سهم ژنتیک در طول عمر انسان: بازنگری در یک فرضیه قدیمی

بازنگری در نحوه محاسبه: چرا سهم ژنتیک بیشتر شد؟

دلیل اصلی این تغییر دیدگاه، نحوه محاسبه‌های گذشته است. پژوهشگران معتقدند برآوردهای قبلی به تغییر دلایل مرگ‌ومیر در طول زمان توجه کافی نداشته‌اند. یک قرن پیش، بسیاری از مرگ‌ها ناشی از عوامل خارجی مانند تصادفات، عفونت‌ها و تهدیدات محیطی بودند. اما امروزه، در کشورهای توسعه‌یافته، غالب مرگ‌ها به عوامل داخلی؛ یعنی فرآیند طبیعی پیری و بیماری‌های مرتبط با سن نظیر زوال عقل و بیماری‌های قلبی، نسبت داده می‌شوند.

برای بررسی دقیق‌تر، تیم تحقیقاتی داده‌های گسترده‌ای را از دوقلوهای اسکاندیناوی (که جدا از هم بزرگ شده‌اند) و همچنین خواهران و برادران صدساله‌های آمریکا تحلیل کردند. نتایج شگفت‌انگیز بود: زمانی که مرگ‌های ناشی از عوامل خارجی از تحلیل‌ها حذف شدند، سهم ژنتیک به شکل چشمگیری افزایش یافت و از حدود ۲۰-۲۵ درصد به ۵۰-۵۵ درصد رسید.

این الگو با تحلیل بیماری‌های فردی نیز همخوانی دارد: ژن‌ها نقش زیادی در ریسک زوال عقل دارند، تأثیر متوسطی بر بیماری قلبی می‌گذارند و در سرطان نقش نسبتاً کمتری ایفا می‌کنند. به عبارت دیگر، هرچه جمعیت در محیط‌های مساعدتر زندگی کند و بیماری‌های مرتبط با سن شیوع بیشتری یابند، سهم ژنتیک پررنگ‌تر به نظر می‌رسد.

ژن‌ها قوی‌تر نشده‌اند، محیط تغییر کرده است

با این حال، باید تأکید کرد که این افزایش سهم ژنتیک به معنای قوی‌تر شدن ژن‌ها یا اینکه تنها نیمی از طول عمر شما تحت کنترل ژن‌هاست، نیست. آنچه تغییر کرده، محیط است، نه DNA ما. برای مثال، وضعیت رشد قد انسان در صد سال پیش تا حد زیادی به تغذیه و بیماری‌های دوران کودکی بستگی داشت. امروزه در کشورهای ثروتمند، تقریباً همه افراد تغذیه کافی دارند و به این ترتیب، بیشتر تفاوت‌های باقی‌مانده در قد به ژنتیک مربوط می‌شود. این به معنای بی‌اهمیت شدن تغذیه نیست، بلکه به این دلیل است که افراد به پتانسیل ژنتیکی خود نزدیک‌تر شده‌اند.

همین اصل در مورد طول عمر نیز صادق است. با بهبود واکسیناسیون، کاهش آلودگی، ارتقای رژیم غذایی و سبک زندگی سالم‌تر، تأثیر محیط کاهش یافته و سهم ژنتیک به‌طور نسبی افزایش یافته است. این نشان می‌دهد که وراثت‌پذیری (heritability) یک ویژگی ثابت بیولوژیکی نیست، بلکه تابعی از جمعیت و شرایط محیطی است. ارقام ۲۰-۲۵ درصد مربوط به شرایط تاریخی بود که تهدیدات خارجی شایع بودند و رقم جدید ۵۰-۵۵ درصد مربوط به شرایط امروزی است که مرگ‌های خارجی کاهش یافته‌اند.

ترکیب منحصر‌به‌فرد ژن‌ها و محیط در هر فرد

با وجود این، هیچ عدد واحدی نمی‌تواند سهم ژن‌ها را در زندگی یک فرد خاص مشخص کند. برخی افراد با ژن‌های محافظتی قوی، حتی در شرایط دشوار، عمر طولانی دارند، در حالی که برخی دیگر با ژن‌های کمتر مساعد، با تغذیه، ورزش و مراقبت‌های پزشکی مناسب، طول عمر خود را افزایش می‌دهند.

به گفته پژوهشگران، حدود نیمی از تفاوت‌های طول عمر هنوز وابسته به محیط، سبک زندگی، مراقبت‌های پزشکی و فرآیندهای تصادفی بیولوژیکی مانند تقسیم غیرطبیعی سلول‌ها در سرطان است. آنها معتقدند که شناخت مکانیسم‌های ژنتیکی پیری و طول عمر می‌تواند کلید توضیح تفاوت‌های فردی در طول عمر باشد.

در نهایت، هر دو عامل ژن و محیط اهمیت دارند و مهم‌تر اینکه تأثیر آنها با هم مشخص می‌شود. بنابراین، پاسخ ساده‌ای به این سؤال که چقدر طول عمر شما تحت کنترل ژن‌هاست، وجود ندارد و همیشه ترکیبی از ژن‌ها و شرایط محیطی در تعیین طول عمر دخیل است.