«نسخه نسوان ناکام» در جشنواره فجر؛ روایت زنان جنوب و چالش‌های تئاتر شهرستانی

نمایش «نسخه نسوان ناکام» به کارگردانی نازخاتون هوشمند، یکی از آثار برجسته حاضر در چهل‌وچهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر است. این نمایش که از بندر کنگان بوشهر به تهران آمده، با روایتی رئالیستی و فراواقعی، زندگی پنج زن را در سال‌های پیش از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به تصویر می‌کشد. هوشمند و رضا مختارزاده، نویسنده اثر، با تمرکز بر مصائب و مشکلات زنان در جنوب کشور، دغدغه‌هایی فراتر از نقش‌های سنتی مادرانه را مطرح می‌کنند و بر لزوم حضور فعال زنان در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی تاکید دارند.

داستان «نسخه نسوان ناکام»: زندگی و مرگ در ذهن افروز

نمایش «نسخه نسوان ناکام» به زندگی پنج زن در بندر کنگان، واقع در جنوب ایران، می‌پردازد. این زنان که هر یک به طبقه اجتماعی خاصی تعلق دارند، با مفاهیمی چون پدرسالاری، بیماری‌های مختلف و روان‌پریشی در ستیزند. با وجود تفاوت‌های شخصیتی و اجتماعی، سرنوشت مشترک آن‌ها ناکامی و از دست دادن جانشان است. تمامی این اتفاقات و روایت‌ها در ذهن شخصیتی به نام «افروز» می‌گذرد که دچار مشکلات روحی و روانی است و در لحظه خودکشی، این پنج زن را به یاد می‌آورد.

سبک این نمایشنامه، رئالیستی و واقع‌گرایانه است، اما با توجه به حوادثی که در آن رخ می‌دهد، می‌توان آن را فراواقعی نیز نامید. روایت اثر به صورت «متامونولوگ» (فراتر از مونولوگ) ارائه می‌شود، جایی که هر شخصیت، شادی‌ها و سختی‌های زندگی خود را بیان می‌کند و در نهایت، تمامی شخصیت‌ها به صورت اپیزودیک در یک نقطه مشترک به هم می‌رسند.

تیم بازیگری و روند آماده‌سازی

بسیاری از بازیگران «نسخه نسوان ناکام» اعضای گروه نمایش «چهارصندوق» در کنگان هستند و تعدادی نیز از کلاس‌های هنرجویی همان شهر انتخاب شده‌اند. تمرینات فشرده این اثر به مدت شش ماه به طول انجامید که به آمادگی کامل بازیگران برای حضور در جشنواره کمک شایانی کرد.

جایگاه جشنواره تئاتر فجر و چالش‌های گروه‌های شهرستانی

نمایش «نسخه نسوان ناکام» پس از برگزیده شدن در جشنواره تئاتر استانی بوشهر و پذیرفته شدن در مرحله منطقه‌ای کرمانشاه، به بخش «مسابقه ایران» چهل‌وچهارمین جشنواره تئاتر فجر راه یافت. نازخاتون هوشمند جشنواره تئاتر فجر را «ویترین تئاتر ایران» با ۴۴ سال سابقه می‌داند که هنوز مرکزیت و محوریت خود را برای هنرمندان شهرستان‌ها حفظ کرده است.

با این حال، او به چالش‌هایی نیز اشاره می‌کند، از جمله فشردگی برنامه گروه‌های استانی که پس از اجرا باید به استان‌های خود بازگردند و فرصت تعامل با هنرمندان دیگر یا بهره‌مندی از سایر اجراها را از دست می‌دهند. همچنین، هوشمند از کمبود حمایت‌های مالی گلایه دارد؛ مبلغ پیش‌پرداخت به گروه‌ها بسیار ناچیز است و برای اثری مانند «نسخه نسوان ناکام» که از بوشهر می‌آید، هزینه بلیت هواپیما برای بازیگران به تنهایی حدود دویست میلیون تومان است.

درخواست برای حذف انحصارگرایی و حمایت پتروشیمی‌ها

هوشمند بر لزوم حذف «انحصارگرایی» از جشنواره تئاتر فجر تاکید می‌کند. او پیشنهاد می‌دهد که شرکت‌های پتروشیمی فعال در مناطقی مانند بوشهر و کنگان، بخشی از بودجه مسئولیت اجتماعی خود را به برگزاری جشنواره‌های بزرگ تئاتری اختصاص دهند. این امر می‌تواند به ارتقاء سطح کیفی آثار، دعوت از گروه‌های نمایشی بین‌المللی و در نهایت، خروج تئاتر از انحصار جشنواره فجر کمک کند. او همچنین به دغدغه هنرمندان شهرستانی در مورد تبلیغات و جذب مخاطب برای اجراهای عمومی اشاره می‌کند که مستلزم هزینه‌های زیادی است.

اهمیت تئاتر در شرایط کنونی و وضعیت تئاتر کنگان

کارگردان «نسخه نسوان ناکام» تئاتر را «زبان گفت‌وگو و ارتباط مستقیم با تماشاگر» می‌داند که در هیچ برهه تاریخی، حتی در مواجهه با جنگ‌ها، مشکلات سیاسی و اجتماعی یا بحران‌هایی مانند کرونا، متوقف نشده است. او معتقد است که هنر تئاتر در کشور همچنان زنده و پابرجاست و ارتباط هنرمندان با این حوزه و مخاطبانش هرگز قطع نشده است.

درباره وضعیت تئاتر در شهر کنگان، هوشمند اظهار می‌دارد که گروه نمایش «چهارصندوق» با وجود افراد تحصیل‌کرده و باتجربه، توانسته آثار موفقی از نظر کیفی و جذب تماشاگر خلق کند. با این حال، گروه‌های تئاتر در کنگان با مشکلاتی نظیر کمبود زیرساخت، عدم تجهیز سالن‌ها به نور و سیستم صوتی مناسب و عدم حمایت مالی مواجه هستند. او با اشاره به کمک ۲۵۰ میلیارد تومانی شرکت‌های پتروشیمی به شهر کنگان در قالب مسئولیت اجتماعی، انتقاد می‌کند که فرماندار کنگان حتی یک ریال هم به این گروه کمک نکرده است و این نشان‌دهنده جدی گرفته نشدن هنر از سوی مسئولان و مردم است.

نازخاتون هوشمند از حمید شعرانی، مازیار هوشمند، پروانه قاسمی و مجموعه عملیات غیرصنعتی پازارگاد و توسعه پلیمر کنگان برای حمایت‌هایشان قدردانی کرد و بیان داشت که بدون این حمایت‌ها، امکان حضور آن‌ها در جشنواره تئاتر فجر در تهران میسر نمی‌شد.

جزئیات جشنواره تئاتر فجر

نمایش «نسخه نسوان ناکام» در تاریخ هشتم بهمن ماه در تالار قشقایی مجموعه تئاتر شهر به روی صحنه رفت. بازیگران این نمایش شامل زهرا احمدی، آندیا کرم‌زاده، ملیکا بیژن‌نژاد، مریم سلامی و صبا بردبار بودند.

چهل‌وچهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر با شعار «تئاتر، همبستگی و امید» از تاریخ ۲۷ دی ماه در کرمان افتتاح شد و تا ۱۱ بهمن ماه در تهران ادامه دارد. مراسم اختتامیه این رویداد در تاریخ ۱۲ بهمن ماه در تالار وحدت برگزار خواهد شد.