افزایش بی‌سابقه تقاضا برای اسکناس و چالش کمبود پول نقد در بانک‌ها

افزایش بی‌سابقه تقاضا برای اسکناس در اقتصاد ایران

بررسی‌های میدانی و آمارهای رسمی بانک مرکزی نشان می‌دهد که تقاضا برای اسکناس در ایران به طور محسوسی افزایش یافته است. این رشد بی‌سابقه، شعب بانک‌ها را مجبور به اعمال سقف برای پرداخت وجه نقد کرده و در بسیاری موارد، مراجعه‌کنندگان در ساعات پایانی کار بانک‌ها موفق به دریافت اسکناس نمی‌شوند.

• رشد ۲۳ درصدی: در هشت ماه نخست سال جاری، اسکناس و مسکوکات در دست اشخاص بیش از ۲۳ درصد رشد داشته است. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته، این رشد کمتر از یک درصد (۰.۸ درصد) بود.
• نااطمینانی اقتصادی: کارشناسان، اصلی‌ترین دلیل این رشد را نااطمینانی شرایط اقتصادی و جو حاکم بر جامعه می‌دانند. تجربه «جنگ ۱۲ روزه» نیز نشان داد که در شرایط نااطمینانی، تمایل افراد به نگهداری پول نقد افزایش می‌یابد.
• تورم مزمن: با توجه به تورم مزمن و بالا در اقتصاد ایران (بیش از ۳۰ درصد در ۶۶ ماه متوالی)، ارزش پول ملی کاهش یافته و افراد برای انجام امور روزمره به ارقام بالاتری از اسکناس نیاز دارند.

چالش‌های کمبود اسکناس و سقف برداشت

کمبود اسکناس در شعب و سقف پایین برداشت از خودپردازها، از جمله چالش‌های اصلی است که شهروندان با آن مواجه هستند.

محدودیت‌های شعب بانکی

مشاهدات اخیر نشان می‌دهد که تقاضا برای وجه نقد در شعب بانک‌ها به حدی افزایش یافته که بسیاری از شعب، به ویژه در ساعات بعد از ظهر، با اتمام موجودی اسکناس مواجه می‌شوند. کارمندان بانک توصیه می‌کنند که متقاضیان در ساعات اولیه کاری و پس از رسیدن اسکناس از خزانه (حدود ساعت ۹:۳۰ صبح) مراجعه کنند. همچنین، سقف دریافت وجه نقد از شعب برای هر فرد تا پنج میلیون تومان تعیین شده است.

سقف پایین برداشت از خودپردازها

در حال حاضر، سقف روزانه دریافت اسکناس از خودپردازها تنها ۳۰۰ هزار تومان است. این مبلغ، با توجه به تورم و کاهش ارزش پول، بسیار ناچیز است و به نظر می‌رسد یکی از دلایل اصلی افزایش مراجعات به شعب بانکی باشد. کارشناسان معتقدند که اگر سقف برداشت از خودپردازها به یک تا دو میلیون تومان افزایش یابد، مراجعات به شعب و تقاضا برای مبالغ بالا کاهش خواهد یافت.

ضرورت چاپ اسکناس‌های درشت‌تر

یکی از راهکارهایی که کارشناسان بارها برای مقابله با این چالش پیشنهاد کرده‌اند، چاپ اسکناس‌های درشت‌تر است.

• ایران‌چک ۲۰۰ هزار تومانی: در حال حاضر، بزرگ‌ترین اسکناس موجود در گردش، ایران‌چک ۲۰۰ هزار تومانی است که حتی از قیمت یک شانه تخم‌مرغ نیز پایین‌تر است.
• کاهش هزینه چاپ: با توجه به هزینه بالای چاپ اسکناس (به گفته یک عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، چاپ یک برگ ایران‌چک ۵۰ هزار تومانی حدود ۱۵۰ هزار تومان هزینه دارد)، چاپ اسکناس‌های درشت‌تر می‌تواند به کاهش این هزینه‌ها کمک کند.
• کاهش تقاضا از بانک‌ها: چاپ اسکناس‌های درشت‌تر، نیاز افراد به حمل حجم زیادی از پول نقد را کاهش داده و در نتیجه، تقاضا برای دریافت اسکناس از بانک‌ها نیز کمتر خواهد شد.

وضعیت فعلی، علاوه بر ایجاد نارضایتی عمومی، می‌تواند منجر به کسری ذخایر بانک‌ها در بازار بین بانکی و در نهایت، اضافه برداشت از بانک مرکزی شود که خود به تشدید تورم دامن خواهد زد. اتخاذ راهکارهای فوری و کارآمد برای مدیریت این بحران، از جمله افزایش سقف برداشت از خودپردازها و چاپ اسکناس‌های درشت‌تر، ضروری به نظر می‌رسد.