انفجار بازار هیدروژن سبز: رشد ۶ برابری تا ۲۰۳۱ و چالش‌های پیش‌رو

📈 رشد چشمگیر بازار جهانی هیدروژن سبز

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، ارزش بازار جهانی هیدروژن سبز که در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳.۰۲ میلیارد دلار برآورد شده بود، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۱ به ۸۰.۶۶ میلیارد دلار افزایش یابد. این رشد معادل نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) برابر با ۳۵.۵۲ درصد است که یکی از بالاترین نرخ‌ها در میان بازارهای انرژی نو محسوب می‌شود.

هیدروژن سبز از طریق الکترولیز آب و صرفاً با استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی تولید می‌شود و انتشار کربن صفر دارد. این ویژگی آن را به گزینه‌ای راهبردی برای تحقق اهداف اقلیمی کشورها تبدیل کرده است.

🤝 نقش کلیدی دولت‌ها و سیاست‌های حمایتی

یارانه‌ها و مشوق‌های دولتی به عنوان یکی از اصلی‌ترین محرک‌های رشد بازار هیدروژن سبز عمل می‌کنند. این حمایت‌ها با هدف کاهش ریسک سرمایه‌گذاری اولیه و جبران هزینه‌های بالای تولید طراحی شده‌اند. به عنوان مثال:

• کمیسیون اروپا در ماه مه ۲۰۲۵، در قالب «نتایج حراج IF24»، مبلغ ۹۹۲ میلیون یورو یارانه به ۱۵ پروژه جدید هیدروژن تجدیدپذیر اختصاص داد.
• این حمایت مالی ۱۰ ساله، هزینه‌های عملیاتی پروژه‌ها را پوشش داده و فاصله اقتصادی میان هیدروژن سبز و سوخت‌های فسیلی ارزان‌تر را کاهش می‌دهد.

چنین چارچوب‌های سیاستی، نقش حیاتی در تسهیل تصمیمات نهایی سرمایه‌گذاری (FID) دارند و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت برای تولیدکنندگان را فراهم می‌کنند.

💰 هجوم سرمایه‌گذاری با احتیاط

شورای هیدروژن اعلام کرده است که صنعت جهانی هیدروژن پاک تاکنون حدود ۱۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری تعهدشده برای پروژه‌هایی که تا سال ۲۰۲۵ به مرحله تصمیم نهایی سرمایه‌گذاری می‌رسند، جذب کرده است. با این حال، علی‌رغم این حجم بالای سرمایه، هزینه بالای تولید هیدروژن سبز همچنان یک مانع جدی برای توسعه سریع بازار محسوب می‌شود و بسیاری از پروژه‌ها بدون حمایت‌های دولتی گسترده، از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نیستند.

🏭 کربن‌زدایی صنایع سنگین؛ موتور اصلی تقاضا

ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در صنایعی مانند تولید فولاد، حمل‌ونقل دریایی و صنایع شیمیایی سنگین، به یکی از عوامل اصلی رشد تقاضای هیدروژن سبز تبدیل شده است. در همین راستا:

• گزارش انجمن انرژی آمونیاک در ماه مه ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که در دومین حراج «بانک هیدروژن اتحادیه اروپا»، سه پروژه اختصاصی سوخت دریایی در نروژ برای دریافت حمایت مالی انتخاب شده‌اند.
• سازمان هیدروژن سبز اعلام کرده است که این پروژه‌ها در مجموع قرار است طی یک دوره ۱۰ ساله حدود ۲.۲ میلیون تن هیدروژن سبز تولید کنند.

این ارقام نشان‌دهنده ارتباط مستقیم میان سیاست‌گذاری دولتی و رشد عرضه صنعتی است.

⚠️ چالش اصلی بازار: هزینه بالای تولید

با وجود رشد سریع پروژه‌ها، هزینه بالای تولید همچنان مهم‌ترین مانع توسعه بازار جهانی هیدروژن سبز است. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که هزینه تولید هیدروژن تجدیدپذیر معمولاً ۱.۵ تا ۶ برابر بیشتر از هیدروژن تولیدشده از سوخت‌های فسیلی است. این شکاف قیمتی باعث شده سرمایه‌گذاران خصوصی در تصمیم‌گیری محتاط باشند و بسیاری از پروژه‌ها، علی‌رغم اعلام رسمی، هنوز وارد مرحله ساخت‌وساز نشده‌اند.

🌏 روندهای کلیدی: تسلط آسیا و چین بر الکترولیزرها

یکی از مهم‌ترین روندهای بازار، تمرکز ظرفیت تولید الکترولیزرها در آسیا، به‌ویژه چین است. بر اساس «بررسی جهانی هیدروژن ۲۰۲۴» آژانس بین‌المللی انرژی که در اکتبر ۲۰۲۴ منتشر شد، چین حدود ۶۰ درصد از ظرفیت تولید جهانی الکترولیزر را در اختیار دارد.

این برتری ناشی از صرفه‌جویی‌های عظیم مقیاس است که به تولیدکنندگان چینی اجازه می‌دهد تجهیزات را با هزینه سرمایه‌ای بسیار پایین‌تری نسبت به شرکت‌های غربی عرضه کنند. هرچند این موضوع هزینه پروژه‌ها را کاهش می‌دهد، اما وابستگی زنجیره تأمین را افزایش داده و سیاست‌های صنعتی غرب برای استقلال فناوری را با چالش مواجه می‌کند.

✈️ کریدورهای تجاری هیدروژن؛ شکل‌گیری بازار جهانی

روند مهم دیگر، ایجاد کریدورهای تجارت فرامرزی هیدروژن است که بازار را از پروژه‌های محلی آزمایشی به یک شبکه انرژی جهانی متصل می‌کند. این کریدورها انتقال انرژی را از مناطق غنی از منابع تجدیدپذیر مانند هند و خاورمیانه به مراکز پرتقاضا اما کم‌منبع در اروپا و شرق آسیا امکان‌پذیر می‌سازند؛ آن هم با استفاده از حامل‌هایی مانند آمونیاک سبز.

طبق گزارش «به‌روزرسانی بازار هیدروژن» گروه Foresight در سپتامبر ۲۰۲۴، شرکت Sembcorp قراردادی برای تأمین سالانه ۲۰۰ هزار تن آمونیاک سبز به ژاپن امضا کرده است؛ توافقی که نقش مهمی در اعتبارسنجی تجاری این مسیرهای بین‌قاره‌ای دارد.

آینده هیدروژن سبز: فرصت‌ها و چالش‌ها

بازار جهانی هیدروژن سبز در آستانه یک تحول بزرگ قرار دارد. رشد سریع ارزش بازار، سرمایه‌گذاری‌های میلیارد دلاری و حمایت گسترده دولت‌ها نشان می‌دهد که این فناوری نقشی محوری در آینده انرژی جهان ایفا خواهد کرد. با این حال، تداوم این مسیر به کاهش هزینه‌های تولید، توسعه زنجیره تأمین مستقل و شکل‌گیری تقاضای تجاری پایدار وابسته است. اگر این چالش‌ها مدیریت شوند، هیدروژن سبز می‌تواند ستون فقرات اقتصاد کم‌کربن جهانی در دهه‌های آینده باشد.