کشف بی‌سابقه دو جنین ۶۵۰۰ ساله در تپه چپرآباد ایران

کشف نادر و اهمیت آن

کشف بقایای جنین‌ها در کاوش‌های باستان‌شناسی به دلیل ظرافت و شکنندگی استخوان‌هایشان، بسیار نادر است. این امر دانش ما را درباره نحوه برخورد انسان‌های باستان با مردگان خردسالشان محدود کرده است. با این حال، در تپه چپرآباد واقع در آذربایجان غربی، شرایط محیطی منحصربه‌فرد منجر به حفظ تقریباً ۹۰ درصد از استخوان‌های یکی از این جنین‌ها شده است. این نمونه به عنوان یکی از کامل‌ترین بقایای نوزادان ماقبل تاریخ در فلات ایران شناخته می‌شود.

این مطالعه که توسط «مهدی علیرضازاده» و «حنان بحرانی‌پور» انجام شده، نشان‌دهنده رفتارهای پیچیده و متفاوتی است که ساکنان باستانی فلات ایران با مردگان خردسال خود داشته‌اند.

ظروف سفالی به عنوان تابوت

یکی از جنبه‌های شگفت‌انگیز این کشف، دفن جنین‌ها درون ظروف سفالی است. بررسی‌های انجام شده بر روی این ظروف نشان می‌دهد که آثار دود و حرارت بر سطح بیرونی آن‌ها وجود دارد، که حاکی از آن است که این ظروف پیش از تبدیل شدن به تابوت، احتمالاً برای پخت‌وپز روزمره در آشپزخانه مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند. این امر به پیچیدگی آیین‌های تدفین در آن دوران می‌افزاید.

تحلیل‌های دقیق و یافته‌های پزشکی

تحلیل‌های کمی و کیفی دقیق بر روی استخوان‌ها نشان داد که هر دو جنین در دوران بارداری بین ۳۶ تا ۳۸ هفته فوت کرده‌اند. بررسی‌های اسکلتی هیچ‌گونه علائم ضربه یا تروما را نشان نداد، به جز یک شکستگی در استخوان جمجمه یکی از آن‌ها که ناشی از فشار خاک دهانه ظرف پس از تدفین بوده است. این دقت در حفظ بقایا به پژوهشگران امکان داد تا تصویری روشن از وضعیت جسمانی آن‌ها در لحظه مرگ ترسیم کنند و تأیید کنند که تدفین‌ها هم‌زمان با فعالیت فرهنگ‌های خاصی در منطقه انجام شده است.

تفاوت در آیین‌های تدفین

با وجود اینکه این دو جنین با فاصله کمتر از سه متر از یکدیگر و در یک بازه زمانی مشترک دفن شده بودند، رفتار بازماندگان با آن‌ها کاملاً متفاوت بوده است:

• جنین اول: در فضایی که احتمالاً آشپزخانه بوده دفن شده و هدایایی شامل بقایای گوسفند یا بز و یک سنگ در کنارش قرار داده شده است.
• جنین دوم: در یک فضای انبارمانند و بدون هیچ‌گونه هدیه یا کالای تدفینی به خاک سپرده شده است.

دکتر علیرضازاده توضیح می‌دهد که این تفاوت‌ها نشان‌دهنده تنوع در آیین‌های تدفین نوزادان در دوران مس‌سنگی (Chalcolithic) است. مشابه این تنوع رفتار در سایت‌های باستانی سوریه و عراق نیز دیده شده است که در برخی نوزادان با مهره‌های سنگی و مسی دفن می‌شدند و در برخی دیگر هیچ هدیه‌ای دریافت نمی‌کردند.

رازهای ناگشوده

از آنجایی که این دو تدفین از نظر مکانی و زمانی بسیار به هم نزدیک هستند، نمی‌توان تفاوت در طبقه اجتماعی یا فرهنگ کلی را دلیل اصلی این اختلاف دانست. این یافته‌ها پیچیدگی عاطفی و آیینی انسان‌های ماقبل تاریخ را به وضوح نشان می‌دهد و پژوهش‌های آینده، به ویژه تحلیل DNA، شاید بتواند پرده از این راز بردارد که چرا یکی با تشریفات و دیگری در سادگی مطلق دفن شده است.

یافته‌های این پژوهش مهم در ژورنال معتبر «Archaeological Research in Asia» منتشر شده است.