مذاکرات ایران و آمریکا؛ عمان میزبان احتمالی، کوشنر در فهرست حضور

عدم تمایل به مذاکرات مستقیم و حضور احتمالی کوشنر

دو منبع ارشد ایرانی صراحتاً اعلام کرده‌اند که مذاکرات مستقیم با همتایان آمریکایی، به معنای حضور دو طرف در یک اتاق، در حال حاضر در دستور کار تهران قرار ندارد. با این حال، یک منبع سیاسی باسابقه در تهران که نخواست نامش فاش شود، پیشنهاد کرده است که استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، ممکن است با جرد کوشنر، داماد و مشاور رئیس‌جمهور دونالد ترامپ، در این مذاکرات همراه شود.

فشارهایی برای حضور مقاماتی از کشورهای مصر، قطر، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در مذاکرات وجود دارد، اما تاکنون هیچ تأییدی در این خصوص ارائه نشده است. منبع سیاسی ایرانی افزود که دست‌کم تا این لحظه، تنها مقام غیرعمانی از منطقه که احتمال حضورش می‌رود، نخست‌وزیر قطر است.

تنش‌ها و محل برگزاری مذاکرات

کشاکش بر سر محل برگزاری مذاکرات در حالی شدت گرفته است که گزارش‌هایی مبنی بر ساقط شدن یک پهپاد ایرانی توسط نیروهای آمریکایی در نزدیکی ناو هواپیمابر «یواس‌اس آبراهام لینکلن»، که صدها مایل دورتر از سواحل جنوب‌شرقی ایران مستقر است، منتشر شده است. این رویداد می‌تواند بر فضای مذاکرات تأثیرگذار باشد.

ترامپ مدت‌هاست که گفت‌وگوی مستقیم را به‌عنوان یک هدف مستقل دنبال می‌کند. منابع دیپلماتیک منطقه‌ای هشدار داده‌اند که امتناع ایران از دیدار مستقیم با مقامات آمریکایی ممکن است به نفع کسانی در واشنگتن و تل‌آویو تمام شود که مشتاق شکست دیپلماسی هستند. یک منبع ارشد عرب نیز تأکید کرد: «مذاکرات غیرمستقیم جواب نمی‌دهد» و افزود که موفقیت مذاکرات تا حدی به «ظاهر و نمادها» وابسته است؛ امری که برای ترامپ اهمیت دارد.

نگرانی‌های ایران و گسترش هیئت آمریکایی

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیش از سفر هیئت قطری به تهران، نگرانی خود را ابراز کرده بود که ویتکاف در جریان مذاکرات سال گذشته ناچار شده برای دریافت دستورهای بیشتر به واشنگتن بازگردد. اگرچه مذاکرات هسته‌ای تحت هدایت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، انجام می‌شود، نگرانی لاریجانی ظاهراً موجب شده تهران نسبت به گسترش هیئت آمریکایی رویکردی بازتر اتخاذ کند. این فرض وجود دارد که حضور چهره‌هایی با دسترسی بیشتر به ترامپ بتواند سرعت و تداوم هرگونه مذاکره‌ای را تسهیل کند. با این حال، حضور احتمالی کوشنر در مسقط در اواخر این هفته هنوز تأیید نشده است.

در حالی که برخی رسانه‌های آمریکایی ایران را متهم به تغییر موضع درباره انتخاب ترکیه به‌عنوان محل مذاکرات کرده‌اند، در جریان سفر ۳۰ ژانویه عراقچی به ترکیه هیچ چیز نهایی نشد. یک منبع ارشد سیاسی ایرانی در ۳ فوریه اظهار داشت: «قالب و محل مذاکرات همچنان در دست بررسی است. از نظر ما دوحه هنوز یک گزینه است، اما نمی‌خواهیم دوستان‌مان در ترکیه ناراحت شوند. حتی ممکن است به عمان به‌عنوان محل اولیه بازگردیم.»

پیشرفت در چارچوب مذاکرات و موانع پیش‌رو

ترامپ اعلام کرده است که ایران درباره برنامه هسته‌ای خود «به‌طور جدی در حال گفت‌وگو» است، در حالی که لاریجانی نیز تأکید کرده که «پیشرفتی برای چارچوب مذاکرات» حاصل شده است. چندین فرمول ممکن است مدنظر قرار گیرد؛ از جمله تعلیق موقت غنی‌سازی اورانیوم در ازای به‌رسمیت‌شناختن حق ایران برای انجام چنین فعالیت‌های هسته‌ای. این چارچوب می‌تواند به احیای ایده پیشین یک کنسرسیوم هسته‌ای منطقه‌ای تحت نظارت سخت‌گیرانه بین‌المللی گره بخورد.

مانع اصلی دستیابی به یک توافق جامع احتمالاً درخواست‌های آمریکا برای محدود کردن تعداد و برد موشک‌های ایران خواهد بود. این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که موشک‌های بالستیک در جنگ ۱۲روزه میان دو کشور در ژوئن گذشته، ابزار اصلی ایران برای رسیدن به اسرائیل بودند.

به‌جای ورود فوری به جزئیات مناقشه‌برانگیز، برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که دو طرف ممکن است گفت‌وگو را با اعلامیۀ کاهش تنش آغاز کنند. این‌که چنین اعلامیه‌ای چگونه و تا چه حد می‌تواند عملیات تهاجمی احتمالی اسرائیل علیه ایران را در بر بگیرد، مبهم است.