همکاری قدرت‌های میانه جهان: راهکاری برای فرار از فشار آمریکا و چین

در جهانی که به طور فزاینده‌ای تحت تأثیر دو قدرت بزرگ و غیرقابل پیش‌بینی، آمریکا و چین، شکل می‌گیرد، کشورهای میانه جهان در حال تقویت همکاری‌های خود در زمینه‌های مختلف از جمله تجارت و امنیت هستند. هدف اصلی این کشورها اطمینان از عدم قربانی شدن در نظم نوین جهانی است؛ نظمی که بسیاری از کشورها را با احساس بی‌ثباتی مواجه کرده است.

چرا قدرت‌های میانه به همکاری روی آورده‌اند؟

نظم جهانی جدید، کشورها را در وضعیت بی‌ثباتی قرار داده است. از یک سو، ایالات متحده از نقش دیرینه خود به عنوان رهبر نظم بین‌المللی مبتنی بر قوانین عقب‌نشینی کرده و به طور فزاینده‌ای از قدرت اقتصادی و نظامی خود برای اعمال خواسته‌هایش استفاده می‌کند. از سوی دیگر، چین خود را به عنوان بزرگ‌ترین بازیگر جهانی مطرح کرده، اما به دلیل ماهیت استبدادی و تغییر قوانین تجاری به نفع خود، اعتماد سایر کشورها را جلب نکرده است.

اسوار پرساد، اقتصاددان دانشگاه کرنل می‌گوید: «بقیه جهان این دو گزینه ناخوشایند را می‌بینند و در میان این دو قطب در حال نوسان هستند.»

قدرت‌های میانه در حال حاضر به دو روش برای حفاظت از خود تلاش می‌کنند:

• کاهش وابستگی: افزایش خودکفایی و کاهش اتکا به ابرقدرت‌ها.
• ایجاد ائتلاف: جستجوی ائتلاف با دیگر قدرت‌های میانه در مسائل خاص مانند زنجیره‌های تأمین، مسیرهای تجاری یا همکاری‌های امنیتی.

نمونه‌هایی از اقدامات و همکاری‌ها

بخش‌های بزرگی از جهان خارج از آمریکا و چین همچنان در حال امضای قراردادهای تجاری هستند. بسیاری از کشورها در حال افزایش هزینه‌های نظامی خود هستند و برخی مانند فرانسه، در تلاشند تا جایگزین‌های بومی برای تسلط فناوری نرم‌افزاری ایالات متحده ایجاد کنند.

تلاش‌های تجاری و اقتصادی

• کانادا: در دوران مارک کارنی، کانادا در سیاست تجاری خود با چین از ایالات متحده فاصله گرفته، پروژه‌های نفتی، گازی و معدنی را تسریع کرده و پایانه‌های صادراتی خود را برای کاهش وابستگی به فروش‌های ایالات متحده گسترش داده است.
• اتحادیه اروپا: به پیشبرد قراردادهای تجارت آزاد با هند و کشورهای مرکوسور آمریکای جنوبی ادامه داده و در تلاش است تا قراردادهایی با استرالیا به پایان برساند.

ماروش شفچوویچ، کمیسیونر تجارت اتحادیه اروپا می‌گوید: «ما یک انتخاب عمدی می‌کنیم: باز بودن در برابر حمایت‌گرایی، همکاری در برابر تکه‌تکه شدن و تجارت مبتنی بر قوانین در برابر پیش‌بینی‌ناپذیری.»

تقویت همکاری‌های دفاعی و امنیتی

بسیاری از قدرت‌های میانه، به ویژه آلمان، در حال افزایش هزینه‌های نظامی خود هستند. کمیسیون اروپا نیز برنامه‌ای برای تأمین مالی هزینه‌های نظامی کشورهای عضو ایجاد کرده که کانادا نیز در دسامبر به آن پیوسته است.

کشورهای اروپایی همچنین در حال تقویت پیوندهای دفاعی و امنیتی با کشورهای همفکر در شرق آسیا، از جمله ژاپن، کره جنوبی، سنگاپور، استرالیا و نیوزیلند هستند که همگی نگرانی‌هایی از روسیه و چین دارند.

• توسعه جنگنده: بریتانیا، ایتالیا و ژاپن در حال توسعه یک جنگنده نسل ششم تا سال ۲۰۳۵ هستند.
• تأمین تسلیحات: کره جنوبی به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی تسلیحات برای برخی کشورهای اروپایی تبدیل شده است.
• زیردریایی‌های هسته‌ای: بریتانیا و استرالیا در حال همکاری با ایالات متحده برای ساخت زیردریایی‌های هسته‌ای هستند، کاری که کره جنوبی نیز دنبال می‌کند.

نئیل ملوین، مدیر مطالعات امنیتی بین‌المللی در موسسه خدمات متحد رویال لندن می‌گوید: «یک شبکه در حال گسترش از پیوندها بین اروپا و آسیا وجود دارد که هم انعکاس ظهور چین است و هم در برابر ایالات متحده به نوعی احتیاط می‌کند.»

چالش‌ها و محدودیت‌ها

با این حال، این اقدامات آسان یا سریع نخواهد بود. قدرت‌های میانه گروهی متنوع هستند و یافتن ائتلاف‌های مناسب برای موضوعات مناسب چالش‌برانگیز است. علاوه بر این، این کشورها معمولاً منافع و ارزش‌های رقابتی دارند که ممکن است به جای کمک به تثبیت صلح، موجب برهم زدن ثبات جهانی شوند.

کشورهای غربی ۷۰ سال را صرف ایجاد پیوندهای تجاری و امنیتی با ایالات متحده کردند و جدا کردن این پیوندها سریع یا بی‌هزینه نخواهد بود. بسیاری از کشورها چاره‌ای ندارند جز اینکه سعی کنند از یک جنگ تجاری آسیب‌زننده یا تقابل امنیتی اجتناب کنند.

مارک روت، دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، اخیراً به پارلمان اروپا گفت: «اگر کسی فکر کند که اتحادیه اروپا یا به طور کلی اروپا می‌تواند بدون ایالات متحده از خود دفاع کند، بهتر است که همچنان به خواب بماند. نمی‌توانید. ما نمی‌توانیم.»

جهان احتمالاً وارد دوره‌ای خواهد شد که کشورها در گروه‌های کوچکتری از اعتماد گرد هم می‌آیند. با این حال، قدرت‌های میانه برای پیدا کردن زمینه مشترک با مشکل روبرو خواهند شد، به ویژه اگر ارزش‌های مختلفی داشته باشند. سوال اینجاست که آیا کشورهایی مانند عربستان سعودی می‌توانند واقعاً شریک‌هایی برای دموکراسی‌های اروپایی یا کانادا باشند؟