بد بانی در سوپربول: نمایشی شخصی از هویت پورتوریکویی و پیروزی زبان اسپانیایی

صعود از گمنامی تا اوج شهرت

بنیتو مارتینز اوکاسیو، معروف به بد بانی، از زمان آغاز فعالیتش راه طولانی را پیموده است. پس از یک دهه دستاوردها و رکوردهای بی‌سابقه، او در یکشنبه گذشته در استادیوم لوی در سانتا کلارا، تقریباً تمام نمایش خود را به زبان اسپانیایی برای 125 میلیون تماشاگر اجرا کرد. این اجرا شامل آهنگ‌های محبوبی مانند «تیتی مه پرگانتو» و «بایله اینولیدابله» بود و صحنه‌آرایی آن نمادهایی از پورتوریکو را به نمایش گذاشت، از جمله مزارع نیشکر، یک خانه روستایی کوچک و قلعه نمادین ال مورو در سن خوان قدیم.

این نمایش 14 دقیقه‌ای، ترکیبی از سبک‌های موسیقی سالسا، رگیتون، بومبا و پلنا را در بر داشت و شامل حضور مهمانانی چون لیدی گاگا و ریکی مارتین، به همراه هنرمندانی مانند پدرو پاسکال، کاردی بی و جسیکا آلبا بود. اگرچه این نمایش پیام وحدت و اعتباربخشی به لاتین‌تبارها را به همراه داشت، اما بد بانی از پورتوریکو و برای پورتوریکو آواز خواند. به گفته محققان، موفقیت او ریشه در «ارتباط صمیمانه‌ای دارد که با جزیره حفظ کرده است».

پیوندهای شخصی با بد بانی

مانند مارتینز اوکاسیو، نگارنده این مقاله نیز در یک شهر کوچک پورتوریکو بزرگ شده است: او در وگا باخا در شمال و من در سن لورنزو در جنوب شرقی. مادر او معلم مدرسه و پدرش راننده کامیون بود، در حالی که مادر من در یک کارخانه کار می‌کرد. دوران کودکی ما، دور از هیاهوی سان خوان، پایتخت پورتوریکو، سپری شد. سفر به مناطق شهری، رویدادی مهم بود که با بیدار شدن زودهنگام و پوشیدن لباس‌های شیک همراه می‌شد و اغلب به مرکز خرید بزرگ «پلازا لاس آمریکاس» ختم می‌شد.

مانند بد بانی، من نیز انگلیسی را در بزرگسالی یاد گرفتم و با لهجه‌ای غیربومی صحبت می‌کنم، با وجود اینکه شهروند ایالات متحده هستم. بر اساس آخرین داده‌های سرشماری ایالات متحده، تنها 22 درصد از جمعیت جزیره می‌توانند انگلیسی را «بسیار خوب» صحبت کنند. زندگی در شهرهای کوچک ما، که از نظر حمل‌ونقل عمومی محدود و عاری از گردشگران و رویدادهای بزرگ بود، تحت تأثیر بحران بدهی عمومی و ورشکستگی متعاقب آن قرار گرفت که آشفتگی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی عمیقی را به وجود آورد.

در سه دهه گذشته، مشکلات مالی منجر به شبکه‌ای برق شکننده، مهاجرت گسترده، خشونت، تعطیلی مدارس و کاهش کیفیت دانشگاه‌های عمومی شده است. بد بانی در سال 2018 در آهنگ «سر بیچوته» از اولین آلبوم خود، به این مسائل اشاره کرد: «مدارس بسته می‌شوند در حالی که پونتوها باز می‌شوند. پس چه کنم؟ به من بگو، از تو می‌پرسم.» «پونتو» به مکان‌هایی گفته می‌شود که مواد مخدر غیرقانونی فروخته می‌شوند، مکان‌هایی که والدین ما همیشه در مورد آن‌ها هشدار می‌دادند. شاید تنها ما پورتوریکویی‌ها این ارجاع را درک کردیم و بقیه به رقصیدن با آن بسنده کردند.

نمادگرایی در موسیقی بد بانی

حتی پورتوریکویی‌هایی که پیشینه مشابهی با بد بانی ندارند، به این افتخار می‌کنند که موسیقی او چگونه مبارزات آن‌ها را محکوم می‌کند و در عین حال فرهنگ و هویتشان را نمادین می‌کند. در یکشنبه، او در مقابل ده‌ها میلیون نفر، شبکه برق آسیب‌دیده پورتوریکو را بازسازی و نقد کرد و آهنگ «ال آپاگون» را اجرا کرد. او همچنین از نمادهایی مانند «پاوا» (کلاه سنتی کشاورزان) و قورباغه درختی پورتوریکویی که در خطر انقراض است، استفاده کرد.

