نشست خبری «کافه سلطان»: از انتقاد شریفی‌نیا تا روایت انسانی جنگ ۱۲ روزه

انتقاد از واژه «جشنواره» و لزوم همدلی

مرتضی رزاق کریمی در ابتدای نشست با اشاره به فضای عمومی جامعه و مسائل مطرح شده درباره جشنواره، بیان کرد: «این روزها مسائلی درباره جشنواره مطرح می‌شود، واژه جشنواره به معنی جشن نیست و این کلمه معنای درستی برای فستیوال نیست. ما امسال با غم و اندوهی که در جامعه وجود دارد جشنی نداریم. به همه خانواده‌های داغدار ایرانی از همین جا تسلیت می‌گویم.»

در ادامه، محمدرضا شریفی‌نیا نیز با انتقاد از مدیران جشنواره فجر، بر لزوم استفاده از واژه «یادواره» به جای «جشن» تاکید کرد. او پیشنهاد داد که در روز افتتاحیه، مراسمی برای یادبود درگذشتگان اخیر برگزار می‌شد تا فضایی برای همدلی و همبستگی ایجاد شود. شریفی‌نیا همچنین به آقای مهدویان انتقاد کرد و بیان داشت که عدم حضور برخی هنرمندان در جشنواره نشانه ترس نیست، بلکه بیانگر شیوه‌های متفاوت عزاداری است و ایجاد دوقطبی در جامعه را خطرناک دانست.

روایت غیرمستقیم جنگ در «کافه سلطان»

مرتضی رزاق کریمی درباره انتخاب سوژه جنگ ۱۲ روزه اظهار داشت: «من معتقد بودم که درباره جنگ ۱۲ روزه باید مدتی بگذرد تا بتوانیم چیزی بسازیم، اما وقتی فیلمنامه «کافه سلطان» به دست من رسید بسیار لذت بردم زیرا پرداخت غیرمستقیمی به جنگ داشت و نشان می‌داد که مناسبات آدم‌ها چطور می‌تواند در زمان جنگ تغییر کند. این فیلم به تفاوت شیوه نگاه نسل‌ها به زندگی توجه دارد.»

عطیه آرندی، نویسنده فیلمنامه، نیز به منبع الهام خود برای این سوژه اشاره کرد: «من اصفهانی هستم و سال‌های زیادی را در جاده گذرانده‌ام. در زمان جنگ ناگهان تمام جاده‌ها شلوغ شدند. من هرگز دلیل باز بودن برخی کافه‌های متروک جاده‌ای را نمی‌دانستم و در زمان جنگ به این فکر می‌کردم که شاید این کافه‌ها رونق گرفته باشند. همین مسائل باعث شد فیلمنامه «کافه سلطان» را بنویسم.»

مصطفی رزاق کریمی نیز درباره پرداختن به یک کافه بین راهی در فیلمش توضیح داد: «۲۸ سال پیش با فرهاد ورهرام فیلم «یاد و یادگار» را شروع کردیم و شاید ۹۹ درصد ایران را سفر کردیم. در این سفرها در قهوه‌خانه‌ها زندگی می‌کردیم و دیالوگ‌های قهوه‌خانه برای من خیلی جالب بود. ساخت «کافه سلطان» دو عقبه داشته است. از ارگان مستند با من تماس گرفتند تا درباره جنگ فیلم بسازم اما موافقت نکردم، زیرا نمی‌خواستم از کسانی که تازه فوت کرده‌اند فیلم بسازم و درآمدی داشته باشم. در این مدت صحبتی درباره فیلم سینمایی مطرح شد و ما تصمیم گرفتیم که داستان را در بستر جنگ ۱۲ روزه روایت کنیم.»

او افزود که هدف فیلم نشان دادن پولدار شدن کافه‌دار در ایام جنگ نیست، بلکه این مکان محلی برای رفت و آمد و گفت‌و‌شنود آدم‌های مختلف است. وی تاکید کرد که در فیلم‌هایش علاقه‌ای به نمایش مستقیم توپ و تانک ندارد و عزاداری خود را به نوعی دیگر نشان می‌دهد.

ریتم و ساختار انسانی فیلم

در پاسخ به سوالی درباره ریتم فیلم و احتمال خسته‌کننده بودن آن، عطیه آرندی بیان کرد: «ریتم از دل داستان بیرون می‌آید و اگر قرار بود ما با ریتم روزهای جنگ همراه شویم باید توپ و تفنگ نشان می‌دادیم. ما قصد داشتیم که روایتی انسانی از آن روزها ارائه کنیم.»

مصطفی رزاق کریمی نیز در مورد بازگشتش به سینمای داستانی گفت: «من فکر نمی‌کنم که دیگر مستند کار کنم اما در سینما دنبال روابط انسانی هستم.»

همکاری با بازیگران و چالش‌های فیلم‌سازی

محمدرضا شریفی‌نیا درباره همکاری با برادران رزاق کریمی اظهار داشت: «معمولا کار کردن در فصل سرما آن هم در یک بیابان و جاده قدیم قم بسیار سخت است اما این دو برادر فضای بسیار خوبی برای ما ایجاد کردند. خانم حاجیان مسافرت هستند و امروز نتوانستند اینجا باشند اما همواره می‌گفتند که آقای رزاق کریمی بسیار کارگردان محترم، مودب و آگاهی است.»

او تصریح کرد: «این فیلم برشی از زندگی است که در زمان جنگ رقم خورده و ارتباطات همه آدم‌ها به زیبایی مانند پازل کنار هم چیده شده است. هم فضای جنگ در «کافه سلطان» به خوبی حس می‌شود و هم روابط آدم‌ها نمایش داده می‌شود.»

مرتضی رزاق کریمی نیز درباره انتخاب زوج شریفی‌نیا و حاجیان عنوان کرد: «ما سه کاندید برای نقش مهتاب داشتیم که هر سه نفر به دلیل متن خوب کاراکتر را دوست داشتند. با همفکری کارگردان وقتی اسم خانم حاجیان مطرح شد ایشان انتخاب شدند. خانم حاجیان اتفاقا نسبت به شخصیت و قصه چالش و ایده‌هایی داشتند که برای ما جالب بود. در اختتامیه جشنواره فیلم شهر برحسب اتفاق دیدیم که متن به دست آقای شریفی‌نیا هم رسیده و نقش همسر مهتاب را دوست داشتند. به عقیده من این دو بازیگر در نقششان زندگی کردند.»

آینده «کافه سلطان» و نگاه به اتفاقات اخیر

مصطفی رزاق کریمی در پایان صحبت‌هایش درباره ساخت فیلم در مورد اتفاقات اخیر کشور گفت: «برخی می‌گفتند که چرا درباره اتفاقات اخیر فیلم نمی‌سازی، من آدم واکنش‌های سریع نیستم و قطعا در آینده فیلمی درباره این روزها می‌سازم.»

مرتضی رزاق کریمی نیز تاکید کرد که این فیلم قابلیت تبدیل شدن به سریال را ندارد و کاملا در مدیوم سینما ساخته شده است.