سیمان ایران در دوراهی بحران انرژی: کاهش تولید، افزایش سود و راهکار نیروگاه اختصاصی

صنعت سیمان ایران، با وجود ظرفیت‌های عظیم و جایگاه ششم جهانی در تولید، این روزها با چالش جدی ناترازی انرژی، به‌ویژه قطعی‌های مکرر برق، دست و پنجه نرم می‌کند. آمارهای رسمی نشان می‌دهد که تولید سیمان در شش‌ماهه نخست سال جاری به ۳۱.۷ میلیون تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، کاهش چشمگیر ۱۰ درصدی را تجربه کرده است. این کاهش، که عمدتاً به دلیل توقف خطوط تولید ناشی از قطعی برق در فصل تابستان است، زنگ خطر را برای این صنعت استراتژیک به صدا درآورده است.

در واکنش به این وضعیت، سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، با تأکید بر لزوم کاهش وابستگی صنعت سیمان به شبکه سراسری برق، پیشنهاد کرده است که این صنعت نیز باید همانند فولادسازان، به سمت احداث نیروگاه‌های اختصاصی حرکت کند. رویکردی که در سال‌های اخیر در صنعت فولاد با موفقیت دنبال شده و به عنوان راهکاری مؤثر برای عبور از بحران انرژی شناخته می‌شود.

الگوی فولادی‌ها: راهکاری برای پایداری تولید

صنعت فولاد در سال‌های اخیر، به دلیل تشدید محدودیت‌های برق و گاز، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در احداث نیروگاه‌های اختصاصی انجام داده است. این راهبرد با هدف حفظ پایداری تولید و کاهش ریسک توقف خطوط تولید در زمان اوج مصرف صورت گرفته است. اکنون، این الگو به عنوان یک راهکار عملی و مؤثر، برای صنعت سیمان نیز مطرح شده است. کارشناسان معتقدند که اگرچه ورود سیمانی‌ها به حوزه احداث نیروگاه نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین است، اما بازدهی اقتصادی و زیست‌محیطی آن در بلندمدت، به ویژه در شرایطی که بحران انرژی به یک متغیر دائمی در اقتصاد ایران تبدیل شده، قابل‌توجه خواهد بود.

ظرفیت‌های بالقوه و چالش‌های فعلی

ایران با داشتن حدود ۷۸ کارخانه سیمان و ظرفیت اسمی ۹۰ میلیون تن، در میان شش تولیدکننده بزرگ سیمان جهان قرار دارد. با این حال، فاصله قابل‌توجه میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی، نشان‌دهنده عدم بهره‌برداری کامل از توان این صنعت است. برنامه‌ریزی‌های قبلی برای رسیدن به ظرفیت ۱۲۰ میلیون تن و جایگاه سوم جهانی تا پایان سال ۱۴۰۴، با توجه به آمار تولید فعلی و چالش‌های موجود، با تردیدهای جدی مواجه شده است.

کاهش تولید، اما رشد سودآوری

نکته قابل‌تأمل این است که کاهش تولید لزوماً به کاهش درآمد منجر نشده است. بررسی صورت‌های مالی شرکت‌های سیمانی نشان می‌دهد که فروش این صنعت از حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان در بهار ۱۴۰۲ به بیش از ۲۴ هزار میلیارد تومان در تابستان امسال افزایش یافته است. همچنین، حاشیه سود ناخالص صنعت سیمان از ۴۶ درصد در تابستان ۱۴۰۳ به ۵۲ درصد در تابستان ۱۴۰۴ رشد داشته است. کارشناسان این رشد را نتیجه افزایش نرخ‌های فروش، مدیریت تولید کلینکر و کنترل هزینه‌ها می‌دانند. این آمارها گواهی می‌دهد که صنعت سیمان حتی در شرایط ناترازی انرژی نیز توانسته سودآوری خود را حفظ کند.

نیروگاه اختصاصی: سرمایه‌گذاری با بازدهی بالا

احداث نیروگاه‌های اختصاصی برای صنعت سیمان، می‌تواند به عنوان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت و استراتژیک تلقی شود. برآوردهای اولیه حاکی از آن است که هزینه ساخت هر مگاوات نیروگاه حرارتی بین ۱ تا ۳ میلیون دلار و هزینه‌های عملیاتی سالانه آن بین ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار است. برای پوشش ظرفیت اسمی ۹۰ میلیون تنی صنعت سیمان، حدود ۹۳۰۰ مگاوات برق مورد نیاز است.

با وجود اینکه در نگاه اول، بازگشت سرمایه چنین پروژه‌هایی ممکن است ۷ تا ۸ سال به طول انجامد، اما شرایط اقتصادی ایران، از جمله افزایش مستمر قیمت سیمان و نرخ ارز، در کنار ثابت ماندن یا کاهش ارزش واقعی بدهی‌های بانکی، می‌تواند دوره بازگشت سرمایه را به کمتر از ۴ تا ۵ سال کاهش دهد. برآوردها نشان می‌دهد که تنها از محل صرفه‌جویی در مصرف انرژی، حدود ۳.۵ هزار میلیارد تومان منافع اقتصادی برای این صنعت ایجاد خواهد شد.

منافع اقتصادی و زیست‌محیطی

علاوه بر توجیه اقتصادی، احداث نیروگاه‌های اختصاصی می‌تواند به کاهش مازوت‌سوزی در نیروگاه‌های سراسری و در نتیجه کاهش آلودگی هوا کمک شایانی کند. این موضوع، به‌ویژه در فصول سرد سال و در کلان‌شهرها، به یکی از چالش‌های جدی زیست‌محیطی کشور تبدیل شده است.

بحران انرژی برای صنعت سیمان جدی است و ادامه وضعیت فعلی می‌تواند ظرفیت تولید این صنعت را بیش از پیش محدود کند. سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی، راهکاری پایدار برای افزایش تولید، حفظ سودآوری و کاهش ریسک‌های انرژی است که با تأکید دولت، اکنون در کانون توجه قرار گرفته است.