افتتاح سومین دوره حکمرانی محلی؛ تاکید بر تمرکززدایی و تقویت شوراها

اهمیت راهبردی شوراها در قانون اساسی

بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، در سخنرانی خود بر جایگاه ویژه شوراها در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد. وی اظهار داشت که اصول ۱۰۰ تا ۱۰۶ قانون اساسی به شوراهای اسلامی اختصاص یافته است که نشان‌دهنده اهمیت راهبردی این نهادها در ساختار حکمرانی کشور است.

«ما کمتر موضوعی داریم که شش اصل در قانون اساسی به آن پرداخته شده باشد.»

نگاهداری با اشاره به ناکارآمدی دولت‌های مرکزی به دلیل فربه بودن و مسئولیت‌های گسترده، بیان کرد که واگذاری بخشی از وظایف دولت مرکزی به مدیریت‌های محلی می‌تواند به چابک‌سازی دولت و افزایش اثربخشی تصمیم‌گیری‌ها کمک کند.

تمرکززدایی و هماهنگی بین نهادی

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، لازمه حرکت به سمت تمرکززدایی را هماهنگی بین نهادی در مدیریت‌های محلی دانست. او تأکید کرد که ایجاد انسجام بین شورای شهر، استانداری، فرمانداری و سایر نهادها برای جلوگیری از فرسودگی و قفل شدن امور در سطح محلی حیاتی است.

چهار ساحت طراحی برای واگذاری اختیارات

نگاهداری چهار ساحت اصلی را برای طراحی واگذاری اختیارات دولت مرکزی به مدیریت‌های محلی برشمرد:

• ساحت اول: تقویت ساختار روابط دولت مرکزی با مدیریت‌های محلی و رفع ضعف‌های تخصصی.
• ساحت دوم: حکمرانی مشارکتی و فراهم آوردن سازوکارهای لازم برای مشارکت سیاسی، از جمله تغییر مدل‌های انتخاباتی شوراها.
• ساحت سوم: برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی در شوراهای اسلامی و مدیریت شهری با تقویت فرآیند تخصیص منابع و بنیه کارشناسی.
• ساحت چهارم: سازوکارهای نظارتی، شامل افزایش کارآمدی نظارت‌های داخلی شوراها و فراهم آوردن بستر نظارت مردمی.

وی همچنین بر نیاز به «دانش ضمنی برخاسته از تجربه زیسته مدیریت شهری و محلی» در کشور تأکید کرد و هدف این دوره‌ها را تبدیل این دانش ضمنی به دانش صریح و ارتقاء دانش عمومی جامعه در این حوزه دانست.

لزوم مشارکت مردم و تغییر رویکردها

مهدی عبدالحمید، معاون پژوهش‌های مدیریت و حکمرانی مرکز پژوهش‌های مجلس، به تغییر رویکردها در حکمرانی اشاره کرد و گفت: «انتظار از دولت به عنوان یک دولت قهرمان و منجی منسوخ شده است.» وی بر لزوم مشارکت افراد در حکمرانی برای افزایش حرف‌شنوی از ساختار تأکید کرد و برگزاری دوره‌های تخصصی مدرسه حکمرانی شهید مدرس را در همین راستا دانست.

محمدرضا طالبی‌نژاد، مشاور رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، نیز به چالش‌های ساختاری و اجرایی شوراهای شهر پرداخت و بیان کرد که فاصله معناداری بین قوانین عادی مرتبط با شوراها و آنچه در قانون اساسی آمده، وجود دارد.

«بدون تعارف مدل فعلی تشکیل، استقرار و فعالیت شوراهای اسلامی شهر و روستا عایدی چندانی برای مردم و برای شهرها و روستاها ندارد.»

وی افزود که در برخی شهرهای بزرگ، شوراها از خصلت مردمی به سمت خصلت سازمانی و بوروکراتیک تغییر یافته‌اند و مردم خروجی مطلوبی از عملکرد آنها مشاهده نمی‌کنند. طالبی‌نژاد بر ضرورت حرکت به سمت تمرکززدایی و تقویت شوراها به عنوان پیش‌زمینه این امر تأکید کرد.

نتیجه‌گیری: توسعه محلی پیش‌نیاز توسعه ملی

در پایان، نگاهداری بر ضرورت توسعه محلی به عنوان پیش‌نیاز توسعه ملی تأکید کرد و خواستار حرکت به سمت رویکردهای اقناعی به جای ابلاغی و رویکردهای پایین به بالا به جای بالا به پایین شد. این تغییر رویکردها می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و شفافیت در مدیریت شهری و محلی منجر شود.