صنعت دارو در آستانه بحران: بدهی‌های دولت و خطر کمبود دارو

بحران نقدینگی و بدهی‌های انباشته

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که مطالبات شرکت‌های پخش دارو به ده‌ها همت رسیده و داروخانه‌ها نیز زیر بار سنگین بدهی‌های بیمه‌ها قرار دارند. این وضعیت توان خرید و تأمین دارو را در سطح عرضه به شدت کاهش داده است. هم‌زمان، ذخایر دارویی کشور نیز به سطحی پایین‌تر از استاندارد رسیده و برخی اقلام حیاتی در وضعیت هشدار کمبود قرار گرفته‌اند. تأخیر در انتقال ارز تخصیص‌یافته و باقی ماندن بخش قابل توجهی از منابع در بانک مرکزی، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و واردکنندگان دارو وارد کرده است.

چالش‌های ارز ترجیحی و سیاست‌گذاری

در این شرایط حساس، بحث حذف ارز ترجیحی دارو به یکی از موضوعات داغ سیاست‌گذاری بدل شده است. در حالی که دولت بر لزوم اصلاح نحوه تخصیص ارز و حل مشکل نقدینگی تأکید دارد، کارشناسان هشدار می‌دهند که حذف ناگهانی ارز ترجیحی بدون تسویه بدهی‌ها و تقویت منابع بیمه‌ها، می‌تواند به افزایش سرسام‌آور قیمت دارو و کاهش دسترسی بیماران، به ویژه بیماران خاص، منجر شود.

دیدگاه رئیس سندیکای صاحبان صنایع دارو

سهمیه ارز و تأثیر آن بر تولید

دکتر محمد عبده‌زاده، رئیس سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی، در گفت‌وگویی اختصاصی با اکوایران، به تشریح وضعیت سهمیه ارز ترجیحی دارو در سال جاری پرداخت. وی اعلام کرد که سهمیه ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی کشور حدود ۳.۵ میلیارد دلار است. این ارز به داروهایی اختصاص می‌یابد که مشابه تولید داخل دارند، داروهای خاص، مکمل‌ها و برخی گیاهان دارویی.

«نکته مهم این است که تخصیص ارز به طور کامل به همه اجزای تولید داخلی نمی‌رسد؛ برای مثال، در تولید یک آمپول یا شربت، تنها ماده اولیه اصلی ارز می‌گیرد و بسته‌بندی، شیشه، درپوش، لیبل و سایر مواد جانبی ارز دریافت نمی‌کنند. در نتیجه، تنها حدود ۳۰ درصد از بهای تمام‌شده دارو تحت تأثیر مستقیم ارز ترجیحی است و ۷۰ درصد باقی‌مانده به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر تورم و نوسانات ارزی قرار دارد.»

به گفته عبده‌زاده، این وضعیت باعث شده که تولیدکنندگان کمتر متقاضی دریافت ارز ترجیحی باشند، زیرا این امر به ضرر آن‌ها تمام می‌شود. از ۳.۵ میلیارد دلار سهمیه امسال، تا پایان دی‌ماه حدود ۲.۵ میلیارد دلار تخصیص یافته و یک میلیارد دلار باقی مانده است؛ این در حالی است که کمتر از یک ماه کاری تا پایان سال فرصت باقی است. تأمین ارز در پنج تا شش ماه گذشته با وقفه و تأخیر مواجه بوده که فشار مضاعفی بر نقدینگی بنگاه‌ها وارد کرده است.

بحران نقدینگی و مطالبات ۱۵۰ همتی

عبده‌زاده تأکید کرد که مشکل نقدینگی در صنعت دارو و تجهیزات پزشکی، فارغ از تغییرات سیاست‌های ارزی، بسیار شدید است. دوره گردش عملیات در تولید دارو بیش از یک سال و در تجهیزات پزشکی بالای ۴۰ روز است. مطالبات تولیدکنندگان از شرکت‌های پخش و مطالبات شرکت‌های پخش از مراکز دولتی و خصوصی، بیش از ۱۵۰ همت برآورد شده است. علت اصلی این مشکل، عدم پرداخت به موقع سازمان‌های بیمه‌گر و وابستگی آن‌ها به بودجه دولت است که باعث شده بیمه‌ها توان تسویه مطالبات مراکز درمانی و داروخانه‌ها را نداشته باشند و این کسری به تولیدکننده و واردکننده منتقل شود.

پیامدهای بحران نقدینگی

• افزایش مطالبات بنگاه‌ها: شرکت‌ها توان پرداخت تعهدات مالی خود را از دست می‌دهند.
• افزایش هزینه از جیب مردم: حتی بیماران تحت پوشش بیمه نیز امکان تهیه دارو را از دست می‌دهند.

برای حل این بحران، پیشنهاد شده که تخصیص ارز به صورت مرحله‌ای و تدریجی انجام شود؛ به گونه‌ای که تنها ۱۰ درصد در ابتدا پرداخت شود و باقی طی سه تا شش ماه به بنگاه‌ها منتقل شود تا نقدینگی لازم برای تولید و واردات فراهم شده و زنجیره دارو قفل نشود.