چشم‌انداز اقتصاد ایران: بورس در مرز رشد یا ریزش، دلار ۱۶۰ هزار تومانی و مسکن ۳۰ درصد گران‌تر

چشم‌انداز اقتصاد جهانی و ایران در سال ۲۰۲۶

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی‌های جدیدی از رشد اقتصادی جهان و تورم ارائه داده است که نشان‌دهنده ثبات نسبی در اقتصاد جهانی است. با این حال، وضعیت اقتصاد ایران با چالش‌های جدی مواجه است.

رشد اقتصادی جهان و تورم

• رشد اقتصادی: صندوق بین‌المللی پول رشد اقتصادی جهان را در سال ۲۰۲۶ معادل ۳.۳ درصد و در سال ۲۰۲۷ برابر با ۳.۲ درصد پیش‌بینی کرده است. این ارقام مشابه با برآورد رشد ۳.۳ درصدی در سال ۲۰۲۵ است و حاکی از عملکردی باثبات است که از موازنه نیروهای متضاد ناشی می‌شود.
• عوامل حمایتی: جهش سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با فناوری، از جمله هوش مصنوعی (AI)، به‌ویژه در آمریکای شمالی و آسیا، در کنار حمایت‌های مالی و پولی و شرایط تسهیل‌گر مالی، به این روند کمک کرده‌اند.
• تورم جهانی: انتظار می‌رود تورم جهانی شاخص کل از برآورد ۴.۱ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳.۸ درصد در سال ۲۰۲۶ و در سال ۲۰۲۷ به ۳.۴ درصد کاهش یابد. این پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که بازگشت تورم به سطح هدف در ایالات متحده با سرعتی تدریجی‌تر نسبت به سایر اقتصادهای بزرگ رخ خواهد داد.

وضعیت رشد اقتصادی ایران

در مقابل، ارقام اعلام شده برای اقتصاد ایران با چالش‌های اساسی روبرو است:

• رشد نیمه اول سال: رشد اقتصادی نیمه اول امسال از نگاه مرکز آمار برابر با ۰.۱ درصد و از منظر بانک مرکزی برابر با منفی ۰.۶ درصد اعلام شده است.
• تناقض با برنامه هفتم: این ارقام با برآورد رشد اقتصادی تعیین شده در برنامه هفتم توسعه در تضاد است. دولت تحقق رشد ۸ درصدی را امکان‌ناپذیر دانسته و رشد اقتصادی نزدیک به صفر یا در بازه یک تا دو درصد برای اقتصادی با ظرفیت‌های ایران نامتناسب است.
• راه‌حل‌های پیشنهادی: برای افزایش رشد اقتصادی، سیاستگذاران نیازمند راه‌حل‌های ریشه‌ای شامل بهبود روابط خارجی با غرب، رفع کامل تحریم‌ها و اصلاحات ساختاری در اقتصاد کشور هستند.

سناریوهای پیش روی بورس تهران

بازار بورس تهران در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود قرار دارد؛ مقطعی که هم‌زمان با اوج‌گیری ریسک‌های ژئوپلیتیک، رکوردشکنی‌های پی‌درپی قیمت طلا و رسیدن دلار به محدوده ۱۶۰ هزار تومان، بازار سهام را در موقعیتی دوگانه و سرنوشت‌ساز قرار داده است.

سناریوی ریزش بازار

این سناریو بر پایه تشدید نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، تداوم نرخ‌های بهره بالا، فشار بر صنایع بزرگ و سیاست‌های انقباضی شکل می‌گیرد. در این حالت، خروج نقدینگی از بازار سهام محتمل است و سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند دارایی‌های امن‌تر را جایگزین سهام کنند که به کاهش تقاضا در بازار منجر می‌شود.

سناریوی رشد بازار

در مقابل، سناریوی رشد بازار بر پایه ارزندگی سهام، جذاب شدن نسبت‌های مالی، تعدیل تنش‌های ژئوپلیتیک و اثرگذاری دلار قوی بر سودآوری شرکت‌ها استوار است. در این مسیر، بورس می‌تواند بار دیگر به عنوان گزینه‌ای جدی برای حفظ ارزش سرمایه مطرح شود.

