کسری ۲۶۱ میلیون مترمکعبی آب زیرزمینی در همدان؛ هشدار درباره فروچاله‌ها

استان همدان با چالش جدی کمبود منابع آب زیرزمینی روبرو است. رضا اخلاص‌مند، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان، در جمع خبرنگاران اعلام کرد که بر اساس هیدروگراف‌های ترسیمی سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، مخازن آب‌های زیرزمینی استان با کسری سالانه ۲۶۱ میلیون مترمکعب مواجه بوده‌اند. این وضعیت نگران‌کننده، ضرورت مدیریت فوری و جامع منابع آبی را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

وضعیت بحرانی کسری مخازن آب زیرزمینی

بررسی‌های انجام شده در ۱۳ محدوده مطالعاتی استان همدان، که ۷ مورد آن تحت تولیت استان و مابقی مشترک با استان‌های مجاور است، نشان‌دهنده کاهش شدید سطح آب زیرزمینی است. با اندازه‌گیری ۳۴۰ حلقه چاه مشاهده‌ای، روند تغییرات ماهانه سطح آبخوان‌ها رصد می‌شود. اخلاص‌مند با اشاره به این آمار، وضعیت را اینگونه تشریح کرد:

• در محدوده مطالعاتی کبودرآهنگ، کسری مخزن به ۸۴ میلیون مترمکعب در سال رسیده است.
• در محدوده ملایر در حوضه آبریز کرخه، این کسری به ۵۱ میلیون مترمکعب در سال بالغ می‌شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان تأکید کرد که در مجموع، استان همدان تاکنون با کسری حدود ۶ میلیارد و ۵۹ میلیون مترمکعب منابع آب زیرزمینی مواجه بوده است که این رقم، عمق بحران را به خوبی نشان می‌دهد.

فروچاله‌ها: پیامد برداشت بی‌رویه

یکی از تبعات مستقیم برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، پدیده فروچاله‌ها است. اخلاص‌مند در این باره اظهار داشت: «تاکنون بیش از ۶۰ فروچاله در استان شناسایی شده است که بزرگ‌ترین آن‌ها در دشت‌های کبودرآهنگ، رزن و قهاوند رخ داده‌اند.» وی افزود که برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و وجود سنگ کف آهکی، از مهم‌ترین دلایل ایجاد این فروچاله‌ها هستند که علاوه بر خسارات زیست‌محیطی، تهدیدی جدی برای زیرساخت‌ها و اراضی کشاورزی محسوب می‌شوند.

«برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و وجود سنگ کف آهکی از مهم‌ترین دلایل ایجاد این فروچاله‌هاست.»

آمار مصرف آب در استان

نتایج آماربرداری دور سوم از منابع آب استان همدان، تصویر روشنی از وضعیت مصرف ارائه می‌دهد. در این استان ۲۱ هزار و ۸ حلقه چاه، ۳۱۶۲ رشته قنات و ۸۲۲۶ دهنه چشمه وجود دارد که مجموع برداشت آن‌ها بیش از دو میلیارد و ۱۰۱ میلیون مترمکعب برآورد شده است. توزیع این حجم عظیم مصرف به شرح زیر است:

• بخش کشاورزی: حدود یک میلیارد و ۹۰۷ میلیون مترمکعب
• بخش شرب: ۱۶۳ میلیون مترمکعب
• بخش صنعت: ۳۴ میلیون مترمکعب

همانطور که ارقام نشان می‌دهند، بخش کشاورزی با اختلاف فاحشی، بزرگترین مصرف‌کننده آب در استان است.

راهکارهای کاهش بحران: صرفه‌جویی در کشاورزی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای همدان برای برون‌رفت از این بحران، بر نقش حیاتی کشاورزان تأکید کرد. وی اظهار داشت: «اگر کشاورزان بتوانند تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، بخش قابل توجهی از نیاز آب شرب استان تأمین خواهد شد و فشار بر منابع زیرزمینی به شکل چشمگیری کاهش می‌یابد.» این پیشنهاد، بر لزوم تغییر الگوهای کشت و استفاده از روش‌های نوین آبیاری تأکید دارد تا بتوان هم نیازهای کشاورزی را برطرف کرد و هم ذخایر استراتژیک آب زیرزمینی را حفظ نمود.