هشدار وزیر نیرو: کاهش فشار آب شبانه در تهران و بحران کمبود آب

کاهش فشار آب شبانه: از هشدار تا واقعیت قطعی

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، با صراحتی بی‌سابقه اعلام کرده است که در صورت عدم کنترل روند مصرف، برای حفظ پایداری شبکه، ناچار به کاهش حداقل فشار آب در برخی ساعات شب خواهیم بود. این هشدار، فراتر از یک توصیه مدیریتی، بازتاب‌دهنده وضعیت بحرانی تأمین آب است که نتیجه افت ذخایر سدها، فرسودگی شبکه، نشت گسترده، رشد مصرف شهری و رویکرد مدیریتی مبتنی بر مُسکن‌های موقت است.

سخنگوی صنعت آب، عیسی بزرگ‌زاده، نیز پیشتر اعلام کرده بود که از حدود ساعت ۱۲ شب تا نزدیک صبح، فشار آب در شبکه تهران کاهش می‌یابد. هدف از این اقدام، کاهش هدررفت شهری و فراهم آوردن فرصت برای آبگیری مخازن است. با این حال، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که این افت فشار دیگر محدود به چند ساعت مشخص نیست و در هفته‌های اخیر، ساکنان برخی مناطق تهران از ادامه کاهش فشار تا ساعات ابتدایی صبح خبر می‌دهند؛ وضعیتی که در موارد متعدد عملاً به قطعی کامل آب تبدیل شده است.

ادامه افت فشار تا ساعات ابتدایی صبح، به‌ویژه در ساختمان‌های بلند و محله‌های مرتفع، زندگی روزمره خانوارها را مستقیماً تحت تأثیر قرار داده است. این چالش‌ها از مشکلات بهداشتی و نظافتی گرفته تا اختلال در کار کسب‌وکارهای کوچکی که به دسترسی پایدار به آب نیاز دارند، گسترده است.

مصرف بی‌رویه: فشار مضاعف بر شبکه آب تهران

مصرف سالانه آب شرب در تهران بین ۱.۱ تا ۱.۲ میلیارد مترمکعب برآورد می‌شود. اما مجموع مصرف آب پایتخت، با احتساب مصارف صنعتی، خدماتی و سایر مصارف غیرشرب، به حدود ۴ میلیارد مترمکعب در سال می‌رسد. این رقم برای کلان‌شهری که در اقلیم خشک قرار دارد، بسیار سنگین است.

سرانه مصرف آب در تهران روزانه حدود ۲۵۰ لیتر برای هر نفر است، در حالی که الگوی استاندارد مصرف ۱۳۰ لیتر تعریف شده است. این فاصله ۱۲۰ لیتری به معنای مصرف مازاد سالانه نزدیک به ۴۰۰ میلیون مترمکعب آب است؛ حجمی معادل ظرفیت یک سد متوسط شهری. این میزان مصرف اضافی، شبکه توزیع آب را به‌طور مداوم تحت فشار قرار داده و مانع بازیابی کامل مخازن محلی در ساعات مختلف شبانه‌روز می‌شود.

کاهش نگران‌کننده ذخایر سدها و کم‌بارشی

آخرین آمار از وضعیت سدهای کشور، ورود ذخایر آبی به مرحله‌ای نگران‌کننده را نشان می‌دهد. حجم آب موجود در مخازن سدها اکنون ۱۸.۳۷ میلیارد مترمکعب است؛ رقمی که در مقایسه با ۲۲.۴۳ میلیارد مترمکعب سال گذشته، ۱۸ درصد کاهش را ثبت می‌کند. همزمان، میزان پرشدگی سدها تنها ۳۵ درصد اعلام شده، به این معنا که حدود ۶۵ درصد ظرفیت مخازن خالی است.

کاهش ذخایر در داده‌های ورودی و خروجی سدها نیز مشهود است:

• از ابتدای سال آبی جاری تاکنون، ۶.۸۸ میلیارد مترمکعب آب از سدها رهاسازی شده که نسبت به سال قبل ۲۶ درصد کمتر است.
• در مقابل، ورودی سدها نیز به ۶.۶۲ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته ۸ درصد افت دارد.

وضعیت بارش‌ها نیز کمکی به جبران این کسری نکرده است. ارتفاع تجمعی بارندگی کشور ۹۵.۵ میلی‌متر ثبت شده که عددی پایین‌تر از میانگین بلندمدت ۱۰۳.۴ میلی‌متر است و از ادامه کم‌بارشی حکایت دارد.

فرسودگی شبکه و هدررفت گسترده

الگوی مصرف شبانه آب در تهران با استانداردهای جهانی فاصله قابل‌توجهی دارد. در بسیاری از کلان‌شهرهای جهان، مصرف آب در ساعات شب تا ۴۰ درصد کاهش می‌یابد، اما این افت در تهران معمولاً از ۱۰ تا ۱۵ درصد و حتی به صورت کامل قطع می‌شود. تداوم فعالیت‌های اقتصادی و شهری در طول شب باعث شده شبکه آب پایتخت عملاً در وضعیت مصرف پیوسته قرار گیرد.

هدررفت آب در شبکه توزیع تهران همچنان یکی از چالش‌های جدی مدیریت منابع آب پایتخت است. حدود ۹ تا ۱۰ درصد آب تولیدی به‌دلیل نشت‌های آشکار و پنهان، پیش از رسیدن به مشترکان از دست می‌رود. به بیان دیگر، تقریباً یک‌دهم آب تصفیه‌شده وارد چرخه مصرف واقعی نمی‌شود. این حجم اتلاف معادل مصرف سالانه چند میلیون نفر است و فشار مضاعفی بر منابع محدود آبی تهران وارد می‌کند.

کاهش حتی بخشی از این هدررفت می‌تواند فشار عملیاتی وارد بر شبکه را به‌طور محسوسی کاهش دهد. با این حال، نوسازی زیرساخت‌های فرسوده نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین است؛ تعویض هر کیلومتر لوله فرسوده میلیاردها تومان هزینه دارد و روند بازسازی شبکه همچنان از سرعت فرسودگی آن عقب‌تر است.