معماری اهواز؛ از انسان‌محوری گذشته تا خودرومحوری امروز و نادیده‌گرفتن کارون

معماری اهواز؛ از انسان‌محوری تا خودرومحوری

دکتر حسینی با اشاره به پیشینه معماری در خوزستان، اظهار داشت که در گذشته، مهم‌ترین ویژگی در سیمای شهری اهواز و استان خوزستان، پایبندی به اصول و توجه به «انسان» در معماری و معابر شهری بوده است. به گفته وی، معماری در گذشته دارای مقیاس انسانی بوده و شرایط اقلیمی نیز نقشی تعیین‌کننده در طراحی شهرهای جنوبی داشته است که نمونه‌های آن را می‌توان در بناهای قدیمی اهواز و شهرهایی با بافت سنتی مانند شوشتر مشاهده کرد.

وی تأکید کرد که به دلیل آب و هوای گرم خوزستان، در ساخت‌وساز بناها «فضای واسط» یا «ورودی‌های تورفته» ایجاد می‌شد تا در روزهای گرم سال، فضایی خنک برای استراحت و مکث کوتاه عابران پیاده فراهم شود و امکان سایه‌اندازی بر معابر شهری نیز وجود داشته باشد. این رویکرد نشان‌دهنده تمرکز اصلی معماری بر زندگی «انسان» و ایجاد صمیمیت و ارتباط بیشتر با اماکن شهری بود.

خالی شدن ناگهانی اهواز در روزهای گرم

متأسفانه، در معماری و سیمای کنونی شهر اهواز، نقش «افراد» به خوبی دیده نشده است. دکتر حسینی بیان کرد که ساختمان‌سازی و ایجاد معابر شهری بر «خودرو و زندگی ماشینی» تمرکز دارد. این امر منجر به پدیده خالی شدن ناگهانی شهر اهواز در روزهای گرم سال می‌شود؛ زیرا افراد در کوتاه‌ترین زمان به منازل و ساختمان‌ها پناه می‌برند و شهر از عابران پیاده خالی می‌شود.

«در حال حاضر خودرو و زندگی ماشینی، محور شهرسازی قرار گرفته است؛ بنابراین شهرها صرفاً برای «تماشای سریع از پشت پنجره خودروها» طراحی می‌شوند و فرصتی برای مکث یا پیاده‌روی در سطح شهر وجود ندارد.»

نادیده گرفتن کارون؛ فرصتی بی‌بدیل

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز به ظرفیت‌های مناسب اهواز در معماری اشاره کرد و گفت: رودخانه کارون، حیات و علت اصلی شکل‌گیری شهرهای استان خوزستان از جمله اهواز است و برای بهبود سیما و منظر شهری اهواز لازم است این رودخانه در مرکز توجه قرار بگیرد. در بسیاری از شهرهای جهان، رودخانه‌ها محلی برای توقف، پیاده‌روی، ورزش صبحگاهی و استراحت شهروندان هستند.

اما در شهر اهواز، به دلیل عدم پیوستگی لازم در ساخت پیاده‌روی ساحلی، شهروندان اهوازی عموماً بدون توجه از کنار رودخانه عبور می‌کنند و آن‌گونه که باید، با این فرصت بی‌بدیل ارتباط برقرار نمی‌کنند؛ زیرا اهمیت رودخانه در طراحی سیمای شهر به خوبی درک نشده است.

کارون؛ ستون فقرات زندگی شهری

دکتر حسینی برای بهبود وضعیت منظر شهری و توجه بیشتر به رودخانه کارون، بر ضرورت ایجاد معابر پیوسته برای پیاده‌روی، ورزش و دوچرخه‌سواری شهروندان در کنار این رودخانه تأکید کرد. وی همچنین افزود که نباید از ایجاد فضای سبز مناسب در ساحل رودخانه غفلت کرد. در صورت انجام این اقدامات، کارون می‌تواند به ستون فقرات زندگی شهری در اهواز تبدیل شود.

استانداردهای معابر در اقلیم گرم اهواز

یکی از بخش‌های مهم معماری شهری، ایجاد معابر و خیابان‌های استاندارد است. دکتر حسینی توضیح داد که نمی‌توان برای همه شهرها یک نسخه کلی تجویز کرد. یک خیابان خوب و استاندارد در اقلیم گرمی مانند اهواز، باید دارای سایه و درخت باشد و سرپناه اقلیمی ایجاد کند. در مرحله بعد می‌توان به زیبایی‌شناختی آن پرداخت. وجود چنین معابری از پدیده خالی شدن ناگهانی شهر در روزهای گرم جلوگیری خواهد کرد.

وی اضافه کرد که یکی دیگر از استانداردهای ایجاد خیابان‌ها، وجود پیوستگی در پیاده‌روها است. مقیاس استاندارد در تمام جهان این است که افراد کم‌توان و کودکان بتوانند به آسانی از معابر استفاده کنند؛ اما معابر در اهواز، نه تنها برای این گروه‌ها نامناسب است، بلکه برای رفت‌وآمد افراد عادی نیز غیراستاندارد است.