استان مرکزی؛ پیشتاز در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و جذب سرمایه ۱۵ هزار میلیاردی

میثاق‌نامه ۵۰۰۰ مگاواتی و تعهدات استانی

در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۴۰۳، با حضور معاون وزیر نیرو و رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر، میثاق‌نامه توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به میزان ۵۰۰۰ مگاوات در استان مرکزی به امضا رسید. مدیران استان متعهد شدند که ظرف سه سال، با هدف‌گذاری ۵۰۰ مگاوات در سال اول، ۱۸۰۰ مگاوات در سال دوم و ۲۷۰۰ مگاوات در سال سوم، در راستای کاهش ناترازی برق و آلایندگی‌های زیست‌محیطی اقدام کنند.

چرا انرژی خورشیدی؟ وابستگی به سوخت فسیلی و ناترازی برق

مجتبی داوودآبادی، مدیرعامل شرکت برق منطقه‌ای باختر، به وابستگی شدید صنعت برق کشور به سوخت‌های فسیلی اشاره کرد. ۸۶ درصد تولید برق ایران متکی به سوخت‌های فسیلی، عمدتاً گاز، است. این وابستگی، علاوه بر محدودیت منابع، منجر به ناترازی در فصول سرد و اثرات منفی زیست‌محیطی می‌شود. وی افزود:

«ایران دوازدهمین کشور تولیدکننده برق دنیا با ۱۰۰ هزار مگاوات ظرفیت منصوبه است، اما مشکل اصلی، اتکا به سوخت فسیلی و عوارض ناشی از آن است.»

خشکسالی‌های اخیر نیز ظرفیت ۱۵ هزار مگاواتی نیروگاه‌های برق‌آبی کشور را کاهش داده و وضعیت انرژی‌های تجدیدپذیر را نامطلوب ساخته است.

ناترازی برق در استان مرکزی

نیاز مصرف برق استان مرکزی در تابستان حدود ۲۰۰۰ مگاوات و در زمستان ۱۳۰۰ مگاوات است، در حالی که حداکثر تولید استان در تابستان ۱۴۰۰ مگاوات و در زمستان ۸۰۰ مگاوات است. این امر منجر به ناترازی ۶۰۰ مگاواتی در تابستان و ۵۰۰ مگاواتی در زمستان می‌شود. دلیل اصلی این ناترازی، صنعتی بودن استان و مصرف ۸۲ درصد برق در بخش کشاورزی و صنعت است.

داوودآبادی تاکید کرد که نیروگاه شازند به تنهایی قادر به تامین کسری ۳ میلیارد کیلووات ساعتی استان نیست و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی برای دستیابی به تراز عملیاتی و کاهش خاموشی‌ها ضروری است.

اهداف و پیشرفت‌ها در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی

بر اساس ماده ۱۹ قانون هوای پاک و برنامه هفتم توسعه، تولید انرژی پاک در کشور الزامی است. وزارت نیرو هدف‌گذاری تولید ۳۰ هزار مگاوات برق پاک را تا سه سال آینده در دستور کار قرار داده است.

• برای رفع کسری ۵۰۰ مگاواتی استان مرکزی، نیاز به احداث ۲۵۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی است.
• هدف‌گذاری استان مرکزی برای پایان برنامه هفتم، دستیابی به ۵۰۰۰ مگاوات انرژی خورشیدی است.
• تاکنون ۱۰۸۷۶ مگاوات درخواست راه‌اندازی نیروگاه واصل شده که بیش از دو برابر برنامه است.
• ۶۴۳۸ مگاوات پروانه توسط ساتبا صادر و زمین در اختیار متقاضیان قرار گرفته است.
• عملیات اجرایی نزدیک به ۳۰۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی آغاز شده است.

استان مرکزی در واگذاری زمین، تامین امکانات و جذب سرمایه‌گذار در این حوزه پیشتاز کشور است.

تولید فعلی و سرمایه‌گذاری عظیم

تا امروز، نیروگاه ۱۰۰ مگاواتی ماناانرژی در محلات و نیروگاه ۱۵۰ مگاواتی متانول کاوه در زرندیه وارد مدار شده‌اند. همچنین حدود ۳۰ مگاوات نیروگاه انشعابی (پشت‌بامی، اداری، کشاورزی) نصب شده است. با احتساب این موارد، در حال حاضر ۵۲۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی به شبکه استان متصل است.

