تحلیل هزینه‌های خانوار ایرانی: سهم مسکن و خوراک در سبد مصرف شهری و روستایی

چگونگی توزیع درآمد در شهرهای ایران

متوسط هزینه‌های خانوار شهری از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ به طور پیوسته افزایش یافته است. در حالی که این رقم در سال ۱۳۹۶ حدود ۳۲ میلیون و ۹۵۲ هزار تومان بود، در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۲۶۹ میلیون و ۳۴۷ هزار تومان رسیده است.

بخش عمده‌ای از این افزایش هزینه مربوط به موارد غیرخوراکی است که پس از سال ۱۳۹۹ رشد چشمگیری داشته است. در این میان، مسکن بیشترین فشار را بر دوش شهرنشینان وارد کرده است؛ به طوری که در سال ۱۴۰۳، بیش از ۴۳ درصد از هزینه‌های غیرخوراکی صرف مسکن شده است. در مقابل، هزینه‌های رفاهی و متفرقه سهم کمتری را به خود اختصاص داده‌اند.

• سهم خوراکی‌ها: هزینه خوراکی‌ها از ۷ میلیون و ۶۷۵ هزار تومان به ۶۳ میلیون و ۶۹۶ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
• حمل‌ونقل و ارتباطات: سهم این بخش از ۱۲.۴ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۷.۸ درصد کاهش یافته است.
• بهداشت و درمان و تفریح: سهم این بخش‌ها نیز در سال‌های اخیر یا کاهش یافته یا ثابت مانده است.

الگوی مصرف در مناطق روستایی

الگوی مصرف روستاییان در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ تفاوت‌هایی با شهرنشینان داشته است. متوسط هزینه کل خانوار روستایی از حدود ۱۷ میلیون و ۸۶۷ هزار تومان در سال ۱۳۹۶ به ۱۴۴ میلیون و ۶۸۲ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است.

در مناطق روستایی، خوراکی‌ها سهم بالاتری از سبد هزینه خانوار را به خود اختصاص می‌دهند. در سال ۱۴۰۳، حدود ۳۷.۷ درصد از کل هزینه‌های روستاییان صرف خوراک شده است، در حالی که این رقم برای خانوارهای شهری ۲۳.۶ درصد بوده است.

• سهم مسکن: اگرچه سهم مسکن در روستاها افزایش یافته و در سال ۱۴۰۳ به ۲۳.۵ درصد رسیده، اما همچنان کمتر از شهرهاست (۴۳.۷ درصد برای شهری‌ها).
• حمل‌ونقل و ارتباطات: هزینه‌های این بخش در روستا از ۱۲.۶ به ۱۰.۲ درصد رسیده است که کاهش کمتری نسبت به شهرنشینان نشان می‌دهد.

به طور کلی، خانوارهای روستایی سهم بیشتری از درآمد خود را برای نیازهای مرتبط با خوراک، حمل‌ونقل و ملزومات روزمره صرف می‌کنند، اما مسکن سهم کمتری از درآمد آن‌ها را به خود اختصاص داده است.

تأثیر تورم بر هزینه‌های خانوار

تورم نقطه به نقطه کشور که در سال ۱۳۹۶ تک‌رقمی (۸.۲ درصد) بود، در سال ۱۴۰۰ به بالای ۴۰ درصد رسید و تا سال ۱۴۰۳ نیز حدود ۳۲.۵ درصد ثبت شد. این ارقام به وضوح نشان می‌دهد که افزایش بهای کالاها و خدمات یکی از عوامل اصلی افزایش هزینه‌های خانوار شهری و روستایی بوده و ترکیب سبد مصرفی آن‌ها را تغییر داده است.

بررسی الگوهای هزینه نشان می‌دهد که در شهرها، عمده هزینه غیرخوراکی به مسکن اختصاص دارد، در حالی که در روستاها، خوراکی‌ها اولویت مصرفی هستند و هزینه‌های غیرخوراکی بیشتر برای حمل‌ونقل، پوشاک و بهداشت صرف می‌شود.