میدان نفتی دریای شمال: از استخراج نفت تا ذخیره‌سازی دی‌اکسید کربن

پروژه «آینده گرین‌سند»: تولد دوباره یک میدان نفتی

میدان نفتی «نینی» در دریای شمال، پس از دهه‌ها استخراج نفت و گاز، اکنون در آستانه یک زندگی جدید قرار گرفته است. این میدان تقریباً تخلیه‌شده، به زودی به یک سایت بزرگ ذخیره‌سازی کربن به نام «آینده گرین‌سند» (Greensand Future) تبدیل خواهد شد. طرح این است که هزاران تن دی‌اکسید کربن (CO2) گرم‌کننده اقلیم به داخل این میدان نفتی قدیمی پمپ شود.

مادز گید، مدیرعامل شرکت Ineos Energy، در سکوی مادر «سیری» به لوله‌های عظیم سرچاهی اشاره می‌کند که برای دهه‌ها نفت و گاز را از زیر بستر دریا به بالا منتقل می‌کردند. او توضیح می‌دهد: «به جای بیرون کشیدن نفت و گاز از زمین، ما اکنون CO2 را به داخل زمین تزریق خواهیم کرد.»

فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCS)

فناوری جذب و ذخیره‌سازی کربن (CCS) شامل جمع‌آوری و ذخیره‌سازی دائمی دی‌اکسید کربن است. پروژه «آینده گرین‌سند» که توسط کنسرسیومی به رهبری شرکت شیمیایی چندملیتی بریتانیایی اینئوس حمایت می‌شود، با آغاز عملیات تجاری در ماه‌های آینده، به اولین سایت بزرگ ذخیره‌سازی CO2 دریایی اتحادیه اروپا تبدیل خواهد شد.

• هدف اولیه: ذخیره حدود 400,000 تن CO2 در سال جاری.
• هدف بلندمدت: افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی به هشت میلیون تن سالانه تا سال 2030.

گید می‌گوید: «این تقریباً 40 درصد از هدف کاهش انتشار دانمارک است، بنابراین تأثیر قابل توجهی دارد.»

هم هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC) سازمان ملل و هم آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) تاکید کرده‌اند که علاوه بر کاهش عمیق و سریع انتشار گازها، فناوری‌های جذب و حذف کربن ابزارهای مهمی برای کمک به محدود کردن گرمایش جهانی هستند. اتحادیه اروپا نیز CCS را برای دستیابی به هدف «انتشار خالص صفر» تا سال 2050 ضروری می‌داند.

انتقادات و نگرانی‌ها

با این حال، فناوری CCS بدون منتقد نیست. برخی هشدار می‌دهند که این فناوری ممکن است تلاش‌ها برای کاهش مستقیم انتشار CO2 را دلسرد کند. همچنین، این فناوری گران است و برخی گروه‌های محیط زیستی استدلال می‌کنند که کاهش انتشار می‌تواند با هزینه کمتر و با استفاده از فناوری‌های موجود مانند انرژی بادی، خورشیدی و خودروهای الکتریکی محقق شود.

هلن هاگل، رئیس سیاست‌های اقلیمی و زیست‌محیطی در گرین‌پیس دانمارک، می‌گوید: «من با CCS در بخش‌هایی که کاهش انتشار واقعاً دشوار یا غیرممکن است، مخالف نیستم. اما جاهایی هم هستند که اصلاً منطقی نیست.» او همچنین استدلال می‌کند که این کار می‌تواند مشکلاتی را برای آینده ایجاد کند: «اگر نسل ما از بستر دریا برای ذخیره کربنی استفاده کند که از ابتدا نباید منتشر می‌کردیم، نسل‌های بعدی قادر به استفاده از بستر دریا برای ذخیره انتشارات خود نخواهند بود.»

دریای شمال: قطب ذخیره‌سازی کربن

صدها طرح CCS در سراسر جهان در حال اجرا یا توسعه هستند. در اروپا، چندین پروژه در مقیاس بسیار بزرگ در منطقه دریای شمال، به ویژه در نروژ، هلند، دانمارک و بریتانیا در حال پیشرفت هستند.

• پروژه Northern Lights نروژ: در اوت گذشته، این پروژه به عنوان اولین سرویس تجاری ذخیره‌سازی کربن در جهان، ذخیره CO2 را در زیر بستر دریا در نزدیکی برگن آغاز کرد.
• پروژه‌های بریتانیا: پروژه‌هایی مانند Acorn در اسکاتلند و Viking در لینکلن‌شایر در حال توسعه هستند.

یکی از دلایلی که دریای شمال به قطب CCS تبدیل شده، میراث نفت و گاز آن است. نیلز شووسبو، پژوهشگر ارشد سازمان زمین‌شناسی گرینلند و دانمارک (GEUS)، می‌گوید که پس از دهه‌ها تولید، زمین‌شناسی سایت‌های ذخیره‌سازی بالقوه به خوبی بررسی شده است. همچنین زیرساخت‌های دریایی موجود و دانش فنی لازم فراهم است.

گید می‌افزاید: «[میدان نینی] به پایان عمر خود نزدیک می‌شود. به جای از بین بردن همه چیز، می‌توانیم از امکانات، مهارت‌ها و صلاحیت‌هایی که داریم، دوباره استفاده کنیم.»

در یک انبار بزرگ در حومه کپنهاگ، نمونه‌های سنگی تا سقف چیده شده‌اند. شووسبو یک جعبه را باز می‌کند تا یک قطعه سنگ سبز دانه‌دار را که از کف دریا حفاری شده، نشان دهد. او توضیح می‌دهد که زمین‌شناسی این منطقه از دریای شمال برای ذخیره‌سازی CO2 بسیار مناسب است. این سنگ دارای تعداد زیادی حفره یا فضاهای کوچک است که می‌توانند CO2 را در خود جای دهند.

لایه‌ای از خاک رس یا سنگ پوششی به ضخامت تقریباً یک کیلومتر، CO2 را محبوس خواهد کرد، همانطور که میلیون‌ها سال نفت و گاز را به دام انداخته بود. شووسبو می‌گوید: «این همان مکانیسم آب‌بندی است.» او اضافه می‌کند که مقدار قابل مقایسه‌ای از CO2 را می‌توان به اندازه حجم نفت و گازی که استخراج شده، ذخیره کرد و عمر عملیاتی سایت‌های CCS را 10 تا 30 سال تخمین می‌زند.

برای بسیاری از کارگران دریایی منطقه، ذخیره‌سازی کربن فرصت‌های جدیدی را ایجاد می‌کند. پیتر بیره، مدیر نگهداری و تعمیرات، می‌گوید: «بسیاری از کارهایی که امروز با نگهداری توربین‌ها و کمپرسورهای گاز انجام می‌دهیم، به نگهداری پمپ‌های فشار قوی که CO2 را تزریق می‌کنند، تغییر خواهد کرد.» این بومی اسبجرگ اضافه می‌کند: «پنجاه سال پیش، ماهیگیری منبع درآمد ما بود، سپس وارد نفت و گاز شدیم. دیدن آینده‌ای که با گذار سبز در اینجا شکل می‌گیرد، شگفت‌انگیز است.»