داوودآبادی به رشد چشمگیر تولید انرژی تجدیدپذیر در استان اشاره کرد:

• قبل از اقدامات اخیر: ۶ مگاوات تولید انرژی تجدیدپذیر.
• پس از یک سال: ۵۲۰ مگاوات تولید انرژی تجدیدپذیر (رشد ۸۶۶ برابری).
• استان مرکزی در حال حاضر رتبه اول کشور را در تولید برق سبز دارد.

این توسعه با سرمایه‌گذاری قابل توجهی همراه بوده است. به ازای هر مگاوات، ۳۵ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری صورت گرفته است. بنابراین، نصب ۵۰۰ مگاوات نیروگاه به معنای جذب بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری خصوصی در یک سال است. در صورت تحقق هدف ۵۰۰۰ مگاواتی، این رقم به حداقل ۱۵۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید.

بازگشت سرمایه در این حوزه حدود سه سال است و عمر مفید نیروگاه‌ها به ۳۰ سال می‌رسد که سودآوری بلندمدت را تضمین می‌کند.

چالش‌ها و مشوق‌ها برای صنایع و ساختمان‌سازی

بر اساس ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع انرژی‌بر مکلف‌اند سالانه یک درصد و در مجموع تا دو سال آینده ۵ درصد انرژی مورد نیاز خود را از منابع پاک تامین کنند. در غیر این صورت، باید برق سبز را با قیمت آزاد خریداری کنند. با این حال، عملکرد صنایع استان در این زمینه مطلوب نبوده است. برای مثال، شرکت آلومینیوم‌سازی (ایرالکو) باید یک نیروگاه خورشیدی ۱۱۵ مگاواتی احداث کند که تاکنون اقدامات اولیه آن آغاز شده است.

در ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از صنعت برق نیز صنایع بزرگ مکلف به تولید ۱۰۰۰۰ مگاوات برق در کشور هستند که حداقل ۱۰۰۰ مگاوات آن باید تجدیدپذیر باشد. در این زمینه نیز ایرالکو عملکرد مناسبی نداشته است.

مشوق‌های دولتی و تسهیلات

دولت دو آیین‌نامه برای رفع موانع و ارائه مشوق‌ها تصویب کرده است:

• آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه خورشیدی: واگذاری زمین را تسهیل و زمان آن را کوتاه کرده است. اجاره زمین برای طرح‌های خورشیدی حداکثر ۲۰ درصد است که در استان مرکزی ۲ درصد در نظر گرفته شده است.
• امکان صادرات و فروش در بورس: تولیدکنندگان برق خورشیدی می‌توانند در ایام غیرپیک برق خود را صادر کنند، در بورس بفروشند یا به صورت آزاد به مصرف‌کنندگان عرضه کنند.

همچنین، در حوزه صنعت ساختمان، مشوقی برای سازندگانی که نیروگاه خورشیدی احداث کنند، در نظر گرفته شده که بر اساس آن تا ۵ درصد سطح اشغال بیشتری به آنها تعلق می‌گیرد. این پیشنهاد در شورای عالی شهرسازی برای استان مرکزی مصوب شده است.

نقش شرکت ماناانرژی و آینده انرژی خورشیدی

شرکت ماناانرژی، تنها تولیدکننده پنل خورشیدی در کشور، با ظرفیت تولید سالانه ۲۳۰۰ مگاوات پنل با آخرین تکنولوژی دنیا، در شهرستان خمین فعالیت می‌کند. این شرکت نقش مهمی در تسهیل توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در استان ایفا کرده است.

در نهایت، مدیرعامل برق باختر اشاره کرد که نیروگاه‌های خورشیدی نمی‌توانند به تنهایی بار پایه شبکه برق را تامین کنند و نیروگاه‌های فسیلی و هسته‌ای برای این منظور ضروری هستند. همچنین، افزایش سهم برق خورشیدی ممکن است پایداری شبکه را تهدید کند، لذا نیروگاه‌های بالای ۱۰۰ مگاوات ملزم به استفاده از ذخیره‌سازهای انرژی هستند.