سهم فزاینده خوراکی‌ها در سبد خانوار و کاهش رفاه در سال ۱۴۰۳

افزایش سهم خوراکی‌ها در سبد هزینه خانوار

اطلاعات بانک مرکزی حاکی از آن است که سهم اقلام خوراکی و آشامیدنی در هزینه‌های خالص خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ به ۳۰.۹ درصد رسیده است. این در حالی است که در سال ۱۳۹۴، این سهم حدود ۲۴ درصد بود. افزایش این سهم به طور مستقیم با کاهش قدرت خرید خانوار مرتبط است؛ زیرا با کاهش توان مالی، خانواده‌ها ناچار به کاهش هزینه‌های غیرضروری و تمرکز بر اقلام اساسی‌تر می‌شوند.

روند صعودی سهم خوراکی‌ها از سال‌های پایانی دهه ۹۰ شمسی آغاز شد و در سال ۱۳۹۹ به ۲۹ درصد، در سال ۱۴۰۰ به ۳۰.۱ درصد و در سال ۱۴۰۱ به ۳۲ درصد رسید. اگرچه در سال ۱۴۰۲ با ۰.۹ واحد درصد کاهش به ۳۱.۱ درصد و در سال ۱۴۰۳ با ۰.۲ واحد درصد کاهش به ۳۰.۹ درصد رسید، اما این کاهش در ارقام بالای ۳۰ درصد رخ داده و هنوز به سطوح پایین‌تر از این مرز بازنگشته است. کارشناسان با توجه به روند تورمی سال جاری، احتمال می‌دهند که سهم هزینه‌ خوراکی‌ها در سال ۱۴۰۴ دوباره افزایش یابد.

تغییر الگوی مصرف پروتئین: از گوشت قرمز به مرغ و تخم‌مرغ

بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که طی یک دهه اخیر، نه تنها سهم هزینه خوراکی‌ها افزایش یافته، بلکه الگوی مصرف نیز به سمت اقلام ارزان‌تر تغییر کرده است. در مقایسه سال ۱۴۰۳ با سال ۱۳۹۴:

• مصرف گوشت قرمز ۲۰ درصد کاهش یافته است (از ۴۰ کیلوگرم به ۳۲ کیلوگرم در سال).
• مصرف گوشت آبزیان ۲۷ درصد کاهش یافته است (از ۱۱ کیلوگرم به ۸ کیلوگرم در سال).
• در مقابل، مصرف گوشت طیور ۲۸ درصد افزایش یافته است (از ۹۰ کیلوگرم به ۱۱۵ کیلوگرم در سال).
• مصرف تخم‌مرغ نیز ۴۴ درصد رشد داشته است (از ۳۶ کیلوگرم به ۵۲ کیلوگرم در سال).

این تغییرات نشان‌دهنده روی آوردن خانوارها به منابع پروتئینی ارزان‌تر مانند مرغ و تخم‌مرغ است که نسبت به گوشت دام و آبزیان قیمت پایین‌تری دارند.

کاهش مصرف لبنیات و رشد پنیر

کاهش مصرف تنها به گوشت‌ها محدود نمی‌شود. آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۴:

• مصرف شیر ۲۰ درصد کاهش یافته است (از ۱۳۰ کیلوگرم به ۱۰۵ کیلوگرم در سال).
• مصرف ماست ۶ درصد کاهش یافته است.

در این میان، پنیر بالاترین رشد مصرف را ثبت کرده است که می‌تواند ناشی از تنوع زیاد این محصول در بازار باشد.

مسکن، همچنان بالاترین سهم از هزینه‌های خانوار

با وجود افزایش سهم خوراکی‌ها، مسکن همچنان بالاترین سهم را در سبد هزینه‌ای خانوار شهری به خود اختصاص داده است. در سال ۱۴۰۳، هزینه تامین مسکن (شامل مسکن، آب، برق، گاز و سوخت) ۳۵.۷ درصد از کل متوسط هزینه خانوار را تشکیل می‌دهد. این سهم اگرچه نسبت به سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ که به بیش از ۴۱ درصد رسیده بود، روند کاهشی دارد، اما هنوز رقم قابل توجهی است. کارشناسان، توقف افزایش قیمت واقعی مسکن در سال‌های اخیر را عامل اصلی کاهش سهم مسکن از سبد هزینه‌ای خانوار می‌دانند.

کاهش رفاه خانوار شهری در سال ۱۴۰۳

گزارش بانک مرکزی از بودجه خانوار مناطق شهری نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۳، خانوارها به طور حقیقی ۱.۴ درصد کمتر هزینه کرده‌اند که این موضوع به معنای کاهش رفاه خانوار در این سال است. در حالی که هزینه اسمی خانوار در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲، ۳۷.۸ درصد و درآمد خانوار ۳۵.۹ درصد افزایش داشته است، اما اثر تورم بر این ارقام، کاهش رفاه را به دنبال داشته است.

متوسط هزینه اسمی ناخالص یک خانوار شهری در سال ۱۴۰۳، ۴۶۹ میلیون تومان (ماهانه حدود ۳۹ میلیون تومان) و مجموع درآمدهای پولی و غیرپولی ۴۵۵ میلیون تومان (ماهانه حدود ۳۸ میلیون تومان) بوده است. بخش عمده‌ای از این درآمدها، یعنی ۶۸.۷ درصد، مربوط به درآمدهای پولی و ۳۱.۳ درصد مربوط به درآمدهای غیرپولی است.