تصویر پیچیده تورم ایران: هشدار پژوهشکده پولی و بانکی درباره چسبندگی تورم

پیچیدگی تصویر تورمی اقتصاد ایران: نگاهی به گزارش پژوهشکده پولی و بانکی

تصویر تورمی اقتصاد ایران در فاصله فروردین ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴، پیچیده‌تر از آن چیزی است که صرفاً از مسیر تورم کل قابل مشاهده باشد. پژوهشکده پولی و بانکی در گزارشی جامع، تورم هسته را در شهریور ۱۴۰۴ مورد ارزیابی قرار داده و نشان می‌دهد که علی‌رغم تصورات مبنی بر کاهش فشارهای تورمی، بخش قابل‌توجهی از تورم ماهیتی پایدار، فراگیر و چسبنده داشته است.

افزایش نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه و پایداری آن

بر اساس آمارهای منتشر شده، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در شهریور ۱۴۰۴ به ۴۳.۹ درصد رسیده که نسبت به مرداد همان سال ۲.۵ واحد درصد افزایش را نشان می‌دهد. نکته قابل توجه این است که از ابتدای سال ۱۴۰۴، این نرخ هرگز به زیر ۴۰ درصد سقوط نکرده است. این امر نشان می‌دهد که حتی با وجود سیاست‌های کنترل نقدینگی، اقتصاد ایران همچنان در محدوده تورم‌های بسیار بالا حرکت می‌کند.

• شهریور ۱۴۰۴: تورم نقطه‌به‌نقطه ۴۳.۹ درصد
• افزایش نسبت به مرداد: ۲.۵ واحد درصد
• وضعیت در سال ۱۴۰۴: هرگز به زیر ۴۰ درصد نرسیده است

تورم هسته میانه وزنی: نشانه‌ای از فراگیری فشار قیمتی

در مقابل تورم کل، شاخص تورم هسته میانه وزنی که بر «مرکز توزیع تورم اقلام مصرفی» تمرکز دارد، تصویر متفاوتی از تحولات قیمتی ارائه می‌دهد. این شاخص در شهریور ۱۴۰۴ به ۳۲.۹ درصد رسیده که نسبت به مرداد ۲ واحد درصد و نسبت به ابتدای سال جاری ۳.۱ واحد درصد افزایش یافته است.

فاصله حدود ۱۱ واحد درصدی این شاخص با تورم کل نشان می‌دهد بخشی از تورم نقطه‌به‌نقطه ناشی از اقلام با نوسان شدید بوده، اما افزایش پیوسته تورم هسته میانه وزنی تأیید می‌کند که فشار تورمی محدود به چند قلم خاص نبوده و به بدنه اصلی سبد مصرفی نفوذ کرده است.

رفتار تورم هسته میانگین کوتاه‌شده و عوامل ساختاری

رفتار تورم هسته «میانگین کوتاه‌شده» نیز مؤید همین نکته است. این شاخص که با حذف اقلام دارای تورم‌های بسیار بالا و بسیار پایین محاسبه می‌شود، در اغلب ماه‌های دوره مورد بررسی روندی نزدیک به تورم کل داشته است. این شباهت نشان می‌دهد که شوک‌های مقطعی تنها عامل افزایش قیمت‌ها نبوده‌اند و بخش قابل‌توجهی از تورم، ناشی از عوامل ساختاری و درون‌زا است. تورم‌های فراگیر به‌سرعت در کل اقتصاد پخش می‌شوند و مهار آن‌ها دشوارتر است.

تورم هسته حذفی: نشانه‌ای از پایداری تورم

تورم هسته حذفی (با حذف کامل گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها) یکی از مهم‌ترین نشانه‌های پایداری تورم را ارائه می‌کند. طبق آمارهای گزارش و بررسی تورم از ابتدای سال ۱۳۹۶ تا شهریور ۱۴۰۴:

بالاتر بودن تورم هسته حذفی از تورم کل به این معناست که کنترل یا افت قیمت خوراکی‌ها در برخی مقاطع، باعث شده تورم کل کمتر از واقعیت فشار تورمی در سایر بخش‌ها به نظر برسد. این مسئله نشان می‌دهد که سیاست‌های تنظیم بازار در گروه خوراکی‌ها، لزوماً به کاهش فشار تورمی در کل اقتصاد منجر نشده است.

نوسان‌پذیری تورم و انتقال تکانه‌ها

گزارش همچنین به تفاوت معناداری میان نوسان‌پذیری تورم کل و تورم هسته اشاره دارد. انحراف معیار تورم نقطه‌به‌نقطه در این دوره ۱۵.۶۷ بوده، در حالی که انحراف معیار تورم هسته میانگین کوتاه‌شده ۱۰.۶۶، تورم هسته میانه وزنی ۱۲.۵۴ و تورم هسته حذفی ۱۳.۰۴ واحد درصد گزارش شده است.

این ارقام نشان می‌دهند که تورم ناشی از عوامل موقتی مانند شوک‌های خارجی در اقتصاد ایران فزاینده بوده و به مرور در سایر بخش‌های اقتصاد نشت کرده است. به عبارتی، تکانه‌های کوتاه‌مدت به نوعی به تورم پایدارتر هم منتقل شده‌اند و افزایش قیمت‌ها از اقلام پرنوسان به اقلام پایدارتر اتفاق افتاده است.

هشدار جدی نسبت به چسبندگی تورم

در نهایت، داده‌های تورم مورد بررسی این گزارش نشان می‌دهد که کاهش‌های مقطعی تورم نقطه‌به‌نقطه بیش از آنکه حاصل مهار پایدار تورم باشد، نتیجه تغییرات کوتاه‌مدت در برخی اقلام خاص بوده است. سطوح بالای تورم هسته، چه به روش میانه وزنی و چه به روش حذفی، بیانگر تثبیت فشارهای تورمی در بخش بزرگی از سبد مصرفی است. از این منظر، تداوم تورم‌های بالای ۳۰ درصد در شاخص‌های هسته، هشداری جدی نسبت به چسبندگی تورم و محدود بودن اثر سیاست‌های کوتاه‌مدت در مهار آن محسوب می‌شود.