افزایش ۱۲۸ هزار تنی تولید عسل در ایران و چالش‌های زنبورداری

رشد بی‌سابقه تولید و جایگاه جهانی

طهماسبی با اشاره به آمارها، از رشد خیره‌کننده تولید عسل در ایران خبر داد. پیش از انقلاب، تولید عسل در کشور تنها حدود پنج هزار تن بود، اما این رقم امروز به ۱۲۸ هزار تن رسیده است. این جهش تولید، ایران را در میان کشورهای پیشرو در صنعت زنبورداری قرار داده است:

• از نظر تعداد کلنی‌ها: ایران پس از هند، چین و ترکیه، در رتبه چهارم جهان قرار دارد.
• از نظر میزان تولید: ایران بعد از چین، ترکیه و اتیوپی، نیز در رتبه چهارم جهان ایستاده است.

چالش‌ها و راهکارهای نوین

یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی که صنعت زنبورداری ایران در دو تا سه سال اخیر با آن مواجه بوده، تلفات غیرمعمول کلنی‌ها است. مؤسسه تحقیقات علوم دامی و سازمان دامپزشکی کشور در حال تلاش برای شناسایی و کنترل عوامل این تلفات هستند. در راستای مقابله با این چالش‌ها، اقدامات نوینی در حال انجام است:

• معرفی «آرام زنبور»: سویه اصلاح‌شده‌ای به نام «آرام زنبور» به تولیدکنندگان معرفی شده است که مقاومت زنبورها را در برابر بیماری‌ها افزایش می‌دهد.
• پروژه پرورش کلنی‌های مقاوم: پروژه‌ای در جریان است که در آن کلنی‌ها تا هفت تا هشت سال بدون استفاده از داروهای ضدآفت و ضدبیماری نگهداری شده‌اند تا مقاومت طبیعی آنها تقویت شود.

طهماسبی تأکید کرد که تاکنون واکسنی برای مقابله با بیماری‌ها در زنبور عسل به کار نرفته، اما داروهای مختلف، از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، برای کنترل آفات و بیماری‌ها استفاده می‌شود. هدف نهایی، ایجاد کلنی‌های مقاوم برای ارتقای سلامت جامعه و امنیت غذایی است.

فرآورده‌های جانبی و سلامت عمومی

صنعت زنبورداری تنها به تولید عسل محدود نمی‌شود. طهماسبی به تولید فرآورده‌های جانبی ارزشمندی مانند ژل رویال و زهر زنبور اشاره کرد. با افزایش مقاومت زنبورها و کاهش نیاز به استفاده از داروها، محصولات تولیدی عاری از باقیمانده دارویی خواهند بود که به طور مستقیم به سلامت جامعه کمک می‌کند.

سرانه مصرف عسل و تهدید واردات غیرقانونی

با جمعیت حدود ۸۰ میلیون نفر و تولید سالانه ۱۲۸ هزار تن عسل، سرانه مصرف عسل در ایران حدود ۱۳۰۰ گرم در سال است که این رقم ایران را در سطح کشورهای توسعه‌یافته قرار می‌دهد. با این حال، واردات غیرقانونی ملکه زنبور عسل به کشور به عنوان یک چالش جدی مطرح است که می‌تواند ذخایر ژنتیکی بومی ایران را تهدید کند.

حفاظت از نژاد بومی ایرانی

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که نژاد بومی زنبور عسل ایرانی همچنان حفظ شده و باید توسعه یابد. این زنبورها تطابق بیشتری با محیط زیست ایران دارند و در مواجهه با تلفات وسیع، مقاوم‌تر از نژادهای وارداتی عمل می‌کنند. مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با بهبود کیفیت کلنی‌ها، حفاظت از نژاد بومی و تولید فرآورده‌های سالم، صنعت زنبورداری ایران را به سمت تولید پایدار و مقاوم هدایت می‌کند.