درخشش «عاشیقلار راهاب» در جشنواره موسیقی فجر با نوای اصیل آذربایجان

کنسرت «عاشیقلار راهاب»: تجلی موسیقی اصیل آذربایجان در جشنواره فجر

سومین روز از چهل‌ویکمین جشنواره موسیقی فجر شاهد اجرای پرشور گروه موسیقی «عاشیقلار راهاب» به سرپرستی فرامرز گلزارفرد در تالار رودکی بود. این کنسرت که در گونه موسیقی نواحی برگزار شد، با استقبال چشمگیر مخاطبان همراه بود و بار دیگر غنای فرهنگ موسیقایی آذربایجان را به نمایش گذاشت.

اعضای گروه «عاشیقلار راهاب» با پوشش سنتی و سازهای اصیل آذربایجانی از جمله قوپوز، دایره، بالابان، قوشا ناقاره و ناقاره به روی صحنه رفتند و قطعاتی منتخب از فولکلور غنی آذربایجان را اجرا کردند.

اجراهای خاطره‌انگیز و ارتباط با مخاطبان

در این کنسرت، قطعاتی محبوب و شناخته‌شده همچون «ساری گلین»، «کوچه لره سو سپمیشم» و «لاله لر» اجرا شد که شور و هیجان خاصی در میان حاضران برانگیخت. ارتباط صمیمانه نوازندگان با یکدیگر و تعامل دوستانه با مخاطبان، از نکات برجسته این اجرا بود.

یکی از لحظات به‌یادماندنی کنسرت، درخواست خواننده از مخاطبان برای انتخاب قطعه مورد علاقه بود. در پی این درخواست، قطعه ماندگار «حیدر بابا، دنیا یالان دنیا دی» اجرا شد و بسیاری از حاضران با خواننده همراهی کردند. بخشی از شعر این قطعه به شرح زیر است:

«حیدر بابا، دنیا یالان دنیا دی/سلیماندان، نوح دان قالان دنیا دی/اوغول دوغان، درده سالان دنیا دی/هر کیمسیه هر نه وئریب، الیبدی/ افلاطوندان بیر قوری آد قالیبدی»
(حیدر بابا، دنیا، دنیای دروغی است/از سلیمان و نوح این دنیا مونده/بچه داده و به درد گرفتار میکنه این دنیا/ به هر کی هر چی داده ازش گرفته/ از افلاطون فقط یه اسم خشک و خالی مونده»)

موسیقی عاشیقی: میراثی کهن و زنده

موسیقی سنتی آذربایجان، که به «موسیقی عاشیقی» شهرت دارد، یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین مکاتب موسیقی مقامی ایران است. این سبک خاص، موسیقی کلاسیک مردم آذربایجان محسوب می‌شود و با تفاوت‌های جزئی در مناطق مختلف آذری‌زبان ایران اجرا می‌گردد. موسیقی سنتی عاشیقی آذربایجان شرقی به عنوان میراث فرهنگی ناملموس این منطقه به ثبت رسیده است.

موسیقی عاشیقی متشکل از مقام‌ها و لحن‌هایی است که در شکل اولیه خود «قوپوز» و «آواز» نامیده می‌شدند. خوانندگان و اجراکنندگان این نوع موسیقی در زبان آذری «عاشیق» (به معنای عاشق و شیدا) نامیده می‌شوند و همین امر دلیل نامگذاری این سبک است. بداهه‌خوانی یکی از اصلی‌ترین پایه‌های اجرای موسیقی عاشیقی است و متن‌ها و اشعار آن بیانگر داستان‌های تغزلی، حماسی، دینی و عاشقانه هستند. اجراهای امروزی عاشیق‌ها اغلب به صورت گروهی و با همراهی بالانچی (نوازنده بالابان) و قاوالچی (دایره‌زن) صورت می‌گیرد.

«عاشیقلار راهاب» در جشنواره موسیقی فجر

فرامرز گلزارفرد، سرپرست گروه «عاشیقلار راهاب»، درباره حضور این گروه در چهل‌ویکمین جشنواره موسیقی فجر اظهار داشت که این سومین دوره حضور گروه در این رویداد مهم موسیقی است. وی پیش از این نیز به عنوان نوازنده در گروه‌های دیگر در جشنواره شرکت داشته است.