با تفکیک عوامل کوتاه‌مدت و بلندمدت، تلاش می‌شود تصویری واقع‌بینانه از نیروهایی ارائه شود که می‌توانند بورس تهران را در پایان ۱۴۰۴ و نیمه نخست ۱۴۰۵ به سمت ریزش یا رشد هدایت کنند.

روند پرشتاب قیمت مسکن

قیمت مسکن در سه ماه گذشته با سرعت بالایی افزایش یافته است که افزایش سنگین قیمت طلا به عنوان یکی از عوامل اصلی این رشد شناخته می‌شود.

• رشد قیمت: شاخص قیمت هر متر مربع مسکن در تهران به ۱۳۰ میلیون تومان رسیده که نسبت به سه ماه قبل ۳۰ درصد رشد داشته است.
• رشد در بهمن: در ۱۰ روز ابتدایی بهمن نیز شاهد رشد ۸ درصدی قیمت‌ها بودیم که تقریباً ۷ برابر میانگین متوسط ماهانه بوده است.
• نقش طلا: رصد میدانی نشان می‌دهد که اکثر خریداران مسکن هنگام حضور در بنگاه‌ها، بخشی از معامله را با دارایی‌های طلای خود انجام می‌دهند.

بازگشت سایه ارز چندنرخی

شکاف میان نرخ ارز رسمی و آزاد بار دیگر به یکی از گره‌های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است. این شکاف که حالا به حدود ۲۵ درصد رسیده، از نگاه اقتصاددان‌ها به معنای حاکم شدن یک نظام چندنرخی بر بازار ارز است.

• شکل‌گیری شکاف: این فاصله از ۹ بهمن دوباره شکل گرفته و بانک مرکزی تلاش دارد با افزایش عرضه اسکناس، ثبات را به بازار بازگرداند.
• تجربه‌های گذشته: تجربه نشان داده صرف تغییر نرخ‌ها برای موفقیت سیاست یکسان‌سازی کافی نیست. اجرای یکسان‌سازی در گذشته با محدودیت منابع ارزی و کمبود مواد اولیه برای تولیدکنندگان همراه بود که فشار مضاعفی بر تولید وارد کرد.
• نیاز به اصلاحات: کارشناسان تأکید می‌کنند بدون اصلاحات عمیق‌تر، حمایت مؤثر از تولید و در نظر گرفتن محدودیت‌های سیاسی و دیپلماتیک، یکسان‌سازی ارز نمی‌تواند به ثبات پایدار منجر شود.

ابهامات صندوق‌های درآمد ثابت ارزی

اظهارات اخیر وزیر اقتصاد درباره راه‌اندازی صندوق‌های درآمد ثابت ارزی و وعده پرداخت سود ۸ تا ۱۲ درصدی دلاری، پرسش‌ها و تردیدهای زیادی را در فضای اقتصادی کشور ایجاد کرده است.

• تناقض با وضعیت اقتصادی: این وعده در شرایطی مطرح می‌شود که اقتصاد ایران با رشد اقتصادی ضعیف، رکود در بخش تولید و محدودیت‌های جدی منابع ارزی مواجه است.
• مقایسه با نرخ‌های جهانی: حتی اوراق خزانه آمریکا سودی کمتر از ۴ درصد دارند، بنابراین پرداخت سود دلاری دو رقمی از سوی یک اقتصاد تحریم‌شده نیازمند توضیحی شفاف و قانع‌کننده است.
• نگرانی از تکرار خطا: تجربه‌های گذشته و خاطره سیاست‌های ارزی دهه هشتاد، نگرانی‌هایی جدی درباره تکرار خطاهای پرهزینه ایجاد کرده است.
• تأثیر بر تولید: جذاب‌سازی سرمایه‌گذاری دلاری بدون مالیات، در حالی که بنگاه‌های داخلی با رکود و مالیات دست‌وپنجه نرم می‌کنند، می‌تواند منابع را بیش از پیش از بخش مولد دور کند.
• شفافیت و پاسخگویی: موفقیت یا شکست این طرح به میزان شفافیت، تضمین‌پذیری و پاسخگویی دولت وابسته خواهد بود.