فوران‌های شیمیایی دنباله‌دار میان‌ستاره‌ای 3I/ATLAS و رازهای حیات در کیهان

شناسایی انفجار توسط تلسکوپ SPHEREx

بر اساس مطالعه‌ای که در فوریه ۲۰۲۶ در مجله «یادداشت‌های تحقیقاتی AAS» منتشر شد، تلسکوپ فضایی SPHEREx ناسا در دسامبر ۲۰۲۵ انفجار ناگهانی فعالیت این دنباله‌دار را رصد کرد. این رویداد دو ماه پس از رسیدن دنباله‌دار به نزدیک‌ترین فاصله خود با خورشید رخ داد و طی آن، ابری متراکم از گازها، گرد و غبار و مولکول‌های پیچیده از آن آزاد شد. این انفجار دیرهنگام، دانشمندان را شگفت‌زده کرد و گنجینه‌ای از مواد شیمیایی را که در اطراف یک ستاره دور در کهکشان ما شکل گرفته بودند، آشکار ساخت.

کری لیز، دانشمند ارشد این مطالعه، اظهار داشت: «دنباله‌دار در فضا در حال انفجار واقعی بود. حتی یخ آب نیز در خلاء فضا مستقیماً به گاز تبدیل می‌شد.»

فعالیت غیرمنتظره و ترکیبات شیمیایی

این تصاویر در زمانی ثبت شدند که دنباله‌دار در حال خروج از منظومه شمسی داخلی بود. برخلاف انتظار که فعالیت آن به تدریج کاهش یابد، به طور غیرمنتظره‌ای شعله‌ور شد و هاله‌ای درخشان غنی از بخار آب، دی‌اکسید کربن و ترکیبات آلی، همراه با دمی غباری به شکل گلابی متمایز ایجاد کرد.

دنباله‌دار 3I/ATLAS که در ژوئیه ۲۰۲۵ توسط بررسی سیارک‌های ATLAS کشف شد، سومین جرم میان‌ستاره‌ای تأیید شده پس از «اوموآموا» در سال ۲۰۱۷ و «بوریسوف» در سال ۲۰۱۹ است که از منظومه شمسی ما بازدید می‌کند. اما آنچه این دنباله‌دار را متمایز می‌کند، نمایش شیمیایی گسترده‌ای است که ارائه می‌دهد؛ تلسکوپ SPHEREx که برای مطالعه ترکیب مولکولی جهان طراحی شده است، در موقعیتی ایده‌آل برای مشاهده آن قرار داشت.

اهمیت طیف مادون قرمز

اهمیت این کشف در این واقعیت نهفته است که تلسکوپ SPHEREx در طیف مادون قرمز عمل می‌کند و این قابلیت را دارد که ترکیب مولکولی دقیق مواد ساطع شده از دنباله‌دار را تعیین کند. دانشمندان توانستند وجود مواد حیاتی را شناسایی کنند:

• یخ آب
• دی‌اکسید کربن
• متان
• متانول
• سیانید

تمامی این‌ها بلوک‌های سازنده ضروری برای تشکیل سیارات و حیات هستند.

تأخیر در فعالیت و حفظ مواد شیمیایی

این فعالیت با تأخیر، تعجب‌آور است؛ زیرا دنباله‌دارها معمولاً زمانی به اوج فعالیت خود می‌رسند که در نزدیک‌ترین فاصله به خورشید قرار دارند. دانشمندان بر این باورند که انرژی خورشیدی برای نفوذ به پوسته ضخیم دنباله‌دار، که در طول سفر طولانی بین ستاره‌ای آن تشکیل شده و دائماً توسط پرتوهای کیهانی پرانرژی بمباران می‌شود، زمان برده است. هنگامی که گرما سرانجام به لایه‌های داخلی رسید، مواد شیمیایی را که میلیاردها سال حفظ شده بودند، آزاد کرد.

فیل کورینگت، نویسنده همکار این مطالعه، توضیح می‌دهد: «ما اکنون شاهد انفجار واقعی یخ خالص و مواد آلی هستیم که در طول این سفر طولانی کیهانی در زیر سطح حفظ شده‌اند.»

فرصتی تاریخی برای علم

با توجه به منشأ ستاره‌ای این دنباله‌دار، مطالعه آن فرصتی تاریخی برای مقایسه ترکیب شیمیایی اشیاء در منظومه شمسی ما با موادی که در اطراف ستارگان دیگر تشکیل شده‌اند، ارائه می‌دهد. این مقایسه می‌تواند پاسخ‌هایی در مورد میزان رایج بودن اجزای سازنده حیات در کهکشان راه شیری ما ارائه دهد و درک ما از منشأ حیات در کیهان را عمیق‌تر سازد.