آهنگ‌های او، مانند «بوکته»، عشق را با انتقاد از جاده‌های در حال تخریب جزیره یا آزار و اذیت تاریخی جنبش استقلال، مانند «لا مودانزا»، ترکیب می‌کنند. در آهنگ اخیر، او می‌خواند: «مردم اینجا به خاطر برافراشتن پرچم کشته شدند، به همین دلیل من آن را همه جا با خود حمل می‌کنم» – از جمله در سوپربول. پورتوریکو نفوذ محدودی بر سیاست ملی ایالات متحده دارد: ساکنان جزیره نمی‌توانند در انتخابات ریاست جمهوری رأی دهند و نماینده کنگره آن‌ها حق رأی ندارد. بدون حاکمیت، روابط دوجانبه یا مشارکت در نهادهای بین‌المللی، فرهنگ همچنان دروازه اصلی ما به جهان است و بد بانی آن را بیش از همیشه گشوده است.

هنرمندی فراتر از نسل‌ها

با بد بانی، رگیتون به جاهای غیرقابل تصوری رسیده است. او هفته گذشته با آلبوم کاملاً اسپانیایی خود «دبی تیرار ماس فوتوس» تاریخ‌ساز شد و جایزه آلبوم سال گرمی را از آن خود کرد. اگرچه رگیتون ریشه‌هایی در پاناما و نیویورک دارد، اما هنرمندان پورتوریکویی آن را جهانی کردند. سال‌ها رگیتون در جزیره مورد آزار و اذیت قرار می‌گرفت و عمدتاً جوانان آفریقایی-کارائیب‌تبار ساکن در جوامع فقیر آن را در کلوپ‌های زیرزمینی که اغلب توسط پلیس مورد حمله قرار می‌گرفتند، می‌خواندند و گوش می‌دادند.

با گذشت زمان، هنرمندانی مانند ددی یانکی، تگو کالدرون و دون عمر – که مارتینز اوکاسیو در سوپربول از آن‌ها تقدیر کرد – به تبدیل رگیتون به یک ژانر اصلی کمک کردند. پروفسور آلبرت لاگونا سال گذشته گفت که بد بانی به هنرمندی تبدیل شده است که فراتر از مخاطبان رگیتون مورد تقدیر قرار می‌گیرد. ترکیب‌های غیرمنتظره او از رگیتون و ترپ با سالسا، مرنگه، بومبا، پلنا و دیگر ژانرهای آمریکای لاتین، «فرصتی برای گفتگو بین نسل‌ها» ایجاد می‌کند.

یکی دیگر از مهم‌ترین کمک‌های او، و پیروزی رگیتون، تأیید اسپانیایی پورتوریکویی است. در حالی که در گذشته هنرمندان لاتین برای رسیدن به بازار انگلیسی‌زبان به انگلیسی آواز می‌خواندند، بد بانی این کار را با کلمات و شیوه صحبت کردن ما انجام داده است. این همان اسپانیایی است که ما دهه‌ها برای حفظ آن جنگیده‌ایم، حتی در میان تلاش‌های ایالات متحده برای تحمیل انگلیسی به عنوان زبان اصلی. بارها شنیده‌ام که اسپانیایی من غیرقابل درک است، همان انتقادی که برخی افراد به آهنگ‌های بد بانی وارد می‌کنند. در واقع، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در یکشنبه در «تروث سوشال» نوشت: «هیچ کس کلمه‌ای از حرف‌های این مرد را نمی‌فهمد.»

با این حال، دیگران، جذب زیبایی موسیقی، سعی می‌کنند به اسپانیایی ما نزدیک‌تر شوند و کلماتی مانند «پیچیر» (نادیده گرفتن) یا «هانگوار» (وقت‌گذرانی) را یاد می‌گیرند. تهیه‌کننده مگ، همکار دیرینه بد بانی، در کتاب «P FKN R» گفت که آلبوم برنده گرمی «دبی تیرار ماس فوتوس» «جنبشی فرهنگی» را آغاز کرد. او گفت: «احساس می‌کنم جهان ما و پورتوریکو را به زیبایی در آغوش می‌گیرد.» در یکشنبه گذشته، ما این آغوش را به صورت زنده مشاهده کردیم.