بحران نان در خراسان شمالی: از صفوف طولانی تا خوراک دام

کمبود نان و صف‌های طولانی: چالش بزرگ خراسان شمالی

استان خراسان شمالی، با توجه به آمارها، از مناطق محروم کشور محسوب می‌شود و سرانه مصرف نان در این استان نسبت به سایر نقاط کشور بالاتر است. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت نان به عنوان یکی از اقلام اصلی سفره مردم خراسان شمالی است. اما در روزهای اخیر، صف‌های طولانی نانوایی‌ها به یکی از دغدغه‌های اصلی مردم تبدیل شده است.

در کنار این کمبود، مشاهده می‌شود که بخش قابل توجهی از نان تولیدی که باید به دست مردم برسد، سر از دامداری‌ها درمی‌آورد و به عنوان خوراک دام استفاده می‌شود. نان تازه‌ای که خشک شده و به مصرف دام‌ها می‌رسد.

برکت یارانه‌ای در خدمت دامداری‌های سنتی

استفاده از نان خشک به عنوان خوراک دام، سال‌هاست که در خراسان شمالی رواج یافته است. با وجود هزینه‌های هنگفت دولت برای تولید نان و تخصیص یارانه‌های سنگین به منظور تامین امنیت غذایی مردم، بخشی از همین نان برای تغذیه دام‌ها خشک می‌شود. این موضوع نه تنها به هدررفت منابع منجر می‌شود، بلکه در سال‌های خشکسالی و کاهش بارندگی، استفاده از نان خشک برای دام‌ها نیز مضراتی دارد که باید جدی گرفته شود، زیرا محصولات دامی نیز در نهایت به سفره مردم بازمی‌گردد.

برخی دامداری‌های کوچک روستایی به دلیل دسترسی آسان، قیمت مناسب و ارزش غذایی نان، از آن برای تغذیه دام استفاده می‌کنند. بارها دیده شده که دامداران، نان را به مقدار زیاد تهیه کرده و برای مصرف دام خشک می‌کنند.

علاوه بر اینکه دورریزهای نان شهروندان توسط افرادی خریداری و دپو شده و به دامداری‌ها فروخته می‌شود، خود دامداران نیز گاهی تعداد زیادی نان خریداری کرده و به عنوان خوراک در کنار سایر علوفه به دام‌ها می‌دهند.

کارشناسان بارها درباره خطرات تغذیه دام با نان کپک‌زده هشدار داده‌اند، اما این هشدارها هرگز جدی گرفته نشده است. افرادی که نان‌های خشک شهروندان را جمع‌آوری می‌کنند، آن‌ها را در فضاهای نامناسب و انبارهای روباز دپو می‌کنند که اغلب منجر به کپک‌زدگی نان‌ها می‌شود.

کارشناسان تاکید می‌کنند که سموم موجود در قارچ‌های این نان‌ها، از جمله آفلاتوکسین‌ها، از طریق دیواره شکمبه جذب خون حیوان شده و با ادامه این روند، وارد شیر دام می‌شود. مصرف شیر و گوشت این دام‌ها می‌تواند مشکلات جدی برای سلامتی انسان ایجاد کند. همچنین، استفاده از نان‌های کپک‌زده برای تغذیه دام می‌تواند منجر به سقط جنین و کاهش میزان تولید شیر و گوشت دام شود.

گرانی علوفه؛ متهم اصلی تغییر ذائقه دام‌ها

در حال حاضر، بخشی از دورریزهای نان به عنوان خوراک دام استفاده می‌شود. سازمان‌ها و نهادهای مربوطه باید نحوه صحیح استفاده از نان خشک را به دامداران آموزش دهند تا از خوراندن نان‌های کپک‌زده به دام‌ها جلوگیری شود، اما تاکنون گام‌های موثری در این راستا برداشته نشده است.

علوفه‌های دامی، خوراک اصلی دام هستند، اما به دلیل عدم دسترسی دامداران به علوفه با قیمت مناسب، آن‌ها مجبور به استفاده از نان خشک به عنوان غذای اصلی و عمده برای دام شده‌اند. نان خشک غذایی شکم‌پرکن برای دام محسوب می‌شود و طبیعتاً دامدار به استفاده از آن رغبت بیشتری نشان می‌دهد.

عده‌ای از شهروندان می‌گویند که برخی شب‌ها به دلیل طولانی بودن صف، نان به آن‌ها نرسیده و مجبور شده‌اند دست خالی به خانه برگردند.

شلوغی و صف‌های طولانی در مقابل نانوایی‌ها، گلایه بسیاری از شهروندان را به دنبال داشته است. این صفوف با تدبیر درست و مدیریت صحیح منابع قابل رفع هستند تا مردم برای خرید نان با سختی مواجه نشوند.

برخی شهروندان از تعطیلی زودهنگام نانوایی‌ها گلایه دارند و معتقدند که نانوایان ممکن است آرد را از طریق بازار آزاد توزیع کنند. بنابراین، نظارت جدی بر این حوزه ضروری است. یکی از دلایل شلوغی صف‌های نانوایی، افزایش تقاضا برای خرید نان توسط دامداری‌ها و مرغداری‌های کوچک است. گرانی نهاده‌های دامی باعث شده تا دامداری‌ها و مرغداری‌ها با خرید نان یا نان خشک، دام و طیور خود را تغذیه کنند.

به گفته شهروندان، نانوایی‌ها در زمان شلوغی صف‌ها، با محدود کردن عرضه نان به هر نفر، سعی می‌کنند به مشتریان بیشتری نان بفروشند. این شلوغی در تمامی مناطق استان به چشم می‌خورد، اما در مناطق حاشیه شهر بیشتر است و صفوف خرید نان در این مناطق طولانی‌تر است.

