احیای پنبه در گلستان: اختصاص ۱۲۵ میلیارد ریال اعتبار و هدف‌گذاری خودکفایی

تلاش‌های گسترده و چندجانبه برای احیای زراعت پنبه در استان گلستان، نویدبخش رونق اقتصادی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و حرکت به سوی خودکفایی در تولید پنبه و محصولات وابسته به آن است. این رویکرد، با هدف تبدیل دوباره گلستان به «سرزمین طلا» و قطب تولید پنبه ایران، در دستور کار مسئولان و کارشناسان قرار گرفته است.

اعتبارات جدید و اهداف توسعه‌ای

رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان، از اختصاص ۱۲۵ میلیارد ریال اعتبار مستقل برای توسعه و احیای زراعت پنبه خبر داد. این اعتبار، که برای نخستین بار تخصیص یافته، شامل ۷۵ میلیارد ریال برای امور کارشناسی، مراقبت‌های گیاهی و زراعت، ۳۵ میلیارد ریال برای مکانیزاسیون (شامل تعمیر، ارتقا و افزایش کمباین‌های برداشت) و مابقی به عنوان برش استانی است. هدف اصلی از این تخصیص، ترغیب بخش خصوصی، افزایش بهره‌وری و گسترش سطح زیرکشت اعلام شده است.

• اعتبار کل: ۱۲۵ میلیارد ریال
• امور کارشناسی و زراعت: ۷۵ میلیارد ریال
• مکانیزاسیون: ۳۵ میلیارد ریال

اداره‌کل پنبه و دانه‌های روغنی وزارت جهاد کشاورزی نیز پیش‌بینی کرده است که سطح زیرکشت پنبه در سال زراعی جدید به حدود ۱۰۶ هزار هکتار برسد که نسبت به ۸۰ هزار هکتار سال گذشته، رشد قابل توجهی را نشان می‌دهد. محقق موسسه تحقیقات پنبه گلستان تاکید کرده است که برای رسیدن به خودکفایی، ضریب خوداتکایی باید از ۵۶ درصد کنونی به ۸۷ درصد افزایش یابد.

چالش‌ها و راهکارهای پیش‌رو

با وجود ظرفیت توسعه پنبه در گلستان تا ۳۰ تا ۳۲ هزار هکتار در آینده و برنامه‌ریزی ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار برای سال جاری، چالش‌های متعددی پیش روی این صنعت قرار دارد:

• کمبود آب: تنش آبی و کمبود آب در سدها یکی از موانع اصلی است.
• رقابت با شالی: رقابت شدید با کشت شالی به دلیل سودآوری بیشتر آن.
• کوچک شدن اراضی: مشکل کوچک شدن اراضی زراعی که مانع از کشت مکانیزه می‌شود.
• اراضی کم‌بازده: پنبه اغلب به اراضی کم‌بازده و دیم سوق داده می‌شود.

برای غلبه بر این چالش‌ها، راهکارهایی مانند سرمایه‌گذاری در افزایش عملکرد واحد سطح، برداشت وش پنبه و اقتصادی کردن تولید برای کشاورزان پیشنهاد شده است. تجربیات موفق در منطقه سیستانی‌محله بهاران گرگان با عملکرد زیر چهار تن در هکتار، نشان‌دهنده پتانسیل بالای این محصول است.

نقش فناوری و بخش خصوصی

استاد دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان به سابقه درخشان استان در تولید پنبه اشاره کرده و بر لزوم تشکیل کارگروهی برای حل موانع تاکید دارد. وی به پروژه‌های دانشگاه در مقابله با آفات و بیماری‌ها از طریق هوش مصنوعی و توسعه دانش فنی تولید پنبه رنگی اشاره کرد، اگرچه کشت آن هنوز گسترش نیافته است.

نماینده کشاورزان گلستان نیز برای توسعه پایدار، حرکت به سمت کشاورزی قراردادی و سرمایه‌گذاری در ماشین‌های برداشت مکانیزه را برای جبران کمبود کارگر و کاهش هزینه‌ها پیشنهاد می‌دهد. کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و نساجی‌ها نیز باید از به‌کارگیری این ماشین‌ها حمایت کنند تا تولید وش با کیفیت بالا محقق شود.

محمدرضا عباسی، کارشناس کشاورزی بخش خصوصی: «گلستان از دو سال پیش طرح استفاده از ماشین‌های برداشت را اجرا کرده و در حال توسعه آن است که کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و نساجی‌ها باید از به‌کارگیری این ماشین‌ها حمایت کنند تا تولید وش با کیفیت بالا محقق شود.»

توجیه اقتصادی و بازنگری شیوه‌نامه‌ها

رئیس اداره فناوری‌های نوین جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به آزادسازی ارز ترجیحی، تاکید کرد که تولید پنبه باید حداقل به نقطه سربه‌سر برسد تا توجیه اقتصادی داشته باشد. همچنین، پیشنهاد جایگزینی پنبه با عملکرد حداقل ۲ تن در هکتار به جای گندم کم‌بازده با عملکرد یک تن در هکتار در زمین‌های ضعیف و بازنگری شیوه‌نامه‌های فنی مطرح شده است.

آینده روشن با همت جمعی

با وجود همه چالش‌ها، عزم مسئولان، کارشناسان دانشگاهی، محققان موسسه تحقیقات پنبه، کشاورزان و بخش خصوصی برای احیای پنبه جدی است. تمرکز بر مکانیزاسیون با برنامه برداشت مکانیزه در هزاران هکتار، کشاورزی دانش‌بنیان، ایجاد زنجیره ارزش کامل از مزرعه تا نساجی و حمایت‌های قیمتی و اعتباری، می‌تواند گلستان را بار دیگر به قطب پنبه ایران تبدیل کند و رونق اقتصادی چشمگیری را برای منطقه به ارمغان آورد.