پرورش شتر: راهکاری پایدار در برابر خشکسالی و چالش‌های اقتصادی در بردسکن

آغاز یک مسیر موفق: از ۲۰۰ شتر تا تولید ملی

محمدرضا طالبی از سال ۱۳۸۳ به صورت خانوادگی وارد عرصه پرورش شتر شده و اکنون با نگهداری حدود ۲۰۰ نفر شتر به صورت داشتی و پرواری، به یکی از شترداران نمونه ملی تبدیل شده است. وی با اشاره به مزایای اقتصادی پرورش شتر، تأکید می‌کند که شترها با خوراک کمتر، وزن بیشتری می‌گیرند. این حیوانات با ۴ کیلوگرم خوراک برای هر کیلوگرم وزن، توان تولید بالاتری نسبت به گاو و گوسفند دارند که حدود ۸ کیلوگرم خوراک برای همین میزان وزن نیاز دارند.

• مقاومت بالا: شترها نسبت به بیماری‌ها و خشکسالی مقاوم‌تر هستند.
• معیشت پایدار: پرورش شتر گزینه‌ای پایدار برای خانوارهای روستایی است.

نژادهای غالب و ظرفیت‌های منطقه بردسکن

منطقه بردسکن با حدود ۳۵۰۰ نفر شتر، عمدتاً میزبان نژاد خراسانی است که تقریباً ۹۰ درصد از شترهای منطقه را تشکیل می‌دهد. ۱۰ درصد باقی‌مانده نیز از نژاد بلوچی هستند.

این ترکیب نژادی به تقویت تولید غذا و منابع پروتئینی محلی کمک کرده و در سالم‌سازی چرخه اقتصاد روستاها نقش مهمی ایفا می‌کند. شترهای بردسکن از نوع یک کوهانه هستند و از لحاظ تولید شیر و گوشت و سازگاری با اقلیم منطقه، اهمیت بالایی دارند.

چالش‌ها و راهکارهای نوآورانه: مجتمع شترداری نیمه‌بسته

بزرگ‌ترین چالش در صنعت شترداری منطقه، خشکسالی‌های پی در پی و کاهش علوفه مرتعی است، چرا که شتر بیش از هر حیوان دیگری به علوفه مرتعی نیاز دارد. برای مقابله با این چالش، با همکاری مدیریت جهاد کشاورزی بردسکن و اداره تولیدات دامی، طرح احداث مجتمع شترداری فضای نیمه‌بسته در دست پیگیری است.

هدف از این طرح، ایجاد جایگاه‌هایی برای خوراک متراکم جهت پرواربندی و همچنین استفاده از مرتع برای شتر داشتی است تا فشار کمتری به مراتع وارد شود. این کار می‌تواند ضریب تبدیل را کاهش داده و درصد آبستنی شترهای مولد را افزایش دهد.

این طرح نه تنها به حفاظت از منابع مرتعی و حمایت از اقتصاد دامداران محلی کمک می‌کند، بلکه چشم‌انداز ایجاد اشتغال و پایداری معیشت روستاها را نیز تقویت می‌نماید.

فرصت‌های اقتصادی: از گوشت تا شیر شتر

شترها معمولاً از سن ۵ سالگی بالغ می‌شوند و بسته به شرایط پرورش، تا ۲۰ سالگی تولید اقتصادی دارند. در حال حاضر، مهم‌ترین تولید شتر در بردسکن، گوشت و محصولات جانبی است. با این حال، با توجه به ارزش غذایی بالای شیر شتر، تصمیم بر آن است که با همکاری جهاد کشاورزی، اداره تولیدات دامی و شرکت تعاونی شترداران، به بازاریابی و هدایت شیر شتر به بازار مصرف اقدام شود.

موانع و راهکارهای ترویج مصرف شیر شتر

• فرهنگ‌سازی: بزرگ‌ترین مانع، نیاز به فرهنگ‌سازی در میان عموم مردم است.
• همکاری کارخانجات: کارخانه‌های لبنیاتی باید خرید شیر شتر را آغاز کنند.

صادرات و دغدغه‌های صنعت شتر

بیشترین گوشت تولیدی شترهای منطقه به خارج از شهرستان صادر می‌شود و تلاش برای صادرات سایر محصولات نیز در حال رایزنی است. اما مشکلات دیگری نیز در این صنعت وجود دارد:

• صادرات: چالش‌های صادرات به کشورهای دیگر.
• استقلال کارخانه‌ها: عدم استقلال کارخانه‌ها برای تولید فرآورده‌های لبنی.
• آزادسازی نهاده‌ها: دغدغه مهم دیگر، آزادسازی نهاده‌هاست، در حالی که شیر و فرآورده‌های لبنی قیمت واقعی خود را دریافت نمی‌کنند.

خوشبختانه، در بردسکن هر ماه مقداری از نهاده‌های دامداران به صورت یارانه‌ای در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد که کمک شایانی به تولیدکنندگان می‌کند.

مقابله با خشکسالی: مدیریت هوشمند منابع

محمدرضا طالبی مجدداً تأکید می‌کند که خشکسالی‌های مداوم بزرگ‌ترین خطر برای پرورش شتر است که فشار زیادی به مراتع وارد می‌کند. برای مقابله با این چالش‌ها، باید به سمت مدیریت هوشمند منابع آب و علوفه حرکت کرده و راهکارهایی برای کاهش فشار بر مرتع اتخاذ شود. طرح احداث مجتمع نیمه‌بسته نیز در راستای همین هدف دنبال می‌شود تا پایداری و اقتصادی بودن پرورش شتر در بلندمدت تضمین شود.