جراحان آمریکایی مردی را ۴۸ ساعت بدون ریه زنده نگه داشتند؛ دستاورد بی‌سابقه در پیوند ریه

توسعه سامانه ریه مصنوعی کامل (TAL)

تیمی از محققان و جراحان دانشگاه نورث‌وسترن آمریکا، با طراحی و به‌کارگیری سامانه‌ای پیشرفته موسوم به ریه مصنوعی کامل (Total Artificial Lung – TAL)، توانستند عملکردی مشابه ریه‌های طبیعی را بازسازی کنند. این سامانه نقش حیاتی در حفظ جان بیمار ایفا کرد و با اکسیژن‌رسانی به خون، تنظیم دقیق جریان خون و محافظت از قلب، وضعیت بیمار را تثبیت کرد. اکنون، بیش از دو سال از این عمل می‌گذرد و بیمار به‌طور کامل بهبود یافته و ریه‌های پیوندی او به خوبی مشغول به کار هستند.

سیر بیماری و چالش‌های درمانی

ماجرا به بهار سال ۲۰۲۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که یک مرد ۳۳ ساله به نارسایی شدید ریوی ناشی از آنفلوآنزا مبتلا شد. وضعیت او به سرعت رو به وخامت گذاشت و به ذات‌الریه، سپسیس (عفونت گسترده خونی) و در نهایت به سندرم دیسترس تنفسی حاد (ARDS) پیشرفت کرد.

آنکیت بهارات، جراح قفسه سینه و عضو تیم درمان، توضیح می‌دهد: «او دچار عفونتی در ریه‌ها شده بود که با هیچ آنتی‌بیوتیکی قابل درمان نبود، زیرا عامل عفونت به همه داروها مقاوم شده بود. این عفونت باعث شد بافت ریه‌ها عملاً از بین برود و سپس به سایر بخش‌های بدن گسترش یابد.»

در شرایط معمول، بیماران مبتلا به ARDS تحت حمایت دستگاه‌های پشتیبان حیات قرار می‌گیرند تا ریه‌ها فرصت ترمیم پیدا کنند. اما در این مورد خاص، ریه‌ها نه تنها قابل ترمیم نبودند، بلکه خود منبع اصلی عفونت به شمار می‌رفتند. پزشکان در یک دوراهی دشوار قرار گرفتند: اگر ریه‌ها برداشته نمی‌شدند، بیمار قطعاً جان خود را از دست می‌داد و اگر هم برداشته می‌شدند، احتمال مرگ بسیار بالا بود.

نوآوری در جراحی و نتایج آن

برداشتن هر دو ریه (پنومونکتومی دوطرفه) معمولاً به نارسایی قلبی منجر می‌شود، زیرا جریان طبیعی خون به شدت مختل می‌گردد. برای جلوگیری از این پیامد و رفع محدودیت‌های تلاش‌های پیشین، تیم پزشکی در سامانه TAL از کانال‌های دوگانه جریان خون و یک شانت تطبیقی استفاده کرد تا نوسانات جریان خون را کنترل و متعادل سازد. این دستگاه توانست بیمار را به اندازه‌ای زنده نگه دارد که بدنش از عفونت سیستمیک بازیابی شود و شرایط لازم برای پیوند ریه فراهم آید. پس از خارج کردن ریه‌ها، نشانه‌های بهبود از عفونت به سرعت در بیمار ظاهر شد.

بهارات و همکارانش پس از جراحی، با انجام تحلیل‌های مولکولی روی ریه‌های خارج‌شده، تأیید کردند که هیچ امکانی برای بهبود خودبه‌خودی ریه‌ها از ARDS وجود نداشته است. میزان فیبروز (اسکار) و آسیب ایمنی به حدی بود که پیوند ریه تنها گزینه نجات‌بخش محسوب می‌شد.

تغییر پارادایم در پیوند ریه

بهارات توضیح می‌دهد: «به‌طور سنتی، پیوند ریه برای بیمارانی با بیماری‌های مزمن مانند بیماری‌های بینابینی ریه یا فیبروز کیستیک در نظر گرفته می‌شود. در حال حاضر این تصور وجود دارد که در ARDS شدید با حمایت مداوم، در نهایت ریه‌ها بهبود می‌یابند؛ اما این مورد خلاف آن را نشان داد.»

این رویکرد نوین می‌تواند در آینده برای نجات جان بیماران دیگر نیز به کار گرفته شود. اگرچه ساخت و استفاده از سامانه TAL فعلاً تنها در مراکز فوق‌تخصصی امکان‌پذیر است، اما بهارات امیدوار است نوآوری‌های به کار رفته در این پروژه در آینده در دستگاه‌های استاندارد ادغام شود.

در شرایطی که پیش‌تر پیوند دوطرفه ریه در چنین وضعیتی غیرممکن تلقی می‌شد، اکنون مشخص شده است که این اقدام می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد؛ هرچند همچنان دسترسی به‌موقع به ریه‌های اهدایی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

بهارات در پایان تأکید می‌کند: «در تجربه کاری من، بیماران جوان تقریباً هر هفته جان خود را از دست می‌دهند فقط به این دلیل که کسی متوجه نشده پیوند ریه می‌تواند یک گزینه درمانی باشد. در آسیب‌های شدید ریوی ناشی از عفونت‌های تنفسی، حتی در شرایط حاد، پیوند ریه می‌تواند نجات‌بخش باشد.»

گزارش موردی این عمل جراحی در مجله علمی پزشکی Med منتشر شده است.