نقش محوری تعاونی‌های روستایی در اقتصاد ایران: از احیای جایگاه تا تنظیم بازار

بازگشت به ریشه‌ها: تقویت تعاونی‌های روستایی و نقش محوری در اقتصاد ایران

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی ایران با اشاره به افت سهم بخش تعاون از اقتصاد کشور، از برنامه‌های جامع وزارت جهاد کشاورزی برای احیای جایگاه تعاونی‌ها و نقش‌آفرینی مؤثرتر آن‌ها در توسعه روستایی و تأمین امنیت غذایی خبر داد. این برنامه‌ها که در دولت چهاردهم با جدیت پیگیری می‌شود، شامل تقویت تشکل‌ها، توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد بازارهای مستقیم عرضه کالا است.

تحول در تعاونی‌های کشاورزی: از افت تا احیا

سهم بخش تعاون از اقتصاد ایران که در گذشته، به‌ویژه در حوزه توزیع و تأمین نهاده‌ها، به بیش از ۳۰ درصد می‌رسید، در حال حاضر به حدود ۷.۸ درصد کاهش یافته است. این افت، تحت تأثیر تغییرات جمعیتی و کاهش جمعیت روستایی از دهه ۸۰، جایگاه تعاونی‌های روستایی و کشاورزی را تضعیف کرده بود. با این حال، سیاست‌های کنونی وزارت جهاد کشاورزی بر تقویت این تشکل‌ها متمرکز شده و در ۱۷ تا ۱۸ ماه اخیر، پیشرفت‌های چشمگیری حاصل شده است.

• مدیریت اراضی: حدود ۶۵ درصد اراضی کشاورزی کشور توسط تشکل‌ها مدیریت می‌شود.
• اعضای تعاونی: نزدیک به پنج میلیون بهره‌بردار عضو تعاونی‌های کشاورزی هستند.
• توسعه تعاونی‌های تخصصی: تشکیل بیش از ۳۸ تعاونی آب‌بران و مشارکت ۳۵ تا ۴۰ درصد تعاونی‌های تولید در اصلاح و یکپارچه‌سازی اراضی.
• بهینه‌سازی مصرف آب: پوشش حداقل ۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی با طرح‌های انتقال آب، آبیاری تحت فشار و لوله‌گذاری.
• برنامه‌های نوین: توسعه کشت قراردادی، یکجاکِشتی و ورود تعاونی‌ها به حوزه گلخانه‌ای.

«مزرعه تا سفره»: راهکاری برای تنظیم بازار و حذف واسطه‌ها

با تأکید بر سیاست «مزرعه تا سفره»، عرضه مستقیم کالا در قالب «روستا بازارها» در دستور کار قرار گرفته است. هدفگذاری دولت، ایجاد سه هزار روستا بازار تا پایان دوره فعالیت است. این بازارها نقش مهمی در کاهش قیمت‌ها و حذف واسطه‌ها ایفا می‌کنند.

• تعداد روستا بازارها: تاکنون بیش از ۴۸۵ روستا بازار با برند «تروکا» به بهره‌برداری رسیده است.
• هدف نهایی: تا پایان دولت، تعداد روستا بازارها به ۵۰۰ واحد خواهد رسید و با راه‌اندازی سه هزار بازار، سهم تعاون از بازار به ۲۲ تا ۲۵ درصد می‌رسد.
• اتصال به کالابرگ: بیش از ۶۰ درصد روستا بازارها به سامانه کالابرگ الکترونیکی متصل شده‌اند که با تکمیل اتصال، نقش آن‌ها در تنظیم بازار پررنگ‌تر خواهد شد.

ذخیره‌سازی بی‌سابقه میوه شب عید

در آستانه ماه مبارک رمضان و شب عید، میزان ذخیره‌سازی میوه افزایش چشمگیری داشته است:

خرما و میوه مستقیماً از کشاورزان و تشکل‌ها خریداری شده و توزیع خرما از یک هفته مانده به ماه رمضان آغاز می‌شود. توزیع میوه نیز در صورت اعلام ستادهای تنظیم بازار استان‌ها انجام خواهد شد.

زیرساخت‌ها و ارزش افزوده: موتور محرکه توسعه روستایی

در حوزه زیرساخت‌ها، از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون ۳۷۵ واحد صنایع تبدیلی، انبار، سیلو و سردخانه با سرمایه‌گذاری حدود ۱۶.۵ همت به بهره‌برداری رسیده که عمده آن با سرمایه تشکل‌ها انجام شده است.

سیاست اصلی وزارت جهاد کشاورزی تمرکز بر زنجیره پس از تولید و ایجاد ارزش افزوده برای محصولات کشاورزی است و تشکل‌ها نقش محوری در تحقق این هدف دارند.

این اقدامات نه تنها به افزایش بهره‌وری کمک می‌کند بلکه به ایجاد ارزش افزوده برای محصولات کشاورزی نیز منجر می‌شود.

نهاد واحد برای روستا: طرحی در دست بررسی

با اشاره به تکالیف برنامه هفتم توسعه و اصل ۴۴ قانون اساسی، ضرورت شکل‌گیری نهادی واحد برای ارائه خدمات منسجم به روستاها مطرح شده است. این طرح در مرکز پژوهش‌های مجلس و کمیسیون کشاورزی در دست بررسی است و انتظار می‌رود تا پایان برنامه هفتم به مرحله اجرا برسد. مدیرعامل سازمان تعاون روستایی معتقد است که هیچ نهادی بهتر از تعاون روستایی برای ایفای نقش محوری در مدیریت امور روستایی وجود ندارد، چرا که این سازمان متعلق به خود کشاورزان است و از دل مردم شکل گرفته است.

• اعتماد بالای روستاییان: سطح بالای اعتماد میان روستاییان و تعاون روستایی یک سرمایه واقعی است که باید حفظ و تقویت شود.
• ظرفیت‌های گسترده: تشکل‌های کشاورزی از نظر توان مالی، فنی و اجرایی در جایگاهی قرار دارند که می‌توانند نقش مؤثری در توسعه روستا ایفا کنند.
• خدمات متنوع: ظرفیت این تشکل‌ها در تأمین کالاهای اساسی، خدمات مورد نیاز کشاورزان، تسهیل صدور مجوزها، و دیجیتالی‌سازی و هوشمندسازی فرآیندهای روستایی بسیار بالاست و می‌تواند به بهبود معیشت روستاییان منجر شود.

امید است با تداوم همکاری وزارت جهاد کشاورزی، مرکز پژوهش‌های مجلس و کمیسیون کشاورزی، از این ظرفیت به درستی استفاده شود و به نفع روستا و روستاییان باشد.