تحلیل شورای آتلانتیک از مذاکرات عراقچی و ویتکاف: نجات از فروپاشی، ابهامات پابرجا

ارزیابی وضعیت کنونی گفت‌وگوها

دنیس سیترونوویچ، عضو اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک، در تحلیل خود به نکات کلیدی زیر اشاره کرده است:

• عدم فروپاشی مذاکرات: از ابتدا، هدف اصلی همه طرف‌ها، به‌ویژه میانجی‌ها، جلوگیری از فروپاشی مذاکرات بود که در این زمینه موفق عمل کرده‌اند. گفت‌وگوها ادامه خواهد یافت.
• ابهام در محتوا: محتوای دقیق مذاکرات هنوز روشن نیست. ایران با مواضع سخت‌گیرانه خود در مورد برنامه موشکی و نیروهای نیابتی منطقه‌ای وارد گفت‌وگوها شده است.
• پرونده هسته‌ای: در پرونده هسته‌ای، نشانه‌هایی وجود دارد که تهران ممکن است عناصری را مطرح کرده باشد که امکان تداوم گفت‌وگو را فراهم کند، هرچند بر موضع اصولی خود مبنی بر خودداری از توقف کامل غنی‌سازی پافشاری می‌کند.

احتیاط در برابر اظهارات عمومی

سیترونوویچ تأکید می‌کند که اظهارات علنی مقام‌های ذی‌ربط باید با احتیاط تلقی شود:

پس از دیدارهای قبلی ویتکاف–عراقچی نیز اعلام‌های خوش‌بینانه مشابهی مطرح شد، اما اندکی بعد با اقدام نظامی اسرائیل تحت‌الشعاع قرار گرفت؛ بنابراین اعلام «پیشرفت» به‌تنهایی شاخص قابل اتکایی برای تشخیص مسیر آینده نیست.

اهمیت حیاتی عامل زمان

برخلاف دوره پیش از حمله، اکنون عامل زمان به مراتب حیاتی‌تر شده است. بعید است طرف‌ها اجازه دهند مذاکرات به‌طور نامحدود ادامه یابد. همچنین، اگر اراده‌ای برای پیشبرد گفت‌وگوها وجود داشته باشد، قالب فعلی که عمدتاً متکی بر مذاکرات غیرمستقیم است، نمی‌تواند برای مدت طولانی‌تری حفظ شود.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده

مذاکرات فرو نپاشیده و با جدیت انجام شده است که نشان‌دهنده علاقه مشترک طرف‌ها به جلوگیری از تشدید تنش است. با این حال، هیچ گشایش روشنی رخ نداده است، به‌ویژه در موضوعاتی فراتر از پرونده هسته‌ای که ایران تمایل اندکی به ورود به بحث دارد. ممکن است در خودِ مسئله هسته‌ای، روزنه‌هایی ایجاد شده باشد که زمینه گفت‌وگوهای عمیق‌تر را فراهم کند. اما همان‌طور که از ابتدا پیش‌بینی می‌شد، هر تصمیم واقعاً سرنوشت‌ساز در نهایت باید در واشینگتن گرفته شود.

در این مرحله، همچنان دشوار است ارزیابی شود مذاکرات به کدام سمت می‌رود، یا اینکه آیا صرفِ ترس از جنگ برای جلوگیری از یک بحران گسترده‌تر — دست‌کم فعلاً — کافی خواهد بود یا نه.

یک آزمون کلیدی برای سنجش پیشرفت واقعی، واکنش کسانی خواهد بود که طرفدار اقدام نظامی‌اند، پس از آنکه کوشنر و ویتکاف آنان را در جریان نتایج مذاکرات قرار دهند. میزان فوریت واکنش آنها — یا نبود آن — شاخص بسیار قابل‌اعتماد‌تری از مسیر مذاکرات خواهد بود تا بیانیه‌های عمومی یا گزارش‌های دیپلماتیک.