برنامه ایران برای ثبت جهانی قلعه الموت، دیوار گرگان و سایر آثار تاریخی در یونسکو

برنامه‌ریزی ایران برای ثبت جهانی آثار تاریخی در یونسکو

ایران با دارا بودن گنجینه‌ای غنی از میراث فرهنگی، برنامه‌ای بلندمدت برای ثبت جهانی آثار تاریخی خود در سازمان یونسکو تدوین کرده است. علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، جزئیات این برنامه را تشریح کرد که شامل ارسال پرونده‌هایی از جمله قلعه الموت، دیوار گرگان، آسبادها، شهر تاریخی طوس و بندر سیراف به یونسکو می‌شود. این اقدام با هدف معرفی هرچه بیشتر تاریخ و تمدن ایران به جهانیان و حفاظت از این آثار ارزشمند صورت می‌گیرد.

قلعه الموت؛ آشیانه عقاب در مسیر جهانی شدن

پرونده قلعه الموت، که به معنای «آشیانه عقاب» است، برای ثبت جهانی به یونسکو ارسال شده و پس از پذیرش اولیه، پاسخ‌های لازم ارائه شده است. مهرماه امسال ارزیاب یونسکو بازدید میدانی از این قلعه تاریخی انجام داد و پیش‌بینی می‌شود که این اثر مهم تابستان سال آینده به فهرست جهانی اضافه شود.

قلعه الموت یکی از قلعه‌های تاریخی ایران است که در منطقه الموت قزوین، شمال شرقی روستای گازرخان و در فاصله حدود ۱۰۵ کیلومتری از قزوین قرار دارد. این دژ بر فراز صخره‌ای به بلندای ۲۱۶۳ متر از سطح دریا واقع شده و بلندی صخره از زمین‌های پیرامون خود ۲۰۰ متر است. گستره دژ به ۲۰ هزار متر مربع می‌رسد و صخره با شیب تند و پرتگاه‌های عمیق، بخشی از معماری استحکامات آن را تشکیل می‌دهد.

دیوار گرگان، آسبادها و شهر تاریخی طوس در صف انتظار

علاوه بر قلعه الموت، چندین اثر دیگر نیز در برنامه ثبت جهانی ایران قرار دارند:

• دیوار گرگان: این دیوار یکی از بی‌نظیرترین سازه‌های معماری دوره ساسانی با کاربری حفاظتی و امنیتی است که در حد فاصل خزر تا ارتفاعات شمال خراسان شمالی قرار دارد. پرونده این اثر پس از کاوش‌های باستان‌شناسان مطرح دنیا آماده و به یونسکو ارسال شده و مورد پذیرش قرار گرفته است. پس از ثبت جهانی قلعه الموت، این پرونده برای ثبت مطرح خواهد شد.
• آسبادها: آسبادها، قدیمی‌ترین آسیاب‌های بادی عمودمحور در جهان هستند که در منطقه شرق ایران، به ویژه سیستان، ساخته شده‌اند. این آسبادها در گذشته رکن اصلی دوام و پایداری معیشت نیاکان شرق ایران بوده‌اند و نمونه بارزی از معماری سنتی ایران با رویکردی پایدار و استفاده از انرژی پاک باد به شمار می‌آیند.
• شهر تاریخی طوس: پرونده شهر تاریخی طوس شهریور سال آینده به یونسکو ارسال می‌شود. این شهر یکی از مهمترین شهرهای تاریخی ایران است که علاوه بر آرامگاه فردوسی، مدفن بیش از ۵۰۰ شخصیت مذهبی و اندیشمند بزرگ دوره‌های تاریخی ایران مانند امام محمد غزالی محسوب می‌شود.

بندر تاریخی سیراف و مجموعه هارونی؛ گام‌های بعدی

مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی همچنین از ارسال پرونده بندر تاریخی سیراف از استان بوشهر به یونسکو در ۲ روز آینده برای ثبت در سال ۱۴۰۶ خبر داد. سیراف یکی از قدیمی‌ترین بنادر کشور با پیشینه هخامنشی، اشکانی و ساسانی است.

پرونده مجموعه هارونی نیز در حال تدوین است و شهریور سال آینده برای قرار گرفتن در فهرست موقت به یونسکو ارسال خواهد شد.

ثبت ملی و جهانی آثار؛ آمار و چشم‌انداز

ایران دارای یک میلیون اثر تاریخی است که تاکنون ۴۳ هزار اثر به ثبت ملی رسیده‌اند. در سطح جهانی نیز ۲۷ اثر ملموس و ۲۹ اثر ناملموس ایران در یونسکو به ثبت رسیده‌اند که مجموعاً ۵۷ اثر را شامل می‌شود.

ایزدی تاکید کرد که با توجه به محدودیت یونسکو برای ثبت تنها یک پرونده در سال برای هر کشور، ایران هر سال تعدادی از آثار غنی خود را برای ثبت موقت به این سازمان ارسال می‌کند تا در سال‌های آینده در فهرست ثبت جهانی قرار گیرند. این آثار شامل پرونده‌های زنجیره‌ای مانند کاروانسراها و باغ‌ها، تک اثر مانند قنات‌های ایرانی و بناهایی چون تخت جمشید، پاسارگاد، میدان نقش جهان و تخت سلیمان در آذربایجان غربی می‌شوند.