فولاد مبارکه: پیشران ارزآوری و بومی‌سازی با رشد ۴۵ درصدی صادرات

صادرات بی‌سابقه و رشد چشمگیر

تازه‌ترین آمارها نشان می‌دهد که گروه فولاد مبارکه همچنان یکی از بازیگران اصلی در عرصه صادرات غیرنفتی ایران است. ارزش صادرات این گروه در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ به ۸۶۰ میلیون دلار رسیده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۵۹۰ میلیون دلار بوده، رشد ۴۵ درصدی را به ثبت رسانده است. برآوردها حاکی از آن است که تا پایان سال جاری، صادرات این مجموعه از مرز یک میلیارد دلار نیز عبور خواهد کرد.

این موفقیت در شرایطی حاصل شده که بازارهای جهانی فولاد با نوسانات قیمتی و رقابت فشرده‌ای روبرو هستند و تولیدکنندگان داخلی نیز با محدودیت‌های انرژی و چالش‌های ارزی دست و پنجه نرم می‌کنند. با این حال، فولاد مبارکه با تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالاتر و حفظ بازارهای صادراتی خود، توانسته روند ارزآوری را با موفقیت ادامه دهد.

سعید زرندی، مدیرعامل فولاد مبارکه، در ترسیم چشم‌انداز این مجموعه، از هدف‌گذاری برای دستیابی به درآمد ۱۵ میلیارد دلاری در افق ده‌ساله خبر داده و تاکید کرده است که توسعه فولادهای ویژه در کانون این برنامه قرار دارد. او با اشاره به جایگاه دهم ایران در تولید فولاد جهان، ارتقای رتبه کشور به جایگاه هفتم را دست‌یافتنی می‌داند، مشروط بر آنکه زیرساخت‌ها متناسب با این مسیر تقویت شود.

ارزآوری و جلوگیری از خروج ارز: دو روی یک سکه

صادرات، مهم‌ترین مسیر ورود ارز به کشور است، اما نقش فولاد مبارکه در اقتصاد ملی تنها به این بعد محدود نمی‌شود. بعد دوم این ماجرا، یعنی «جلوگیری از خروج ارز» از طریق سیاست بومی‌سازی قطعات و تجهیزات صنعتی، اهمیت بسزایی دارد.

بسیاری از صاحب‌نظران صنعت فولاد، فولاد مبارکه را موتور محرکه بومی‌سازی در صنایع فولادی کشور می‌دانند. نخستین واحد بومی‌سازی در صنعت فولاد ایران در این شرکت راه‌اندازی شد و پس از آن، دانش و تجربه حاصل از این فرآیند با سایر فولادسازان و صنایع کشور به اشتراک گذاشته شد. این رویکرد نه تنها به کاهش وابستگی منجر شد، بلکه به ایجاد یک اکوسیستم صنعتی متکی بر توان داخلی انجامید که در آن شرکت‌های دانش‌بنیان، سازندگان داخلی و نیروهای متخصص جوان نقش‌آفرینی می‌کنند.

دستاوردهای بومی‌سازی در سال ۱۴۰۳

• در سال ۱۴۰۳، تعداد ۹۶۷ قطعه و تجهیز پیچیده با فناوری پیشرفته برای نخستین‌بار در داخل کشور طراحی و ساخته شد.
• این اقدام منجر به صرفه‌جویی ارزی معادل ۱۶.۵ میلیون یورو شد.
• حدود ۹۰ درصد از نیازهای فولاد مبارکه از داخل کشور تامین شد که نشان‌دهنده عمق نفوذ زنجیره تامین داخلی است.

بخش قابل توجهی از این تجهیزات شامل ماشین‌های اصلی خطوط ریخته‌گری، احیا و نورد است که توقف یا اختلال در عملکرد آنها می‌تواند زیان‌های سنگینی به تولید تحمیل کند. اعتماد به تولید داخلی در چنین سطحی، نشان‌دهنده عبور صنعت از مرحله مونتاژ و ورود به فاز طراحی و مهندسی پیشرفته است.

