خروج ۱۸.۵ هزار تن شیر خام از خراسان شمالی: فرصتی از دست رفته یا رونق تولید؟

افزایش ۸.۳ درصدی خروج شیر خام

بر اساس گزارش اداره قرنطینه و امنیت زیستی دامپزشکی خراسان شمالی، در ۹ ماهه ابتدایی سال جاری، ۱۸ هزار و ۴۸۶ تن شیر خام از استان به سایر نقاط کشور منتقل شده است. این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته که ۱۷ هزار و ۵۹ تن شیر خام خارج شده بود، رشد ۸.۳ درصدی را نشان می‌دهد. این آمار نه تنها یک گزارش عددی، بلکه بازتاب‌دهنده تلاش بی‌وقفه دامداران و معیشت وابسته به بازار آن‌هاست.

دامداری در خراسان شمالی فراتر از یک شغل، بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت اقتصادی و اجتماعی استان است. با این حال، نبود صنایع لبنی فعال و رقابت قیمتی استان‌های همجوار، شیر تولیدی را به کالایی مسافر تبدیل کرده است. دامداران اگرچه از نقدینگی سریع‌تر ناشی از فروش شیر به خارج از استان بهره‌مند می‌شوند، اما حس از دست رفتن ارزش افزوده‌ای که می‌توانست در کارخانه‌های محلی به اشتغال پایدار تبدیل شود، همواره با آن‌هاست.

ظرفیت عظیم ۲.۵ میلیون واحد دامی

خراسان شمالی با دارا بودن تقریباً ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد دامی، استانی با پتانسیل عظیم در حوزه دامداری است. این ظرفیت می‌تواند به عنوان محرکی قدرتمند برای توسعه صنایع لبنی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و صادرات فرآورده‌های دامی عمل کند. با این وجود، کمبود واحدهای فرآوری و صنایع تکمیلی باعث شده بخش قابل توجهی از تولیدات خام، بدون ایجاد زنجیره ارزش در داخل استان، به بازارهای دیگر سرازیر شود.

کارشناسان اقتصادی این پدیده را تکرار چرخه خام‌فروشی می‌دانند که سال‌ها در سایر بخش‌های اقتصاد ایران نیز مشاهده شده است. این رویکرد به معنای تولید ماده اولیه در یک منطقه و بهره‌برداری صنعتی در نقطه‌ای دیگر است که نتیجه آن، انتقال فرصت‌های شغلی و سود به خارج از مبدأ تولید خواهد بود. بنابراین، افزایش خروج شیر خام در عین حال هم خبری خوشایند از توان تولید دامداران و هم خبری ناخوشایند از ضعف زیرساخت‌های صنعتی استان است.

جابجایی گسترده سایر فرآورده‌های دامی

آمار دامپزشکی نشان می‌دهد که علاوه بر شیر خام، جابجایی سایر فرآورده‌های دامی نیز در استان قابل توجه است. در ۹ ماهه امسال، بیش از ۱۴۶ تن گوشت گوسفند و بز و بیش از ۸۰ تن گوشت گوساله (تازه و منجمد) به خارج از استان منتقل شده است. همچنین، صدور مجوز حمل صدها هزار رأس دام سبک و سنگین و میلیون‌ها قطعه مرغ زنده، گویای حجم بالای فعالیت‌های دامداری در استان است.

این ارقام به وضوح ظرفیت بالای تولید را نشان می‌دهند؛ ظرفیتی که در صورت همراهی با سرمایه‌گذاری‌های هدفمند در صنایع تبدیلی، می‌تواند خراسان شمالی را از یک صادرکننده صرف مواد خام، به تولیدکننده محصولات با ارزش افزوده بالا تبدیل کند. دامداران استان هر روز به تولید ادامه می‌دهند و شیر در سطل‌ها جمع شده و کامیون‌ها راهی مقاصد دیگر می‌شوند. اما پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا این جاده‌های خروج، نشانه‌ای از حرکت به سمت توسعه است یا یادآور فرصت‌هایی که هنوز در داخل استان به ثمر نرسیده‌اند؟

جهش در خروج شیر خام، همچون آینه‌ای است که هم قدرت تولید خراسان شمالی و هم خلأ صنعتی آن را به نمایش می‌گذارد. تصمیمات امروز در زمینه توسعه صنایع تبدیلی، سرنوشت آینده این شیرها را رقم خواهد زد؛ آیا آن‌ها تنها از استان عبور خواهند کرد یا در همین خاک، به ثروت و اشتغال پایدار تبدیل خواهند شد؟