مرمت شاهکار قاجاری «پسران فتحعلی‌شاه» در استودیو سایمون گیلسپی لندن به پایان رسید

استودیو سایمون گیلسپی لندن، یکی از برجسته‌ترین آثار مکتب نقاشی قاجار با عنوان «پسران فتحعلی‌شاه» را پس از یک دوره مرمت تخصصی به پایان رساند. این شاهکار هنری که از مهم‌ترین اسناد تصویری دوره قاجار محسوب می‌شود، اکنون آماده نمایش مجدد است.

اثر هنری و مشخصات آن

این نقاشی عظیم با ابعاد ۲۵۵ در ۴۴۰ سانتی‌متر، متعلق به اوایل قرن نوزدهم میلادی است و به عبدالله‌خان نقاش‌باشی منسوب شده است. در این اثر رنگ‌روغن با تزئینات طلا روی بوم، ۲۴ شاهزاده قاجار در سه ردیف هشت‌نفره به تصویر کشیده شده‌اند. شاهزادگان با جامه‌های فاخر درباری و تاج یا عمامه، رو به سمت چپ ایستاده‌اند و نام و عنوان هر یک به خط عربی بر روی اثر نگاشته شده است.

پیشینه و اهمیت تاریخی

تابلوی «پسران فتحعلی‌شاه» در اصل بخشی از یک ترکیب سه‌گانه بوده که در دهه دوم قرن نوزدهم میلادی، تالار اصلی یکی از کاخ‌های سلطنتی تهران را زینت می‌بخشیده است. در بخش مرکزی این ترکیب، فتحعلی‌شاه بر تخت طاووس نقش شده بود و در دو سوی آن، پسران و نوادگانش به تصویر کشیده شده بودند.

مسیر اثر تا مرمت

این نقاشی در دهه ۱۹۲۰ میلادی به مجموعه فردریک کلی بارتلت، هنرمند و مجموعه‌دار آمریکایی، راه یافت. در سال ۲۰۲۱، این اثر در حراج کریستیز لندن عرضه شد و پس از فروش، یک موزه بزرگ در آسیا آن را خریداری کرد. به دنبال این خرید، مرمت تخصصی آن به استودیو سایمون گیلسپی سپرده شد.

جزئیات فرآیند مرمت

بررسی‌های اولیه توسط تیم مرمت نشان داد که نقاشی طی دهه‌ها دچار مرمت‌های نادرست، پوشش‌های ضخیم و بازنقاشی‌های متعدد شده بود. بوم اصلی که از سه قطعه به‌هم‌دوخته تشکیل شده، آسیب‌های ساختاری، ترک‌های گسترده، چین‌خوردگی و لایه‌های وارنیش تیره و ناهماهنگ داشت. تیم مرمت با انجام آزمایش‌های دقیق، لایه‌های وارنیش و بازنقاشی‌های قدیمی را به‌تدریج حذف کرده و ساختار بوم را تقویت کردند.

«تیم مرمت تاکید کرد که اصالت تاریخی اثر حفظ شده و از بازسازی افراطی پرهیز شده است.»

پس از پاکسازی، تثبیت ساختاری و آسترکشی جدید، بخش‌های از دست‌رفته با دقت بازسازی و لکه‌گیری شد. نتیجه این پروژه، بازگشت شکوه و درخشش یکی از مهم‌ترین اسناد تصویری دودمان قاجار و دربار فتحعلی‌شاه در تاریخ هنر ایران است، که اصالت تاریخی آن با دقت فراوان حفظ شده است.