خطر افزایش استفاده از نان خشک در دامداری‌های سنتی

با توجه به افزایش قیمت نهاده‌های دامی در روزهای اخیر، احتمال استفاده از نان خشک و بی‌کیفیت در دامداری‌های سنتی و نیمه‌صنعتی افزایش یافته است. برخی دامداران اذعان دارند که چاره‌ای جز خوراندن نان به دام‌ها ندارند، زیرا قیمت علوفه‌های دامی سرسام‌آور شده و کیفیت علوفه از جمله کنسانتره نیز بسیار پایین آمده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که به دلیل پایین بودن نرخ نان و افزایش مجدد نرخ سبوس، کنسانتره و سایر علوفه‌های دام، دامداری‌های سنتی و نیمه‌صنعتی برای تامین خوراک دام از نان خشک استفاده می‌کنند که این موضوع می‌تواند سلامت و بهداشت جامعه را با مخاطراتی مواجه سازد. برخی دامداران نان‌های ارزان قیمت را خشک و پودر کرده و به جای خوراک به مصرف دام‌هایشان می‌رسانند.

در این روزها، تعداد زیادی از شهروندان با استفاده از چرخ دستی اقدام به خرید نان‌های خشک می‌کنند. برخی از شهروندان نیز در خشک کردن نان حرفه‌ای شده‌اند و تنها به منظور فروش، نان بیشتری خریداری می‌کنند.

افزایش سهمیه آرد نانوایی‌ها

در واکنش به کمبود نان و شلوغی صفوف نانوایی‌ها، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خراسان شمالی اعلام کرده است که سهمیه مازاد به میزان ۳۵۰ تن آرد به نانوایی‌های استان اختصاص یافته و توزیع شده است.

نعمان یزدانی افزود که تقاضا برای خرید نان در هفته‌های اخیر افزایش یافته و با توجه به نگرانی‌ها از کمبود نان، مردم بیش از نیاز روزانه نان خریداری کردند که این امر موجب شلوغی صف‌ها شد. اما این ازدحام در همان روزهای نخست و با تخصیص آرد مازاد، شکسته شد.

وی با اشاره به صف‌های نانوایی در شهرستان‌های شیروان و اسفراین گفت: متاسفانه بخش قابل توجهی از نان‌های پخت شده در نانوایی‌ها به دامداری‌ها سوق یافته است، به گونه‌ای که تفاوت قیمت گندم و جو سبب شده تا دامداران، نان را به مصرف دام برسانند.

یزدانی ادامه داد: برخی افراد سودجو نان را به میزان زیاد خشک کرده و به دامداران می‌فروشند. از هر سه قرص نان، یک کیلوگرم نان خشک به دست می‌آید و هر کیلوگرم از آن ۳۸۰ هزار ریال به فروش می‌رسد. این امر سبب شده تا سودجویان به خرید نان و فروش نان خشک به دامداران راغب شوند که ازدحام و ایجاد صف‌های طولانی در مقابل نانوایی‌ها را به دنبال داشت. وی افزود: البته این مشکل در نانوایی‌های حاشیه شهر بجنورد بیشتر بود، بر این اساس نظارت‌ها بر واحدهای نانوایی افزایش یافت و اکنون بخش بسیار زیادی از این معضل کاسته شده است.

یزدانی گفت: مغایرت میزان پخت نان با میزان سهم آرد تخصیص یافته در برخی از واحدهای نانوایی، نشان از فروش خارج از شبکه آرد دارد. نانوایان برای رسیدن به سود بیشتر، نسبت به فروش خارج از شبکه آرد اقدام کردند که در این باره تخلف‌ها در دست بررسی است. وی یادآور شد: تفاوت قیمت گندم و پایین بودن آن نسبت به قیمت جو، سبب شده تا دامداران برای کاهش هزینه‌های تامین علوفه، به مصرف گندم و نان خشک روی آورند. مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خراسان شمالی تصریح کرد: امید است با اصلاح قیمت گندم، تخلف‌های حوزه آرد و نان کاهش یابد.

دستور مدیرکل صمت خراسان شمالی برای رسیدگی به فروش نان به نرخ آزاد

مهدی کرامتی، مدیرکل صمت خراسان شمالی، در خصوص شلوغی صفوف نانوایی‌ها در برخی از شهرها، به ویژه اسفراین، اعلام کرد که بلافاصله دستور پیگیری وضعیت اعطای نان در نانوایی‌ها را صادر کرده است.

وی افزود: وضعیت شیفت‌های پخت نان، صف‌های نان و نحوه توزیع نان حتماً در اسفراین بررسی خواهد شد و همچنین در صورت فروش نان یارانه‌ای به نرخ آزاد با متخلفان برخورد می‌شود. کرامتی تصریح کرد: سهمیه آرد تمام نانوایی‌های خراسان شمالی افزایش یافته است.

آنچه عیان است، افزایش نظارت‌های دقیق از سوی نهادهای مرتبط امری ضروری است. با توجه به اجرای طرح نانینو، جلوی بسیاری از فسادها در این عرصه گرفته شده و اکنون رصدها بسیار دقیق است. اما نتیجه ملموس این طرح برای سفره مردم، نیازمند همت مضاعف مسئولان است تا با سودجویان برخورد قاطعی انجام شود. اکنون در شهرها و روستاهای استان هزار و ۳۱۲ واحد نانوایی از آرد یارانه‌ای استفاده می‌کنند.