آیکون خبر

خبر کامل

پاسخ به پرسش تنهایی زمین: جستجوی حیات فرازمینی با تلسکوپ‌های نسل جدید

پاسخ به پرسش تنهایی زمین: جستجوی حیات فرازمینی با تلسکوپ‌های نسل جدید

پرسش دیرینه درباره تنهایی زمین در وسعت کیهان، اکنون بیش از هر زمان دیگری به پاسخ نزدیک شده است. اخترشناسان با تکیه بر پیشرفت‌های چشمگیر در علم نجوم و فناوری فضایی، به طور فعالانه در تلاشند تا نشانه‌های حیات فرازمینی را از طریق تحلیل دقیق مولکول‌های موجود در جو سیارات دوردست شناسایی کنند.

با کشف بیش از ۶,۰۰۰ سیاره فراخورشیدی، مطالعه ترکیب جو این سیارات به یکی از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین روش‌ها برای یافتن حیات در خارج از منظومه شمسی تبدیل شده است. این رویکرد مبتنی بر شناسایی «بارکدهای» نوری منحصربه‌فردی است که توسط مولکول‌های اتمسفری ایجاد می‌شوند؛ این مولکول‌ها نور ستاره را هنگام عبور از جو سیاره فیلتر کرده و الگوهای خاصی را به جا می‌گذارند که قابل تشخیص و تحلیل هستند.

تلسکوپ جیمز وب و شناسایی مولکول‌های حیاتی

تلسکوپ فضایی جیمز وب، یکی از قدرتمندترین ابزارهای بشر برای کاوش کیهان، در حال حاضر مشغول بررسی جو سیارات فراخورشیدی متنوعی است. این تلسکوپ، علی‌رغم چالش‌های فنی و تحلیلی، موفق به انجام شناسایی‌های قابل اعتماد و تکرارپذیری از مولکول‌های ساده‌ای مانند متان، کربن دی‌اکسید و آب در اتمسفر این سیارات شده است.

در سال ۲۰۲۵، ادعای مهمی مبنی بر کشف دی‌متیل سولفید (DMS)، که یک زیست‌نشانگر بالقوه محسوب می‌شود، در جو سیاره K2-18b مطرح شد. این مولکول در زمین عمدتاً توسط فیتوپلانکتون‌های اقیانوسی تولید می‌شود. از این رو، کشف آن در K2-18b، که گمان می‌رود سیاره‌ای پوشیده از اقیانوس باشد، می‌توانست به عنوان نشانه‌ای از حیات میکروبی دریایی تلقی شود.

با این حال، بررسی‌های مجدد که توسط محققان دیگر در همان سال ۲۰۲۵ انجام شد، تردیدهایی را در مورد صحت این کشف به وجود آورد. این تردیدها عمدتاً به دلیل چگونگی انتخاب بارکدهای مولکولی در تحلیل داده‌ها بود. شناسایی جو سیارات سنگی هم‌اندازه زمین با JWST همچنان دشوار است، اما مأموریت‌های فضایی آتی افق‌های روشنی را در این زمینه نوید می‌دهند.

مأموریت‌های فضایی نسل جدید برای کشف حیات

چندین مأموریت فضایی برنامه‌ریزی‌شده، اطلاعات بسیار بیشتری را در مورد سیاراتی که ممکن است شبیه زمین باشند، فراهم خواهند کرد و ما را یک گام به کشف حیات فرازمینی نزدیک‌تر می‌سازند:

  • تلسکوپ پلاتو (Plato) آژانس فضایی اروپا: با پرتاب برنامه‌ریزی‌شده در سال ۲۰۲۶، این تلسکوپ سیاراتی را شناسایی خواهد کرد که شباهت بیشتری به زمین دارند و برای طیف‌سنجی عبوری مناسب‌تر هستند.
  • تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن (Nancy Grace Roman Space Telescope) ناسا: این تلسکوپ که برای پرتاب در سال ۲۰۲۹ آماده می‌شود، تکنیک‌های پیشرفته کوروناگرافی را توسعه خواهد داد. این تکنیک‌ها امکان حذف نور خیره‌کننده ستاره را فراهم کرده و مطالعه مستقیم سیارات کم‌نورتر در مدار ستارگان نزدیک را ممکن می‌سازد.
  • تلسکوپ آریل (Ariel) آژانس فضایی اروپا: با پرتاب در سال ۲۰۲۹، آریل یک مأموریت طیف‌سنجی عبوری اختصاصی است که به طور ویژه برای تعیین ترکیبات شیمیایی جو سیارات فراخورشیدی طراحی شده است.
  • رصدخانه جهان‌های قابل سکونت (Habitable Worlds Observatory یا HWO) ناسا: این مأموریت در مراحل برنامه‌ریزی قرار دارد و با استفاده از یک کوروناگراف قدرتمند، حدود ۲۵ سیاره شبیه زمین را بررسی خواهد کرد. HWO به دنبال نشانه‌های مختلف قابلیت سکونت، از جمله شناسایی نوری اکسیژن و سایر گازهای مشخصه جو زمین، و همچنین «رد لبه سرخ پوشش گیاهی» (vegetation red edge) خواهد بود. این تلسکوپ حتی می‌تواند نقشه‌ای با وضوح پایین از سطح سیاره را با تحلیل تغییرات نور بازتابی در حین چرخش قاره‌ها و اقیانوس‌ها بازسازی کند.

آینده کاوش‌های فضایی درخشان به نظر می‌رسد و با پرتاب این فضاپیماهای نسل جدید در سال‌های آتی، ممکن است سرانجام به پاسخ این پرسش بنیادین نزدیک شویم که آیا زمین در میزبانی حیات منحصر به فرد است یا کیهان مملو از جهان‌های زنده دیگر است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