عیدی بازنشستگان: رقمی ناکافی در برابر تورم فزاینده و دغدغه‌های معیشتی

جزئیات پرداخت عیدی و دغدغه‌های معیشتی

علی دهقان‌کیا، رئیس کانون بازنشستگان تامین‌اجتماعی استان تهران، اظهار داشت که مبلغ پایه عیدی بازنشستگان ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. او افزود که در صورت دارا بودن همسر، ۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و به ازای هر فرزند تحت پوشش نیز ۵۰۰ هزار تومان به این مبلغ اضافه خواهد شد. پیش از این، مصطفی سالاری، مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی، اعلام کرده بود که عیدی بازنشستگان از محل سود سهام سازمان در شستا تامین و تلاش می‌شود که در نیمه دوم بهمن ماه پرداخت شود. این رقم بر اساس مصوبه دولت تعیین شده است.

هر چند این روزها احوال مردم آنقدر خوش نیست که برای رسیدن نوروز و عید اشتیاقی داشته باشند اما مساله اینجاست که زندگی جریان دارد و در این جریان معیشت هم یکی از دغدغه‌هایی است که طی سال‌های اخیر برای خیلی از افراد جامعه تامین آن سخت، دشوار و یا ناممکن شده است.

این تصمیم‌گیری‌ها در حالی صورت می‌گیرد که آمارهای رسمی نشان می‌دهند تورم خوراکی‌ها در دی ماه به ۶۰ درصد رسیده است. این شکاف عمیق بین مبلغ عیدی و نرخ تورم، نگرانی‌های جدی را در مورد توانایی بازنشستگان برای تامین هزینه‌های زندگی، به ویژه در آستانه نوروز، ایجاد کرده است.

فشار هزینه‌ها بر دوش بازنشستگان

بازنشستگان، به خصوص آن دسته که تنها منبع درآمدشان مستمری ماهانه است، با موجی از افزایش هزینه‌ها روبرو هستند. اجاره مسکن در بسیاری از شهرها جهش‌های چند ده‌درصدی داشته، قیمت اقلام خوراکی و مایحتاج اولیه چند برابر شده و هزینه‌های درمان و دارو بخش قابل‌توجهی از درآمد ثابت سالمندان را به خود اختصاص داده است. در چنین شرایطی، عیدی چند میلیون تومانی بیشتر به یک مسکن کوتاه‌مدت شبیه است که تنها برای چند روز فشار معیشت را کاهش می‌دهد.

سبد هزینه‌های نوروزی و بدهی‌های انباشته

نگاهی به سبد هزینه‌های معمول نوروز یک خانواده بازنشسته، تصویر روشن‌تری از وضعیت ارائه می‌دهد. خرید ساده‌ترین اقلام خوراکی، میوه، آجیل، پوشاک حداقلی برای فرزندان یا نوه‌ها، و هزینه‌های رفت‌وآمد، به راحتی از مرز چند میلیون تومان عبور می‌کند. با این حال، بسیاری از بازنشستگان ناچارند عیدی خود را صرف بدهی‌های انباشته، اجاره عقب‌افتاده یا هزینه‌های درمانی کنند و عملاً سهمی برای شادی‌های نوروزی باقی نمی‌ماند. حتی پرداخت کالابرگ یا بسته‌های حمایتی مقطعی نیز نتوانسته این شکاف میان درآمد و هزینه را به شکل معناداری پر کند.

انتقاد کارشناسان: نگاه «عددی و صوری» به عیدی

احمد قربانی، کارشناس اقتصاد خانواده، معتقد است که نگاه سیاست‌گذار به عیدی و حمایت‌های مشابه، همچنان «عددی و صوری» است. او می‌گوید: وقتی تورم سالانه از ۶۰ درصد عبور کرده، افزایش چند میلیون تومانی عیدی عملاً قدرت خریدی را که در طول سال از دست رفته جبران نمی‌کند.

