بحران گرینلند: دانمارک موضع خود را در قبال تلاش‌های ترامپ تقویت می‌کند

زمینه تاریخی و اهمیت استراتژیک گرینلند

اظهارات وزیر خارجه دانمارک در پی مواضع مکرر دونالد ترامپ از آغاز دوره دوم ریاست‌جمهوری وی مطرح می‌شود. ترامپ بر ضرورت امنیتی کنترل واشنگتن بر گرینلند تأکید کرده است. گرینلند، به عنوان بزرگترین جزیره غیرقاره‌ای جهان، از دو منظر برای واشنگتن دارای اهمیت راهبردی فوق‌العاده‌ای است:

• ذخایر غنی معدنی: منابع طبیعی کمیاب در زیر خاک آن.
• موقعیت جغرافیایی حساس: در منطقه آرکتیک (قطب شمال) که رقابت قدرت‌های بزرگ به‌ویژه آمریکا و روسیه بر سر مسیر‌های دریایی و منابع انرژی شدت یافته است.

تمایل ترامپ به خرید یا الحاق این قلمرو خودمختار، که بخشی از پادشاهی دانمارک محسوب می‌شود، قبلاً نیز در دوره اول ریاست‌جمهوری وی مطرح شده بود و در دوره دوم به یک تلاش جدی‌تر با پشتوانه امنیتی تبدیل گشته است.

تشکیل گروه کاری سه‌جانبه و عقب‌نشینی ظاهری ترامپ

گزارش‌ها نشان می‌دهد که ترامپ در ماه گذشته از تهدید‌های علنی خود برای به دست آوردن کنترل بر این جزیره عقب‌نشینی کرده و از دستیابی به یک توافق چارچوب با مارک روته، دبیرکل ناتو، خبر داده است. هدف این توافق، تضمین نفوذ بیشتر آمریکا در منطقه آرکتیک عنوان شده است.

به دنبال این توافق، یک گروه کاری مشترک سه‌جانبه متشکل از نمایندگان ایالات متحده، دانمارک و گرینلند تشکیل شده است. مأموریت رسمی این گروه، بحث در مورد نگرانی‌های امنیتی آمریکا در قطب شمال اعلام شده است. با این حال، جزئیات دقیق نحوه کار، دستور جلسات و محدوده اختیارات این گروه به طور عمومی فاش نشده است و همین امر بر پیچیدگی و حساسیت مذاکرات جاری می‌افزاید.

موضع مشترک دانمارک و گرینلند: حاکمیت ملی خط قرمز است

هر دو دولت دانمارک و دولت محلی گرینلند ضمن ابراز تفهم نسبت به نگرانی‌های امنیتی واشنگتن، بارها به صراحت اعلام کرده‌اند که موضوع حاکمیت ملی و تمامیت ارضی برای آنها یک خط قرمز غیرقابل عبور محسوب می‌شود. از دید کپنهاگ و نوک، گرینلند بخشی جدایی‌ناپذیر از پادشاهی دانمارک است و هرگونه تغییر در وضعیت حاکمیتی آن باید با توافق و خواست مردم گرینلند صورت پذیرد. این موضع‌گیری قاطع، مانع اصلی در برابر هرگونه طرح آمریکایی برای تغییر یک‌جانبه یا تحمیلی وضعیت جزیره به شمار می‌آید.

دیدگاه مقامات گرینلندی و فضای مذاکرات

وینیان موتزفلدت، وزیر خارجه گرینلند، شروع گفت‌وگوی مستقیم بین سه طرف درگیر را مثبت ارزیابی کرد و تأکید داشت که مذاکرات در فضایی محترمانه در جریان است. با این حال، موتزفلدت نیز همچون همتای دانمارکی خود به حل‌نشدن مسئله اشاره کرد و گفت هنوز زود است که بتوان در مورد نتایج نهایی این گفت‌و‌گو‌ها اظهارنظر قطعی کرد. این اظهارنظر محتاطانه نشان‌دهنده آن است که اگرچه تشنج اولیه کاهش یافته و مسیر دیپلماسی جایگزین مواجهه لفظی شده، اما شکاف اساسی در خواسته‌های طرفین به قوت خود باقی است.

پیامد‌های دیپلماتیک و چشم‌انداز آینده

وزیر خارجه دانمارک در کنفرانس نوک عنوان کرد که در حال حاضر هیچ تهدید علنی یا جنگ تجاری با اروپا وجود ندارد و همه طرفین بر روش دیپلماتیک و عادی برای مدیریت این اختلاف توافق کرده‌اند. این بیان نشان‌دهنده تمایل همه بازیگران، از جمله واشنگتن، برای جلوگیری از یک بحران عمیق در روابط متحدان سنتی در ناتو است.

تشکیل گروه کاری سه‌جانبه به جای دوجانبه، نشان‌دهنده به رسمیت شناختن نقش و جایگاه ویژه دولت خودمختار گرینلند در این معادله است. این خود می‌تواند به عنوان یک دستاورد برای دیپلماسی دانمارک و گرینلند تفسیر شود. چشم‌انداز آینده بحران شدیداً وابسته به نتایج پشت‌در‌های بسته این گروه کاری و میزان انعطاف یا پافشاری واشنگتن در پیگیری اهداف امنیتی خود در قالب‌های قابل قبول برای کپنهاگ و نوک خواهد بود.