پیشرفت چشمگیر در پایش منابع طبیعی: از هوش مصنوعی تا دوربین‌های ۳۶۰ درجه

تاریخچه تلاش‌های پایش ماهواره‌ای

مهرداد اکبریان، مدیر کل دفتر حفاظت و حمایت منابع طبیعی، به سابقه تلاش‌های این سازمان در زمینه پایش ماهواره‌ای اشاره کرد:

• سال ۱۳۸۹: همکاری با پژوهشکده هوا فضا و معاونت علمی ریاست جمهوری برای پیش‌بینی و پایش ماهواره‌ای. این پروژه پس از چند ماه به دلیل مشکلات مختلف متوقف شد.
• سال ۱۳۹۵: آغاز همکاری با مرکز ملی فضایی ایران، دانشگاه امیرکبیر و دانشگاه امام حسین. این پروژه نیز به دلیل کمبود زیرساخت‌ها و مخالفت برخی مسئولان وقت، به نتیجه نرسید.

سامانه هوشمند جدید: پیش‌بینی و کشف آتش‌سوزی

اوایل سال ۱۴۰۰، سازمان منابع طبیعی با شناسایی یک شرکت دانش‌بنیان توانمند، تحقیقات گسترده‌ای را در زمینه پایش به‌هنگام و پیش‌بینی ریسک آغاز کرد. این شرکت قبلاً الگوریتم و موتور جستجوی بومی برای پیش‌بینی سیل، زلزله، لغزش، رانش و آتش‌سوزی را توسعه داده بود.

توسعه و بهبود الگوریتم آتش‌سوزی

پس از اولین قرارداد همکاری، شاخص‌های تخصصی در حوزه آتش‌سوزی با همفکری کارشناسان سازمان و شرکت، اصلاح و بهبود یافت. با توجه به قابلیت آموزش‌پذیری هوش مصنوعی، دقت این سامانه به سرعت افزایش یافت و قابلیت مساحی دقیق آتش‌سوزی نیز به آن اضافه شد.

در بررسی‌های آماری با آتش‌سوزی‌های واقعی، دقت این سامانه حدود ۶۰ درصد تعیین شد؛ به این معنی که ۶۰ درصد آتش‌سوزی‌ها در مناطق پرریسک اعلامی هر چهار روز سامانه قرار گرفته بودند.

خدمات نوین و همکاری‌های بین‌سازمانی

اکبریان با اشاره به قرارداد مجدد با این شرکت دانش‌بنیان، از توسعه خدمات و همکاری‌های گسترده‌تر خبر داد:

• سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان مدیریت بحران کشور نیز از خدمات این شرکت بهره‌مند می‌شوند.
• خدمات پیش‌بینی چهار روزه ریسک آتش‌سوزی و مساحی عرصه سوخته با دقت بالا، در قرارداد جدید با قابلیت کشف ۳ ساعته آتش فعال تکمیل شده است.

این پیشرفت به مسئولان امکان می‌دهد تا حداکثر با گذشت ۳ ساعت از اولین گذر ماهواره‌های تخصصی آتش‌سوزی جهانی، از وقوع آتش‌سوزی مطلع شده و عملیات کنترل را آغاز کنند.

سامانه جامع اطلاعات رقومی مدیریت آتش‌سوزی

سامانه جامع اطلاعات رقومی مدیریت آتش‌سوزی (پایگاه داده مدیریت آتش عرصه‌های منابع طبیعی) از داده‌های دقیق و رقومی سامانه پایش استفاده کرده و ثبت اطلاعات با کمترین خطا انجام می‌شود. با اضافه شدن خدمت کشف به‌هنگام آتش فعال، اقدامات لازم پس از اطلاع‌رسانی به راهبران ستادی و استانی و مراکز مانیتورینگ یگان استان‌ها آغاز می‌شود.

پروژه نصب دوربین‌های پایش تصویری

در راستای افزایش سطح رصد فعال و مستمر، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور پروژه نصب دوربین‌های پایش تصویری را آغاز کرده است.

• فاز اول: برنامه‌ریزی برای نصب ۶۰ دوربین در ۴۰۸ نقطه بحرانی شناسایی شده.
• پیشرفت پروژه: خرید ۶۰ دستگاه دوربین قدرتمند در سال گذشته و عقد قرارداد نصب و تامین تجهیزات زیرساختی در سال مالی جاری.
• ویژگی دوربین‌ها: هر دوربین قدرت دید ۳۶۰ درجه و برد ۶۰ کیلومتر دارد.

عملیات نصب دوربین‌ها با مساعد شدن وضعیت آب و هوا آغاز شده و این پروژه در آینده نزدیک با نصب یک سامانه مدیریت هوشمند مصنوعی دوربین‌ها تکمیل خواهد شد. دید موثر کشف آتش‌سوزی با رصد دود در ارتفاع ۲۰ متر از سطح زمین و کشف تخلفات در سطح زمین متفاوت است.

تجهیزات زیرساختی از جمله صفحه نمایشگر، رایانه و سیستم ارتینگ تامین شده و در حال توزیع استانی هستند. امید می‌رود تا قبل از هفته منابع طبیعی، تمامی استان‌ها تجهیزات مورد نیاز را دریافت و آماده نصب سیستم باشند.

همکاری و گسترش شبکه پایش

این سامانه با مدیریت و هماهنگی دستگاه‌های امنیتی کشور در ستاد و استان‌ها و با اعتبارات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور راه‌اندازی شده است. سازمان منابع طبیعی در کنار سایر دستگاه‌های مورد تایید مانند فراجا و سازمان حفاظت محیط زیست، یکی از بهره‌برداران اصلی این سامانه است.

با توجه به تامین ۶۰ دستگاه دوربین در سال گذشته، کمبود اعتبار برای راه‌اندازی این سامانه وجود ندارد. امید است در سال آتی با تامین چند دستگاه دوربین دیگر، شبکه پایش تصویری بصیر گسترش یابد و با هم‌پوشانی سامانه‌ها، یک رصد یکپارچه در کل کشور، به‌ویژه در استان‌های همجوار، ایجاد شود.