قطع سامانه جامع روابط کار؛ بلاتکلیفی و اعتراض کارگران در پایتخت

ازدحام و بی‌تابی در ادارات کار

بازدید از اداره کار شمال شرق تهران پس از چندین هفته قطعی سامانه، فضایی متشنج را به نمایش می‌گذارد. سالن ورودی مملو از بیش از چهل نفر است و صف خدمات‌رسانی تا پله‌های بیرونی ساختمان کشیده شده. در طبقه اول، فضای ایستادن به سختی یافت می‌شود.

یکی از مراجعان، زنی با کودک خردسالش، چهره‌ای مضطرب دارد. صدای گریه کودک در میان همهمه مراجعانی که از شلوغی چندبرابری اداره به دلیل قطع سامانه گلایه می‌کنند، به گوش می‌رسد.

بخش بیمه بیکاری و سوءاستفاده‌ها

در این وضعیت که اغلب کارها به صورت فیزیکی و کاغذی انجام می‌شود، صف بخش بیمه بیکاری از همه شلوغ‌تر است. درگیری‌های لفظی بر سر نوبت‌ها، نشانه‌ای از تنش موجود است. نکته تاسف‌بارتر، صحنه پارتی‌بازی است؛ کارمندی با صدای بلند «آشنای آقای...» را صدا می‌زند و فردی با سپاسگزاری از چند ساعت معطلی نجات می‌یابد، در حالی که دیگران با ناراحتی شاهد این تبعیض هستند.

اختلال سامانه همزمان با موج تعدیل نیرو

این اختلال سامانه‌ای در وزارت کار، دقیقاً همزمان با موج گسترده بیکارسازی و تعدیل نیرو در واحدهای مختلف رخ داده است. اکثریت مراجعان برای مطالبه بیمه بیکاری یا شکایت از کارفرما به دلیل تعدیل نیرو و دریافت معوقات خود به ادارات کار مراجعه کرده‌اند.

روایت کارگران بیکار

• نوید، کارگر بخش اداری: سه ماه است که با دو فرزند بیکار شده‌ام. پس از تغییر مدیرعامل فومن شیمی، ۵۰ نفر از نیروها تعدیل شدند. پرونده بیمه بیکاری ما از ابتدای دی‌ماه، همزمان با اختلال سامانه، به اداره کار آمده است. حقوق بیمه بیکاری، حدود ۲۰ میلیون تومان، پاسخگوی نیازهای خانواده‌ام نیست و یک ماه است که برای پیگیری کارم مدام به اداره کار رفت و آمد می‌کنم.
• منشی سابق یک شرکت: به دلیل قطع سیستم، صف‌های ۳۰-۴۰ نفره تشکیل شده و کارها دستی انجام می‌شود. هفته‌ای سه بار به اداره کار مراجعه می‌کنم و هر بار ۲۰۰ هزار تومان هزینه پرینت و کاغذ می‌پردازم.
• مرد مسن در آستانه بازنشستگی: کارفرما به دلیل اختلاف، مرا اخراج کرده و دو ماه است که بیکارم. به دلیل قطعی اینترنت، نمی‌توانم اسناد خود را برای جلسات هیئت تشخیص بارگذاری کنم. سه هفته است که در بلاتکلیفی به سر می‌برم.
• بهروز، کارگر انبارداری: پس از ۶ سال کار، به دلیل عدم پذیرش تعهد ۲۵ میلیارد تومانی به کارفرما، اخراج شده‌ام. از مهرماه بیکارم و از آذرماه پیگیر شکایت هستم، اما به دلیل قطع سامانه نمی‌توانم مستندات را بارگذاری کنم. کارفرما اخراج مرا گردن نمی‌گیرد و احتمالاً تا شب عید باید دوندگی کنم.

بلاتکلیفی طولانی و هزینه‌های گزاف

یک کارمند دبیرخانه اعلام کرد که زمان اتصال سامانه مشخص نیست. اگرچه سامانه جدیدی ایجاد شده و بخشی از پرونده‌ها باید در سامانه تامین اجتماعی بارگذاری شود که هنوز قطع نشده است، اما دسترسی به اسناد بارگذاری شده قبلی وجود ندارد.

دفاتر فتوکپی اطراف اداره کار با صف‌های ۱۰ تا ۱۵ نفره مواجه هستند و هر کارگر بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برای تهیه فرم‌ها، اسکن و کپی اسناد خود هزینه می‌کند. متصدی یکی از این دفاتر با لبخندی تلخ می‌گوید: «مگر سامانه‌ای وجود دارد که بتوان چیزی بارگذاری کرد؟!»

• زن اخراجی: پنج ماه است که شرکت مرا اخراج کرده و احتمالاً پنج ماه دیگر نیز در اداره کار بلاتکلیف خواهم بود.
• مرد جوان، کارگر بازاریابی اینترنتی: به دلیل قطعی اینترنت بیکار شده و به دنبال رای بازگشت به کار است. با قطع سامانه، احتمالاً از عیدی و سنوات امسال هم محروم خواهم شد.
• سعید، کارگر شرکت پیمانکار دکل‌ساز رایتل: پس از سه سال کار و گذاشتن سفته ۴۰ میلیون تومانی، به دلیل «عدم نیاز» اخراج شده‌ام. درگیر شکایت برای عیدی، سنوات و دو ماه حقوق معوق هستم. تمام اسناد بارگذاری شده‌ام پریده و دسترسی به اسناد کاغذی ندارم. کارفرما اصل قرارداد را نمی‌دهد و از ساعت ۸ صبح تا ظهر مشغول پر کردن فرم‌های دستی هستم.

بسیاری از کارگران به قراردادهای خود دسترسی ندارند، زیرا الزام ارائه یک نسخه قرارداد به کارگر اجرا نمی‌شود. همچنین، شکایت از مواردی مانند گرفتن غیرقانونی سفته، عدم تسویه حساب و اخراج بی‌دلیل رایج است. حتی با فرض اتصال سامانه، مشکلاتی نظیر عدم اجرای حداقل‌های قانون کار، معضل قراردادهای موقت و عدم ارسال به موقع بازرسان برای بازدید کارگاه‌ها، به این آسانی‌ها حل نخواهد شد.