تورم دی‌ماه ۱۴۰۴: رکورد ۳۲ماهه شکست، دخانیات و خوراکی‌ها در صدر افزایش قیمت

نگاهی به آمارهای تورم دی‌ماه ۱۴۰۴

بر اساس گزارش بانک مرکزی، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در دی‌ماه به عدد ۵۱۴.۶ رسیده که نسبت به ماه قبل افزایش قابل‌توجهی را ثبت کرده است. این شاخص همچنین در مقایسه با دی‌ماه سال گذشته رشد ۵۴.۹ درصدی را نشان می‌دهد که بیانگر تداوم فشار تورمی در اقتصاد کشور است. این رقم، بالاترین میزان تورم نقطه‌به‌نقطه از اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۲ محسوب می‌شود.

پیش از این، مرکز آمار ایران نیز داده‌های مربوط به تورم دی‌ماه را منتشر کرده بود. مطابق این آمار، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در دی‌ماه ۱۴۰۴ معادل ۶۰ درصد گزارش شده بود؛ نرخی که بیش از ۵ واحد درصد از آمار بانک مرکزی بیشتر است و از افزایش قیمت‌ها نسبت به مدت مشابه سال قبل حکایت می‌کند. مرکز آمار همچنین تورم ماهانه دی‌ماه را ۷.۹ درصد اعلام کرده است، در حالی که تورم ماهانه دی‌ماه توسط بانک مرکزی ۵.۷ درصد اعلام شده است. تورم سالانه نیز بر اساس محاسبات بانک مرکزی به ۴۴.۶ درصد رسیده است.

نکته قابل‌توجه در مقایسه این دو منبع آماری آن است که هر دو، دی‌ماه ۱۴۰۴ را به‌عنوان پرتورم‌ترین ماه سال جاری ثبت کرده‌اند. این اختلاف آماری، از تفاوت در روش محاسبه و زمان‌بندی ثبت قیمت‌ها نشأت می‌گیرد و پیش‌بینی می‌شود در ماه آینده، بخشی از این فاصله جبران شود.

دخانیات و خوراکی‌ها در صدر افزایش قیمت‌ها

گزارش بانک مرکزی از تحولات قیمتی در دی‌ماه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد فشار تورمی در این ماه بیش از همه متوجه بازار کالاها بوده و فاصله معناداری میان روند افزایش قیمت کالاها و خدمات ایجاد شده است.

• گروه کالا: تورم ماهانه ۹.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ۷۵.۷ درصد.
• گروه خدمات: تورم ماهانه ۱.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ۳۶.۵ درصد.

این تفاوت فاحش، به اثرات مستقیم حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی نسبت داده می‌شود که به‌طور مشخص قیمت کالاها، به‌ویژه اقلام مصرفی و ضروری، را بیش از سایر بخش‌ها تحت تاثیر قرار داده است. در همین چارچوب، تورم سالانه گروه کالا ۵۲.۱ درصد و تورم سالانه گروه خدمات ۳۷ درصد اعلام شده است.

بیشترین افزایش قیمت‌ها بر اساس گروه‌های هزینه‌ای:

کمترین افزایش قیمت‌ها:

• تحصیل: ۰.۳ درصد
• مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت‌ها: ۱.۲ درصد
• بهداشت و درمان: ۲ درصد

افزایش چشم‌گیر قیمت خوراکی‌ها ارتباط مستقیمی با حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی دارد که نقش پررنگی در افزایش تورم ماهانه گروه کالا ایفا کرده است. این روند، علاوه بر تعمیق شکاف تورمی میان کالا و خدمات، پیامدهای معیشتی مهمی برای خانوارها به همراه داشته و دی‌ماه ۱۴۰۴ را به یکی از ماه‌های پرتنش سال از منظر تحولات قیمتی تبدیل کرده است.

تورم نقطه‌ای در اوج ۳۲ماهه و عوامل مؤثر

با دید بلندمدت‌تر، تورم نقطه‌به‌نقطه در دی‌ماه سال جاری به سطحی رسیده که رکورد ۳۲ماه گذشته را شکسته است. نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در دی‌ماه به یکی از بالاترین سطوح خود در سال‌های اخیر رسیده و فاصله چندانی با اوج‌های تاریخی تورم در اقتصاد ایران ندارد. پیش از این، بالاترین میزان تورم نقطه‌به‌نقطه در اردیبهشت سال ۱۴۰۲ ثبت شده بود که به ۵۹.۷ درصد رسید. همچنین بالاترین رقم تاریخی تورم نقطه‌به‌نقطه معادل ۶۲.۴ درصد بوده است.

جهش اخیر تورم، یک اتفاق ناگهانی نبوده و زمینه‌های آن از ماه‌های پیش شکل گرفته است. در پاییز امسال نیز تورم وارد مسیر صعودی شده بود و نشانه‌های افزایش فشار قیمتی در بازار کالاها و خدمات به‌وضوح قابل مشاهده بود. این روند افزایشی در دی‌ماه تشدید شد و در نهایت به ثبت رکورد جدید تورم نقطه‌به‌نقطه انجامید.

عوامل اصلی افزایش تورم در دی‌ماه:

• حذف ارز ترجیحی: این سیاست که با هدف اصلاح ساختار یارانه‌ها و کاهش رانت اجرا شد، به‌طور مستقیم بر قیمت کالاهای اساسی و به‌ویژه اقلام خوراکی اثر گذاشت و شوک قیمتی قابل‌توجهی را به بازار تحمیل کرد.
• فشارهای تورمی انباشته‌شده: رشد هزینه‌های تولید و افزایش انتظارات تورمی از ماه‌های قبل به تشدید تورم دی‌ماه کمک کرده است.

دولت اعلام کرده است که بخشی از رفاه از دست‌رفته مصرف‌کنندگان را از طریق پرداخت یارانه جبران خواهد کرد. این سیاست‌های حمایتی با هدف کاهش فشار معیشتی بر خانوارها طراحی شده است. با وجود این، کارشناسان تاکید دارند که اثرات تورمی حذف ارز ترجیحی در کوتاه‌مدت محسوس است و مدیریت پیامدهای آن نیازمند استمرار سیاست‌های جبرانی و کنترل سایر عوامل تورم‌زا خواهد بود.