پیام ترامپ به عراق: تهدیدی که استقلال ملی را تقویت می‌کند

در بحبوحه بحران سیاسی پیچیده عراق، پیامی از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، معادلات را به گونه‌ای تغییر داده که شاید واشنگتن انتظارش را نداشت. این پیام نه تنها یک هشدار سیاسی ساده نبود، بلکه به مثابه فشاری مستقیم و علنی بر روند داخلی عراق تعبیر شد و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشت.

هشدار صریح ترامپ و پیامدهای آن

دونالد ترامپ در تاریخ ۲۷ ژانویه، در حساب کاربری خود در شبکه «تروث سوشال»، به صراحت هشدار داد که اگر نوری المالکی، نخست‌وزیر سابق عراق، دوباره به قدرت بازگردد، ایالات متحده هیچ کمکی به عراق نخواهد کرد. او افزود که بدون کمک آمریکا، عراق «هیچ شانسی برای موفقیت، شکوفایی یا آزادی» نخواهد داشت. این اظهارات در کشوری که انتخابات آزاد و بدون دخالت خارجی را از اصول اصلی مشروعیت سیاسی می‌داند، به سرعت به یک محرک برای واکنش‌های ملی‌گرایانه تبدیل شد.

چرا این پیام «اعلام جنگ سیاسی» تلقی شد؟

عراق پس از برگزاری ششمین انتخابات عمومی خود از سال ۲۰۰۳، درگیر فرآیند پیچیده‌ای برای تشکیل دولت است. «الإطار التنسیقی»، ائتلاف شیعی برجسته، هفته گذشته نوری المالکی را برای پست نخست‌وزیری معرفی کرد. با این حال، جلسه پارلمان برای انتخاب رئیس‌جمهور به دلیل عدم دستیابی به حد نصاب قانونی لغو شد و روند سیاسی در بلاتکلیفی به سر می‌برد. در چنین شرایطی، پیام ترامپ نه تنها به روند سیاسی ضربه زد، بلکه به شکل مستقیم به حس ملی‌گرایی و استقلال سیاسی مردم عراق حمله کرد. این امر می‌تواند نتیجه‌ای عکس آنچه واشنگتن به دنبال آن است، به دنبال داشته باشد.

تهدیدی با نتیجه معکوس

ترامپ در پیام خود به دوران نخست‌وزیری المالکی اشاره کرد و مدعی شد که دوره او «عراق را تضعیف کرده، نفوذ ایران را افزایش داده و به منافع آمریکا آسیب زده است». با این حال، این روایت در عراق به طور گسترده به عنوان مداخله خارجی تعبیر می‌شود. پیام ترامپ دو اثر متناقض دارد:

• موافقان: برخی در داخل عراق ممکن است به دلیل نگرانی از نفوذ ایران، با اظهارات ترامپ موافق باشند.
• مخالفان: از سوی دیگر، همین پیام می‌تواند به عنوان «تهاجم به استقلال ملی» تلقی شود و باعث شود مردم و سیاستمداران عراق، حتی مخالفان المالکی، در برابر فشار خارجی متحد شوند.

در شرایطی که عراق همچنان از بحران‌های داخلی، فساد و فشارهای خارجی رنج می‌برد، چنین پیام‌هایی می‌تواند بحث اصلی را از «سیاست و عملکرد» به «سیادت ملی» منتقل کند؛ موضوعی که برای عراقی‌ها بسیار حساس است.

سابقه دخالت‌های ترامپ در عراق

دخالت ترامپ در عراق سابقه طولانی دارد. یکی از مهم‌ترین این مداخلات در اوایل ژانویه ۲۰۲۰ رخ داد؛ زمانی که ترامپ دستور حمله پهپادی را صادر کرد که منجر به شهادت سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران و ابومهدی المهندس، معاون فرمانده نیروهای حشد شعبی و رهبر کتائب حزب‌الله عراق شد. این حادثه پیامدهای ویژه‌ای در عراق داشت:

• شهادت المهندس به عنوان ضربه‌ای به یک چهره ملی در مبارزه با داعش تلقی شد.
• این حادثه باعث موجی از حملات به سفارت آمریکا و تقویت گروه‌های مسلح شد.
• همان گروه‌هایی که ترامپ اکنون خواستار انحلال آنهاست، دقیقاً همان‌هایی هستند که در واکنش به حمله ۲۰۲۰ تقویت شدند.

تجربه نشان می‌دهد که فشار خارجی و اعمال قدرت در عراق نه تنها نتیجه‌بخش نیست، بلکه می‌تواند به تقویت نیروهای مسلح و جریان‌های مقاومت منجر شود.

«سیادت» در برابر «منافع آمریکا»: بازی‌ای که واشنگتن در آن بازنده است

هشدار علنی ترامپ درباره انتخاب نخست‌وزیر عراق، این کشور را در برابر یک گزینه دشوار قرار می‌دهد: آیا باید از استقلال سیاسی خود دفاع کند و ریسک قطع کمک آمریکا را بپذیرد، یا تحت فشار واشنگتن تصمیم بگیرد؟ در عراق، این تصمیم بیشتر از آنکه یک انتخاب سیاسی باشد، یک انتخاب ملی و هویتی است. بنابراین، احتمال اینکه مردم و نخبگان سیاسی در برابر فشار آمریکا متحد شوند، بسیار بالاست. فشار علنی ممکن است نتیجه معکوس داده و نوری المالکی را نه تنها به یک گزینه سیاسی، بلکه به نماد مقاومت در برابر دخالت خارجی تبدیل کند.

پیامدهای داخلی و منطقه‌ای؛ از توافق تا تقابل

واکنش به پیام ترامپ می‌تواند دو مسیر را همزمان طی کند:

1. افزایش حمایت از المالکی: به دلیل حس «تحقیر ملی» و نیاز به دفاع از استقلال.
2. تشدید اختلافات داخلی: گروه‌های مخالف المالکی، به ویژه جریان‌های جوان و مدنی، ممکن است پیام ترامپ را دلیلی برای اعتراض و فشار بیشتر بر روند سیاسی ببینند.

در هر دو حالت، واشنگتن در حال از دست دادن نقش خود به عنوان میانجی یا شریک در عراق است. پیام ترامپ به جای اینکه روند سیاسی را به سمت ثبات ببرد، احتمالاً آن را به سمت بحران و قطب‌بندی بیشتر سوق می‌دهد.

با توجه به حساسیت‌های داخلی عراق و سابقه تاریخی فشارهای خارجی، به نظر می‌رسد که تهدید ترامپ، دقیقاً همان چیزی را که می‌خواست، برعکس می‌کند. به جای تثبیت نقش آمریکا به عنوان یک قدرت «حامی دموکراسی»، این پیام، آمریکا را به عنوان یک قدرت تحمیل‌کننده و تهدیدکننده معرفی می‌کند. در چنین فضایی، هر شخصیتی که بتواند خود را در برابر فشار خارجی قرار دهد، از نظر عمومی جایگاه قوی‌تری پیدا می‌کند.

در نتیجه، در تلاش برای اعمال فشار، ترامپ ممکن است ناخواسته:

• المالکی را محبوب‌تر کند.
• واشنگتن را بی‌اعتبار سازد.
• فضای سیاسی عراق را بیشتر قطبی کند.
• و در نهایت، خود را از نقش تأثیرگذار دور کند.