خبر کامل
نقد و بررسی فیلم «دخترک چپ دست»: شاهکار شخصیت‌پردازی در سینمای شرق
«دنیا جای خوبی است و ارزش جنگیدن را دارد.» این جمله از ارنست همینگوی، شاید به نوعی روح حاکم بر فیلم «دخترک چپ دست» باشد؛ اثری درام از تسو شیه چینگ، کارگردان و تهیه‌کننده تایوانی که با آثاری چون «موشک قرمز» و «پروژه فلوریدا» شناخته شده است. این فیلم داستان مادری مجرد را روایت می‌کند که با دو دخترش به تایپه نقل مکان کرده و با چالش‌های زندگی دست و پنجه نرم می‌کند. نقد این اثر فرصتی است تا به بررسی دقیق فرآیند شخصیت‌پردازی در سینمای شرق بپردازیم.
شروعی پرشتاب و معرفی شخصیت‌ها
فیلم با یک قاب سه‌نفره از مادر و دو دخترش، آی آن و آی جینگ، در حال حرکت به سمت خانه جدید آغاز می‌شود. کارگردان با این قاب در همان سکانس ابتدایی، دغدغه خود را نسبت به این خانواده به مخاطب نشان می‌دهد. «دخترک چپ دست» با ریتمی تند، به سرعت به معرفی کاراکترها و فضای روایی داستان می‌پردازد. پدربزرگ و مادربزرگ، رستوران مادر و همکارانش، و محل کار آی آن به همراه رئیسش که نقش مهمی در فیلم دارد، همگی در پانزده دقیقه ابتدایی به بیننده معرفی می‌شوند. این ریتم سریع، مخاطب را از یک مقدمه طولانی و خسته‌کننده نجات داده و با پرداختن به داستان اصلی در کمتر از دو ساعت، به جذابیت اثر می‌افزاید.
این سرعت در شخصیت‌پردازی نیز مشهود است. آی آن در مهمانی شام خانه مادربزرگ، دختری عصبی، پرخاشگر و تندخو معرفی می‌شود؛ اما مهربانی درونی او که در ارتباط با خواهر کوچکترش آشکار می‌شود، باعث همذات‌پنداری بیننده با داستان او و عدم پس زدن کاراکتر آی آن می‌شود.
تضادهای شخصیتی و عمق‌بخشی به روایت
دعوای آی آن با مادرش بر سر میز شام و اختلاف نظر آن‌ها در ملاقات با پدر بیمار، تنش‌ها و مشکلات میان این دو را شکل می‌دهد. کارگردان از این «کاشت» اولیه، «برداشت‌های» مناسبی در طول اثر، به ویژه در سکانس‌های پایانی، انجام می‌دهد. همزمان با به تصویر کشیدن خشونت بیرونی آی آن، محبت درونی او نیز آشکار می‌شود تا مخاطب با کاراکتر هم‌داستان شود. آی جینگ، خواهر کوچکتر، برگ برنده فیلم‌ساز در نمایش این تضاد رفتاری آی آن است. مهربانی آی آن نسبت به او کاملاً چشم‌گیر و حس‌برانگیز است؛ برای مثال، پس از مرگ حیوان خانگی آی جینگ، این آی آن است که او را دلداری می‌دهد و تقصیر را از گردنش برمی‌دارد.
کارگردان در پرداختن به اختلافات آی آن و پدرش نیز تنها به دیالوگ‌های کوتاه بسنده نمی‌کند و آی آن را به بیمارستان می‌کشاند تا فرآیند شخصیت‌پردازی و اختلافاتش با پدر را به تصویر بکشد. در کنار روایت مناسب داستان و هنر کارگردانی در شخصیت‌پردازی، نمی‌توان از بازی ما شی یوان در نقش آی آن به سادگی گذشت. کارگردان با رعایت حد و مرز در به تصویر کشیدن رفتارهای تند و پرخاشگرانه آی آن، مانع از پس زدن او توسط مخاطب می‌شود؛ دعوای او با دو پسر هتاک در مهمانی دانشجویی و دروغ رئیسش درباره طلاق همسرش، نمونه‌هایی از روایت درست داستان هستند که کنش انسانی آی آن را باورپذیر می‌کنند.
نقش دوربین در همذات‌پنداری با آی جینگ
در خصوص کاراکتر آی جینگ، علاوه بر روایت داستان، دوربین تکنیکال کارگردان نیز در شخصیت‌پردازی و سمپات کردن او با مخاطب نقش اساسی ایفا می‌کند. در اکثر سکانس‌هایی که آی جینگ حضور دارد، دوربین هم‌قد او شده و پشت سرش حرکت می‌کند. این حرکت دوربین، همراهی کارگردان و به تبع آن مخاطب را با قهرمان کودک داستان به همراه دارد. حتی زمانی که آی جینگ و مادرش در خیابان قدم می‌زنند، دوربین توجه ویژه‌ای به کودک دارد؛ به گونه‌ای که در هنگام صحبت مادر، قاب تک‌نفره‌ای از او می‌بینیم تا حضور کودک در قاب و نماهای انگل (زاویه از بالا به پایین) بر حس مخاطب نسبت به آی جینگ تأثیر نگذارد. کارگردان این خلاء قاب دونفره را با یک اینسرت (نمای درشت) از دستان گره‌خورده مادر و دختر جبران می‌کند. اینگونه است که یک کارگردان کاربلد با چند حرکت ساده و تکنیکال دوربین، هم همذات‌پنداری مخاطب با آی جینگ را حفظ می‌کند و هم رابطه میان او و مادرش را تقویت می‌نماید.