دامنه این اقدامات، طیف وسیعی از تجهیزات حیاتی را دربر گرفته است؛ از قیچی واحد نورد گرم و سیستم اسپیره بازکن نورد سرد گرفته تا اسیلاتور واحد ریخته‌گری مداوم، اسپیندل‌های نورد گرم، گیربکس‌های فرآیندی واحد احیای مستقیم، سقف کوره فولادسازی، موتور ۶ مگاوات مجتمع سبا و بویلر واتر تیوب واحد اکسیژن. همچنین تجهیزاتی نظیر مبدل‌های حرارتی، بانک‌های خازنی، کابل‌های آبگرد، پمپ‌های عمودی و افقی، مجموعه رول‌ها و سگمنت‌های بریکت‌سازی و سرند دبل‌دک گندله‌سازی نیز در فهرست این پروژه‌ها قرار دارند. بومی‌سازی چنین تجهیزاتی نه تنها صرفه‌جویی ارزی ایجاد کرده، بلکه ریسک توقف خطوط تولید و وابستگی به تامین‌کنندگان خارجی را به شکل محسوسی کاهش داده است.

حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان

در فرآیند بومی‌سازی فولاد مبارکه، صرفاً تولید قطعات به عنوان هدف اصلی مورد توجه قرار نگرفته، بلکه شکل‌گیری یک مدل حمایتی منسجم برای رشد شرکت‌های دانش‌بنیان و سازندگان داخلی نیز از سرمایه‌گذاری تا ساخت مدنظر قرار می‌گیرد.

این شرکت با اقداماتی همچون:

• اشتراک دانش طراحی، بهره‌برداری و تعمیرات
• تسهیل ورود شرکت‌های دانش‌بنیان به فهرست تامین‌کنندگان
• پرداخت پیش‌پرداخت‌های بالاتر از روال معمول
• خریدهای تضمینی و بلندمدت
• سرمایه‌گذاری مشترک در تولید محصولات

عملاً نقش یک حامی راهبردی را ایفا کرده است. پذیرش ریسک استفاده از محصولات داخلی در خطوط تولید با وجود احتمال توقف و عدم‌النفع، نشان‌دهنده رویکردی فراتر از یک تصمیم اقتصادی کوتاه‌مدت و بیانگر نگاه توسعه‌محور این مجموعه است.

پیشران توسعه صنعتی و ارزی کشور

ترکیب دو مولفه «افزایش صادرات» و «کاهش وابستگی ارزی» موجب شده فولاد مبارکه نقشی فراتر از یک بنگاه صنعتی ایفا کند. این شرکت همزمان در حال تقویت تراز ارزی کشور از دو مسیر است: از یک‌سو با رشد ۴۵ درصدی صادرات و نزدیک شدن به عبور از مرز یک میلیارد دلار، ارزآوری مستقیمی برای کشور ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، با بومی‌سازی گسترده تجهیزات پیشرفته، مانع از خروج میلیون‌ها یورو ارز می‌شود.

در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقویت پایه‌های تولید صادرات‌محور و کاهش وابستگی ارزی است، تجربه فولاد مبارکه می‌تواند الگویی برای سایر صنایع کشور باشد.

افق پیش‌رو: از رتبه دهم تا هفتم جهان

به گفته مدیرعامل فولاد مبارکه، چشم‌انداز ترسیم‌شده برای دستیابی به درآمد ۱۵ میلیارد دلاری، تنها در سایه تداوم همین رویکرد دوگانه قابل تحقق است که توسعه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا و تعمیق بومی‌سازی در زنجیره تولید را در بر می‌گیرد.

اگر زیرساخت‌های انرژی، حمل‌ونقل و تامین مالی متناسب با این رشد توسعه پیدا کند، دستیابی ایران به جایگاه هفتم تولید فولاد جهان دور از دسترس نخواهد بود، جایگاهی که می‌تواند نقش صنعت فولاد را در معادلات اقتصادی منطقه و جهان پررنگ‌تر کند.