گلزارفرد افزود که علاوه بر قطعات فولکلور آشنا، یک یا دو قطعه نیز متناسب با تاریخ ۲۲ بهمن و سالگرد پیروزی انقلاب اجرا شد. اشعار این قطعات بر وحدت و همدلی اقوام ایرانی از جمله ترک، لر، عرب و فارس تأکید داشت.

اعضای گروه «عاشیقلار راهاب» در این اجرا شامل عاشیق نوروز چمنی (خواننده و نوازنده قوپوز)، عباس رسول‌زاده (خواننده)، فرامرز گلزارفرد (نوازنده بالابان)، مرتضی مرشدی (دایره)، امیرحسین ستاری (قوشا ناقاره) و فرهاد صفی‌زاده (ناقاره) بودند.

تمایز موسیقی مقامی و عاشیقی

سرپرست گروه «عاشیقلار راهاب» به ساختار موسیقی آذربایجان و تقسیم آن به دو شاخه اصلی موسیقی مقامی و موسیقی عاشیقی اشاره کرد. وی توضیح داد که موسیقی عاشیقی، ریشه‌دار و قدیمی است و از نظر سبک و سازها با موسیقی مقامی تفاوت دارد. در حالی که سازهایی مانند تار، قارمون و کمانچه در موسیقی مقامی رایج هستند، سازهای اصلی موسیقی عاشیقی قوپوز، بالابان و دایره هستند که بعدها قوشا ناقاره و ناقاره نیز به این مجموعه اضافه شدند.

گلزارفرد با اطمینان تأکید کرد که موسیقی عاشیقی و سنتی در آذربایجان همچنان جزو پررونق‌ترین موسیقی‌ها محسوب می‌شود و حضوری پررنگ در عروسی‌ها، جشن‌ها و جشنواره‌ها دارد. وی همچنین به کسب رتبه نخست در ساز بالابان در جشنواره موسیقی مقامی آذربایجان در سال ۱۳۹۱ و حضور در جشنواره عاشیقی تبریز در سال جاری اشاره کرد.

نقش مردم در حفظ موسیقی

گلزارفرد در بخش دیگری از صحبت‌های خود به نقش فعال جوانان و انتقال سینه‌به‌سینه موسیقی آذربایجان در حفظ این میراث اشاره کرد. وی وجود مکتب‌ها و آموزشگاه‌های معتبر در تبریز و تهران و نقش پیشکسوتانی چون استاد چمنی در انتقال این هنر به نسل جوان را ستود.

در خصوص مرز سنت و نوآوری، گلزارفرد بیان داشت که نوآوری خواسته طبیعی جوانان است و باید برای آن مرزی قائل شد تا نه به سنت آسیب برساند و نه موسیقی در گذشته متوقف شود. او افزود که امروز شاهد تلفیق سازها و شکل‌گیری کارهای جدید هستیم، اما شرط آن حفظ اصالت موسیقی است.

وی در پایان خاطرنشان کرد که مردم عامل اصلی زنده نگه داشتن موسیقی هستند. تا زمانی که مخاطب وجود داشته باشد، موسیقی نیز ادامه خواهد داشت. به گفته او، مردم ایران هنردوست و فهیم هستند و موسیقی در خون این ملت است؛ هنری که ریشه‌دار است و هرگز از بین نخواهد رفت.

جشنواره موسیقی فجر: نگاهی به بخش‌ها

چهل‌ویکمین جشنواره موسیقی فجر به دبیری آرش امینی از ۲۰ تا ۲۶ بهمن ماه برگزار می‌شود. این جشنواره در شش بخش اصلی شامل «موسیقی ایرانی»، «همسرایان یا گروه‌های کُر»، «اجرای گروه‌های کودکان و نوجوانان»، «موسیقی تلفیقی و گونه‌های موسیقی پاپ»، «موسیقی کلاسیک» و «موسیقی اقوام و نواحی ایران» تدارک دیده شده است.