قربانی تاکید می‌کند که اگر قرار باشد عیدی نقش واقعی در بهبود معیشت داشته باشد، باید بر اساس «سبد هزینه واقعی خانوار» و نه صرفاً توان بودجه‌ای دولت تعیین شود. او به هزینه‌های ثابت و غیرقابل حذف بازنشستگان مانند اجاره، درمان و خوراک اشاره می‌کند که هر ماه در حال افزایش است و پرداخت یک مبلغ ثابت در پایان سال نمی‌تواند پاسخگوی فشار معیشتی باشد.

اثرات روانی ناتوانی در تامین هزینه‌ها

قربانی همچنین به اثرات روانی این وضعیت اشاره می‌کند: بسیاری از بازنشستگان به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه‌های نوروزی دچار احساس شرمندگی و فشار روحی می‌شوند. وقتی بازنشسته‌ای مجبور می‌شود از حداقل‌های نوروزی بگذرد، احساس طردشدگی و ناکامی اجتماعی در او تشدید می‌شود.

مطالبات نادیده گرفته شده بازنشستگان

فعالان کارگری و بازنشستگی نیز نسبت به شیوه تعیین عیدی انتقادهای جدی دارند. صادق میانجی، فعال کارگری، با اشاره به اینکه عیدی فعلی حتی با حداقل حقوق ماهانه هم تناسبی ندارد، می‌گوید: سال‌هاست که مطالبه اصلی بازنشستگان، همسان‌سازی واقعی حقوق و مزایا با هزینه‌های زندگی است. عیدی چند میلیونی شاید در ظاهر رقم قابل‌توجهی به نظر برسد، اما وقتی قیمت یک کیسه برنج یا هزینه یک ویزیت پزشکی را کنار آن می‌گذاریم، می‌بینیم که این پول چقدر زود آب می‌شود.

او ادامه می‌دهد که بسیاری از بازنشستگان ناچارند عیدی خود را «پیش‌خور» کنند، یعنی پیش از دریافت آن، بدهی‌هایی دارند که منتظر این مبلغ است. این بدان معناست که عیدی اصلاً وارد چرخه مصرف نوروزی نشده و صرف جبران عقب‌ماندگی‌های معیشتی می‌شود.

میانجی مشکل اصلی را در نگاه کوتاه‌مدت به حمایت‌های معیشتی می‌داند و اظهار می‌دارد: تا زمانی که سیاست‌گذار به جای اصلاح ساختار حقوق و مستمری، به پرداخت‌های مقطعی دل خوش کند، وضعیت بازنشستگان تغییر اساسی نخواهد کرد. او همچنین به بی‌توجهی به تفاوت‌های خانوادگی اشاره می‌کند و می‌گوید: افزایش ۵۰۰ هزار تومانی به ازای هر فرزند در شرایطی مطرح می‌شود که هزینه نگهداری و حمایت از فرزند، به مراتب بیشتر از این رقم است و این اعداد بیشتر جنبه نمادین دارند تا واقعی.

نتیجه‌گیری: نیازمند راهکارهای ساختاری

در مجموع، عیدی ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی بازنشستگان، حتی با افزایش‌های مربوط به همسر و فرزند، در برابر موج سنگین تورم و افزایش هزینه‌های زندگی، کارکردی محدود دارد. این مبلغ شاید بتواند بخشی از هزینه‌های نوروزی را پوشش دهد یا برای چند روز فشار مالی را کاهش دهد، اما پاسخگوی نیازهای واقعی بازنشستگان نیست. کارشناسان و فعالان صنفی همگی بر یک نکته تأکید دارند: بدون در نظر گرفتن تورم واقعی، هزینه‌های مسکن، درمان و سبد معیشت خانوار، تعیین ارقام حمایتی بیشتر به یک اقدام نمایشی شبیه است تا راه‌حلی مؤثر.

نوروز برای بازنشستگان زمانی می‌تواند به معنای آرامش و آسودگی باشد که سیاست‌های معیشتی از نگاه کوتاه‌مدت فاصله بگیرد و به سمت اصلاحات ساختاری حرکت کند. در غیر این صورت، هر سال با اعلام رقم جدید عیدی، تنها صورت مسئله تغییر می‌کند و مشکل اصلی همچنان پابرجا می‌ماند.