رقابت پنهان عربستان و امارات؛ تحلیل اختلافات منطقه‌ای در پادکست «در عمق»

پرسش‌های محوری پادکست

این شماره از پادکست «در عمق» با طرح پرسش‌های کلیدی، ابعاد مختلف رقابت و همکاری میان دو قدرت منطقه‌ای را واکاوی می‌کند:

• آیا رقابت میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی یک واقعیت عینی است یا صرفاً برساخته‌ای رسانه‌ای؟
• پرونده‌های اصلی و نقاط اختلافی میان این دو کشور کدامند؟
• رقابت فزاینده میان ریاض و ابوظبی چه فرصت‌ها و تهدیداتی را برای جمهوری اسلامی ایران به همراه دارد؟

نگاهی واقع‌بینانه به روابط کشورهای شورای همکاری خلیج فارس

در ایران، اغلب نگاهی ساده‌انگارانه به روابط کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وجود دارد که تمامی این کشورها را تابع محض عربستان سعودی می‌پندارد. این در حالی است که واقعیت، شبکه‌ای پیچیده از رقابت‌ها و همکاری‌های درون‌منطقه‌ای را به نمایش می‌گذارد. هر یک از این دولت‌ها دارای منافع، ظرفیت‌ها و سیاست‌های مستقل خود هستند و بر اساس موقعیت ژئوپولیتیکی، جمعیت، اقتصاد و پیوندهای خارجی، وزن خاص خود را در معادلات منطقه‌ای کسب کرده‌اند.

ظهور امارات متحده عربی به عنوان قدرتی نوظهور

در دو دهه اخیر، امارات متحده عربی با اتخاذ سیاست اقتصاد باز، جذب بی‌سابقه سرمایه خارجی، تنوع بخشیدن به روابط بین‌المللی و ایجاد وابستگی متقابل با قدرت‌های جهانی، به سرعت به بازیگری بانفوذ و اثرگذار در منطقه تبدیل شده است. این سرعت و گستردگی نفوذ تا حدی است که در برخی منابع غربی از آن با عناوینی چون «اسرائیل جدید» یا «دولت اسپارتی منطقه» یاد می‌شود.

عربستان سعودی و چشم‌انداز ۲۰۳۰

در مقابل، عربستان سعودی تحت رهبری محمد بن‌سلمان، پس از سپری کردن دوران پرتنشی که با ماجراهایی چون جنگ یمن و بحران با ایران و ترکیه همراه بود، از سیاست رئالیسم تهاجمی فاصله گرفته است. ریاض با انتشار سند توسعه «چشم‌انداز ۲۰۳۰»، تلاش کرده است تا چهره‌ای مدرن، توسعه‌گرا و موازنه‌جو از خود به جهان ارائه دهد.

امروزه، ریاض به دنبال ایفای نقش فعال و سازنده در بحران‌های بین‌المللی نظیر سودان، اوکراین و غزه است تا بتواند موقعیت خود را به عنوان یک قدرت میانه‌رو و باثبات در منطقه تثبیت کند.

رقابت پنهان اما پایدار میان ریاض و ابوظبی

با این حال، رقابت میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی همچنان به قوت خود باقی است. بن‌سلمان، ولیعهد عربستان، بن‌زاید، حاکم امارات، را نه شریک بلکه رقیبی می‌بیند که زودتر از ریاض وارد میدان توسعه و مدرن‌سازی شده است. دستور اخیر عربستان به شرکت‌های بین‌المللی برای انتقال دفاتر اصلی خود به ریاض، نمونه‌ای بارز و آشکار از این رقابت فشرده است.

از این رو، روابط میان ریاض و ابوظبی را نمی‌توان بر پایه دوستی مطلق یا خصومت شدید تفسیر کرد؛ بلکه این رابطه، ماهیتی عملگرایانه و ترکیبی از همکاری و رقابت‌های ژئوپولیتیکی – اقتصادی دارد که در آن هر دو کشور به دنبال افزایش نفوذ و قدرت خود در منطقه هستند.