یمن در چنگال سعودی: ریاض میلیاردها دلار برای کنترل همسایه جنوبی خود هزینه می‌کند

بازگشت یمن به کانون توجه سعودی‌ها

این اقدام ریاض، چالش‌های قابل توجهی را به همراه دارد. پادشاهی ثروتمند حاشیه خلیج فارس در تلاش است تا گروه‌های مسلح و قبایل متمرد یمن را متحد کند، در حالی که با تزریق نقدینگی قابل توجه، دولت فروپاشیده این کشور را سرپا نگه دارد. این در شرایطی است که درگیری‌های حل‌نشده با حوثی‌ها در شمال یمن به واسطه آتش‌بس شکننده مهار شده و ریاض در داخل با کسری بودجه مواجه است.

عربستان سعودی در سال جاری میلادی، حدود ۳ میلیارد دلار از بودجه خود را برای پرداخت حقوق نیروهای یمنی و کارمندان دولتی این کشور اختصاص داده است. منابع آگاه گزارش داده‌اند که یک میلیارد دلار از این مبلغ، به حقوق نیروهای جنوبی که پیش‌تر توسط ابوظبی پرداخت می‌شد، اختصاص یافته است.

معمر اریانی، وزیر اطلاعات یمن، در مصاحبه‌ای اظهار داشت: «عربستان سعودی با ما همکاری کرده و آمادگی خود را برای پرداخت تمام حقوق به شکل کامل ابراز کرده است.» وی افزود که حمایت سعودی، به یمن اجازه می‌دهد تا جناح‌های مسلح را دوباره ساماندهی و تحت کنترل درآورد.

هدف ریاض، ایجاد یک داستان موفقیت در بخش‌هایی از یمن است که تحت حمایت دولت آن قرار دارند. عربستان امیدوار است این موفقیت، فشار بر حوثی‌ها را افزایش داده و آن‌ها را به میز مذاکره بکشاند. همچنین، ریاض در حال بازسازی نیروهای دولتی یمن است تا در صورت لزوم، از آن‌ها در رویارویی نظامی بهره ببرد.

مقامات آگاه اعلام کرده‌اند که عربستان به جدایی‌طلبان یمنی وعده‌های سیاسی نیز داده و به آن‌ها گفته است که رویای دیرینه تشکیل یک کشور جدایی‌طلب، پس از حل درگیری با حوثی‌ها، می‌تواند به واقعیت تبدیل شود.

این رویکرد جدید در یمن، همزمان با ایفای نقش فعال‌تر ریاض در سوریه پس از اسد و در سودان صورت می‌گیرد. این تغییر، نشان‌دهنده دوری از رویکرد سال‌های اخیر عربستان است که بر مدرن‌سازی داخلی و دستیابی به «چشم‌انداز ۲۰۳۰» متمرکز بود.

فریع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای چتم هاوس، توضیح می‌دهد: «با وجود اینکه منابع مالی عربستان سعودی تحت فشار هستند و قیمت پایین نفت پیشرفت پروژه‌های بزرگ این کشور را کند کرده، ریاض نمی‌تواند یک ریسک امنیتی را در همسایگی خود بپذیرد.»

بی‌ثباتی در یمن، که عربستان با آن ۱۸۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارد، می‌تواند برنامه‌های ریاض برای جذب گردشگران خارجی و سرمایه‌گذاری‌های جهانی را با چالش جدی مواجه کند. حملات حوثی‌ها در سال ۲۰۲۲ به زیرساخت‌های انرژی سعودی، به سرعت با آتش‌بس همراه شد.

تلاش برای ثبات در یمن

یاسمین فاروق، مدیر پروژه خلیج فارس در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران، اظهار داشت: «عربستان سعودی به اختصاص منابع به یمن اولویت خواهد بخشید، زیرا این کشور اکنون تنها صاحب این مشکل است.»

عربستان نخستین‌بار در سال ۲۰۱۵ با رهبری ائتلافی از کشورهای سنی، از جمله امارات متحده عربی، علیه حوثی‌ها در یمن مداخله کرد. حوثی‌ها یک سال قبل‌تر پایتخت یمن را تصرف کرده بودند. ریاض و ابوظبی هر دو از دولت مورد تأیید جامعه بین‌الملل و جناح‌های مختلف این کشور حمایت می‌کنند؛ جناح‌هایی که بر سر تقسیم یمن به دو کشور شمال و جنوب اختلاف نظر دارند. یمن پیش از سال ۱۹۹۰ به دو کشور شمال و جنوب تقسیم شده بود.

