جشنواره فیلم فجر در بیرجند: عدالت فرهنگی و بازگشت شور سینما به استان‌ها

جشنواره فیلم فجر: گستره‌ای فراتر از پایتخت

این روزها، جشنواره فیلم فجر، این ضیافت بزرگ ملی، با حال‌وهوایی متفاوت در حال برگزاری است. جشنواره‌ای که از سال ۱۳۶۱ بنیان نهاده شد و اکنون به چهل‌وچهارمین دوره خود رسیده، در این سال بیش از هر زمان دیگری کوشیده است تا از مرزهای جغرافیایی پایتخت فراتر رفته و نبض سینما را در سراسر ایران به تپش درآورد؛ تلاشی برای آنکه شور فجر، محدود به خیابان‌های اطراف برج میلاد و سینماهای تهران نباشد.

عدالت فرهنگی و اکران‌های استانی

سال‌هاست که صف‌های طولانی، هیجان تماشای سیمرغ‌ها و بحث‌های پرشور پس از اکران، دیگر تنها مختص پایتخت نیست. با اکران هم‌زمان آثار جشنواره در مراکز استان‌ها، مفهوم «عدالت فرهنگی» به شکلی عملی محقق شده است. بر اساس این رویکرد، مخاطبان از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب کشور، فرصت دارند جدیدترین دستاوردهای سینمای ایران را هم‌زمان با تهران تماشا کنند.

در چهل‌وچهارمین دوره جشنواره، بر اساس اعلام رسمی، ۳۲ فیلم منتخب در سینماهای سراسر کشور به نمایش درآمده‌اند؛ از پردیس‌های سینمایی بیرجند و سنندج گرفته تا سالن‌های اهواز و سمنان. این گستره جغرافیایی، پیامی روشن دارد: سینما «درد و آرمان مشترکی» است که می‌تواند مردم را با زیست‌های متفاوت در تاریکی سالن‌ها کنار یکدیگر بنشاند و به تأملی جمعی دعوت کند.

جشنواره چهل‌وچهارم، دومین تجربه تیم فرهنگی دولت چهاردهم است؛ دوره‌ای که در شرایطی ویژه و پس از رخدادهای اجتماعی اخیر، از جمله اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، برگزار می‌شود. این دوره به دبیری منوچهر شاهسواری و با پوستری مزین به تصویر فیلم ماندگار «شیر سنگی»، تلاش دارد نشان دهد سینما همچنان فرایندی پویا و زنده است؛ فرایندی که تکمیل آن، بدون نگاه و حضور مخاطبان استانی ممکن نیست.

در بیرجند، سینماهای بهمن و فردوسی این روزها به پاتوقی برای علاقه‌مندان هنر هفتم تبدیل شده‌اند. فیلم‌هایی چون «غوطه‌ور»، «آرامش‌بخش»، «بیلبورد»، «نیمه‌شب»، «دختر پری‌خانم» و «خیابان جمهوری» در سینما بهمن و «نگهبانان خورشید»، «حال خوب زن»، «اسکورت»، «سرزمین فرشته‌ها» و «زندگی کوچک کوچک» در سینما فردوسی روی پرده رفته‌اند. هرکدام با روایتی متفاوت، اما با یک هدف مشترک: باز کردن پنجره‌ای تازه رو به معنا، مهمان نگاه علاقه‌مندان به هنر هفتم شده است.

تلاقی دغدغه‌های اجتماعی و هنر هفتم

در یکی از سالن‌های سینما بهمن، دانشجویی از دانشگاه بیرجند که تاکنون سه فیلم «بیلبورد»، «کوچ» و «حاشیه» را تماشا کرده، تجربه خود را این‌گونه روایت می‌کند: «استقبال از فیلم‌های جشنواره فجر خوب بود. بیلبورد که به زرق‌وبرق و چالش‌های زندگی یک سلبریتی می‌پرداخت، جذابیت‌های خودش را داشت، اما من شخصاً کوچ و حاشیه را بیشتر پسندیدم.»

او درباره فیلم «کوچ» می‌گوید: «این اثر فقط روایت دوران کودکی سردار شهید سلیمانی نبود؛ بلکه تصویری صمیمی از زندگی روستایی ارائه می‌داد. لهجه دلنشین کرمانی و صفای روابط انسانی در روستا، حس نزدیکی عجیبی ایجاد می‌کرد.» این دانشجو همچنین فیلم «حاشیه» را به دلیل پرداخت صریح و دردمندانه به آسیب‌های اجتماعی، فیلمی اثرگذار توصیف می‌کند.

در سوی دیگر سالن، سهیل نجفی، فعال حوزه اجتماعی که تاکنون پنج فیلم این دوره را دیده، معتقد است حمایت از سینما یک مسئولیت فرهنگی است: «باید به جای دانلود، فیلم را روی پرده دید تا از هنرمندان و صنعت سینما حمایت شود.»