دزدی‌های آی جینگ و تطهیر شخصیت
هنر تصویربرداری در فیلم «دخترک چپ دست» ادامه دارد. زمانی که میان آی آن و مادرش بحثی درباره ملاقات پدر درمی‌گیرد و دخالت آی جینگ باعث پرخاش مادر می‌شود، دوربین بحث را رها کرده و در کنار آی جینگ می‌ماند تا نظاره‌گر نقاشی کردن او باشد. این نشان می‌دهد که کارگردان قهرمان داستانش را رها نمی‌کند و به مخاطب نیز اجازه پس زدن او را نمی‌دهد. فیلم‌ساز تمام این مقدمه‌چینی‌ها را می‌کند تا به سکانس دزدی آی جینگ از مغازه‌ها برسد. در تمامی این سکانس‌ها، دوربین مجدداً هم‌قد کودک می‌شود و او را در لحظات سرقت اجناس همراهی می‌کند. حتی موسیقی‌ای نسبتاً شاد و بی‌ربط با لحظه دزدی نواخته می‌شود تا قباحت عمل آی جینگ را به فعلی کودکانه تبدیل کرده و همذات‌پنداری مخاطب با او حفظ شود. هنر کارگردانی به گونه‌ای است که نه‌تنها زشتی عمل آی جینگ از دیدگان پنهان می‌ماند، بلکه تعلیق گیر افتادن و دستگیری او نیز به شدت احساس می‌شود. دزدی آی جینگ در خانه مادربزرگ نیز ادامه می‌یابد و او با دست چپی که به گفته پدربزرگ خرافاتی‌اش «دست شیطان» است، دست به سرقت می‌زند و باز هم اضافه شدن موسیقی، از بدی عمل او می‌کاهد و حالتی کودکانه به رفتارش دیکته می‌کند.
همان‌گونه که آی جینگ باعث پدیدار شدن وجوه مثبت کاراکتر خواهرش می‌شود، آی آن نیز عاملی برای جبران اشتباهات آی جینگ است. آی آن در هنگام پس دادن اجناس دزدی، خواهرش را همراهی می‌کند؛ ابتدا تا نزد مغازه‌دار و سپس از دور نظاره‌گر رفتار عذرخواهانه آی جینگ می‌ماند. این میزان ارزش قائل شدن کارگردان برای دو خواهری که دچار اشتباهات فراوانی شده‌اند و به رخ کشیدن انسانیت درون آن‌ها، باعث می‌شود بیننده همذات‌پنداری خود را از دست ندهد. کارگردان با به تصویر کشیدن تمام دزدی‌ها و سپس تمامی پس‌دادن‌ها و عذرخواهی‌ها، فرآیند تطهیر آی جینگ را کامل می‌کند. در نیمه ابتدایی فیلم، کاراکتر آی جینگ به قدری سمپاتیک می‌شود که رابطه او با حیوان خانگی‌اش کاملاً باورپذیر شده و مرگ این حیوان، لحظات دراماتیکی را در فیلم رقم می‌زند.
شخصیت‌پردازی عمیق فراتر از دو خواهر
بحث شخصیت‌پردازی فوق‌العاده این فیلم تنها به کاراکتر دو خواهر محدود نمی‌شود. جنبه انسانی شخصیت مادر لحظه به لحظه در وجود او شکل می‌گیرد؛ مراقبت از همسر سابقش، اصرار او به آی آن برای ملاقات با پدر و دفاع از همسر فوت شده در مقابل خواهرانش، به آرامی همذات‌پنداری مخاطب را برمی‌انگیزد و این فرآیند را تکمیل می‌کند. کارگردان از کنار کاراکتر جانی نیز به سادگی عبور نمی‌کند. رابطه او با شو فن (مادر آی جینگ) از نزدیک شدن به آی جینگ آغاز می‌شود، سپس در تمیز کردن رستوران و گرفتن سفارش‌های مشتری به شو فن کمک می‌کند. به تصویر کشیدن این لحظات با ریتمی تند و روایتی مناسب، شخصیت جانی را نیز می‌سازد تا کارگردان بتواند به رابطه میان او و شو فن بپردازد. همچنین اختلاف میان شو فن و خواهرانش نیز در چند سکانس محدود به خوبی نمایش داده می‌شود و تک سکانس تولد مادربزرگ برای نشان دادن میزان علاقه او به پسرش کافی است. فیلم «دخترک چپ دست» در بحث شخصیت‌پردازی و ساختن رابطه میان کاراکترها با این ریتم تند در مدت زمان کوتاه، شاهکاری خلق می‌کند.
پایانی بحث‌برانگیز
متأسفانه، پایان فیلم نقطه ضعف اصلی این اثر محسوب می‌شود. شوکی که به مخاطب وارد می‌شود، به شدت فرم‌شکن است و حس‌های شکل گرفته از ارتباط میان دو خواهر را از بین می‌برد. کارگردان تلاش می‌کند کدهایی را در طول اثر به بیننده نشان دهد تا او بتواند حدس و گمانی در خصوص ارتباط میان دو خواهر داشته باشد، اما این کدها به قدری نیست که تعلیقی در فیلم ایجاد کند تا شوک نهایی در قالب فرم اثر دربیاورَد. با وجود پایان ضعیف، «دخترک چپ دست» قطعاً جزو بهترین آثار سال ۲۰۲۵ است.
امتیاز نویسنده به فیلم: ۸ از ۱۰
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