پس از سال‌ها نبرد که یکی از بدترین بحران‌های انسانی جهان را رقم زد، آتش‌بس ۲۰۲۲ همچنان پابرجاست، حتی با وجود تنش‌زایی منطقه‌ای مربوط به جنگ غزه که به سبب آن، حوثی‌ها کشتی‌رانی در دریای سرخ را با اختلال روبه‌رو کردند.

در دسامبر گذشته، جدایی‌طلبان مورد حمایت امارات، حمله‌ای غافلگیرکننده علیه نیروهای تحت حمایت عربستان انجام دادند؛ این یک نمایش عمومی نادر از رقابت فزاینده میان دو قدرت منطقه‌ای بود. در پاسخ، ریاض یک محموله نظامی اماراتی را در یمن بمباران کرد، دستور خروج نیروهای اماراتی را صادر کرد و از ضدحمله علیه جدایی‌طلبان تحت حمایت ابوظبی، موسوم به شورای انتقالی جنوب، حمایت به عمل آورد.

پس از این وقایع، ریاض به رویکردی مصلحتی روی آورد و در اوایل ژانویه، چهره‌های شورای انتقالی جنوب را به ریاض دعوت کرد. در ابتدا، مأموران سعودی تلفن‌های آن‌ها را ضبط کرده و برای دو روز درباره حمله به بازجویی از آن‌ها پرداختند. اما سپس، ریاض جدایی‌طلبان را به هتل‌های پنج‌ستاره عربستان منتقل کرد، هزینه‌های آن‌ها را پرداخت و حتی پیشنهاد آوردن بستگان آن‌ها به عربستان را مطرح کرد.

عربستان پیش از این نیز به جنگجویان متحد دولت سعودی پول پرداخت می‌کرد و اخیراً تأمین مالی صدها هزار کارمند دولتی و ده‌ها هزار جنگجوی شورای انتقالی جنوب را آغاز کرده است؛ همان افرادی که در دسامبر گذشته به نیروهای تحت حمایت عربستان حمله کرده و توسط ابوظبی حقوق دریافت می‌کردند.

طبق گزارش‌ها، کل هزینه‌های عربستان سعودی برای حقوق، سایر پروژه‌های توسعه‌ای و حمایت از انرژی یمن می‌تواند تنها در سال جاری از ۴ میلیارد دلار فراتر رود.

یکی از مقامات غربی که با این تحولات آشناست، گفت: «اکنون یک کاپیتان برای این کشتی به جای چندین کاپیتان وجود دارد. این بدان معناست که احتمال غرق شدن آن کمتر است. ریاض اکنون وفاداری و ثبات را می‌خرد، اما همه از خود می‌پرسند که آیا آن را حفظ خواهد کرد یا خیر.»

سیاست «چماق و هویج» ریاض

عربستان سعودی به شدت در تلاش است تا جناح‌های پراکنده ضد حوثی یمن را در یک ساختار نظامی متحد ادغام کند. ریاض با متمرکز کردن فرماندهی، قصد دارد جبهه قوی‌تری در مذاکرات ایجاد کند و حوثی‌ها را برای رسیدن به یک راه‌حل تا اواخر سال ۲۰۲۶ تحت فشار قرار دهد. برای دستیابی به این هدف، ریاض از سیاست «هویج و چماق» استفاده می‌کند.

ریاض به جدایی‌طلبان جنوبی علامت داده است که یک کشور مستقل در آینده، که با همه‌پرسی تعیین می‌شود، امکان‌پذیر است، مشروط بر اینکه ابتدا برای شکست دادن حوثی‌ها متحد شوند. از سوی دیگر، عربستان مقاماتی را که به شورای انتقالی جنوب تحت حمایت امارات بسیار نزدیک تلقی می‌شوند، به حاشیه رانده است.

با وجود جدول زمانی بلندپروازانه ریاض، کارشناسان نسبت به موانع قابل توجه هشدار می‌دهند. اختلافات عمیق داخلی بر سر استقلال، «اقتصاد جنگی» مداوم که در آن حقوق شبه‌نظامیان بسیار بیشتر از دستمزد غیرنظامیان است و نسلی که در نظامی‌گری بزرگ شده است، نشان می‌دهد که گذار مسالمت‌آمیز همچنان یک چشم‌انداز دور از دسترس است.