با این حال او می‌افزاید: «احساس می‌کنم استقبال امسال نسبت به سال گذشته کمی کمرنگ‌تر است. شاید تبلیغات ضعیف یا فشار مشکلات اقتصادی باعث شده مردم کمتر به سینما بیایند. ضمن اینکه جای دغدغه‌های جدی معیشتی در برخی فیلم‌ها خالی است.»

نجفی در عین تمجید از فیلم «حاشیه» به دلیل پرداختن به چالش‌های حاشیه‌نشینی و فیلم «غوطه‌ور»، درباره برخی آثار دفاع مقدس نیز نقد دارد: «فیلم جانشین با وجود موضوع ارزشمندش، به دلیل پرش‌های متعدد سکانس‌ها، در انتقال مفهوم کمی لکنت داشت.» او تأکید می‌کند فاصله‌ای معنادار میان واقعیت امروز جامعه و برخی سوژه‌های سینمایی وجود دارد و معتقد است سینما باید صدای رساتری برای مسائل اقتصادی و اجتماعی مردم باشد.

بازگشت مخاطب با «اسکورت»

آغاز جشنواره در بیرجند چندان پرشور نبود. صندلی‌های خالی در روزهای نخست، نوعی سکوت معنادار را به نمایش می‌گذاشتند. نه نام‌های شناخته‌شده‌ای چون رسول صدرعاملی توانستند شور عمومی ایجاد کنند و نه کمدی‌های روی پرده موفق شدند رخوت مخاطب را بشکنند.

اما با اکران فیلم «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمی‌کیا، شرایط تغییر کرد. سالن سینما فردوسی که پیش‌تر روزهای نسبتاً خلوتی را تجربه می‌کرد، به‌سرعت مملو از تماشاگرانی شد که برای دیدن اثری قصه‌گو و پرریتم آمده بودند. «اسکورت» نشان داد که مخاطب با سینما قهر نکرده، بلکه در انتخاب خود سخت‌گیرتر شده است.

تجربه این چند روز ثابت کرد تماشاگر امروز را نمی‌توان صرفاً با نام‌های بزرگ یا شوخی‌های تکراری به سالن کشاند. مخاطب بیرجندی نشان داد اگر اثری از استانداردهای فنی و روایی لازم برخوردار باشد، همچنان برای ایستادن در صف و تجربه جادوی پرده نقره‌ای آماده است.

از درام‌های جنایی همچون «زنده‌شور» تا روایت‌های اجتماعی نظیر «حاشیه» و فیلم «نیمه‌شب» که به بازخوانی واقعه تلخ جنگ ۱۲روزه می‌پردازد، چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر مجموعه‌ای از بیم‌ها و امیدها را پیش چشم مخاطب می‌گذارد. با وجود نقدها، این چراغ روشن سینماست که در شب‌های سرد خراسان جنوبی، فضایی برای گفت‌وگو، هم‌نشینی و بازنگری در خویشتن فراهم کرده است.

ایستگاه‌های فجر در بیرجند

معاون هنری و سینمایی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی در خصوص برگزاری این رویداد گفت: نمایش ۳۲ فیلم پذیرفته‌شده در چهل‌وچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر از تاریخ ۱۵ بهمن‌ماه در سینماهای بهمن و فردوسی بیرجند آغاز شده و تا ۲۲ بهمن‌ماه ادامه دارد.

• سانس‌های سینما فردوسی: ساعت‌های ۱۶ و ۱۸:۳۰
• سانس‌های سینما بهمن: ساعت‌های ۱۶:۳۰ و ۱۹

وی در خصوص میزان استقبال مخاطبان تصریح کرد: تاکنون بیش از یک میلیون نفر در سینماهای شهر بیرجند به تماشای فیلم‌های جشنواره نشسته‌اند و بیشترین استقبال از فیلم‌های «اسکورت»، «نیمه‌شب» و «زنده‌شور» بوده است.

معاون هنری و سینمایی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی همچنین یادآور شد: تعداد فیلم‌های امسال نسبت به سال گذشته که ۱۶ فیلم بود، ۲ برابر شده است. قیمت بلیت در سینما بهمن ۶۰۰ هزار ریال و در سینما فردوسی ۸۰۰ هزار ریال تعیین شده است.

وی تاکید کرد: بسیاری از این آثار ماه‌ها بعد وارد چرخه اکران عمومی می‌شوند و تماشای آن‌ها در ایام جشنواره، فرصتی ویژه برای دیدن نسخه اصلی و بدون تغییر آثار است.

امروز چهارشنبه، در آخرین روز اکران فیلم‌های جشنواره فجر در بیرجند، سه فیلم «گیس»، «خواب» و «خیابان جمهوری» روی پرده می‌رود تا پرونده این دوره نیز در خراسان جنوبی بسته شود؛ دوره‌ای که با همه فراز و فرودهایش، نشان داد سینما هنوز هم می‌تواند محملی برای گفت‌وگو و همدلی باشد.