شورای اروپا میزبان مخالفان پوتین؛ گامی جدید در روابط با روسیه

بازگشت روسیه به شورای اروپا؛ این بار با مخالفان پوتین

نزدیک به چهار سال پس از اخراج روسیه از شورای اروپا به دلیل تهاجم نظامی به اوکراین، قدیمی‌ترین سازمان بین‌دولتی اروپا ماه گذشته بار دیگر به نمایندگان روسیه اجازه حضور رسمی داد. اما این بار، خبری از چهره‌های آشنای کرملین نبود؛ بلکه این مجمع درهای خود را به روی مخالفان جنگ و طرفداران دموکراسی روسیه گشوده است.

استقبال اروپا از صدای متفاوت روسیه

ولادیمیر کارا مورزا، نویسنده این گزارش، در واشنگتن پست نوشت که مجمع پارلمانی شورای اروپا، که قانون‌گذاران ۴۶ کشور را گرد هم می‌آورد، اکنون میزبان ۱۵ نماینده از مخالفان دولت روسیه است. این اقدام نشان‌دهنده تغییر رویکرد اروپا نسبت به نمایندگی روسیه در این نهاد است.

پترا بایر، قانون‌گذار اتریشی و رئیس مجمع، در افتتاحیه اولین نشست رسمی مخالفان دولت روسیه اظهار داشت: «روسیه فقط کرملین نیست؛ چرا که افراد زیادی در داخل و خارج این کشور هستند که جنگ را رد می‌کنند، آن‌ها جنایاتی را که به نامشان انجام شده محکوم می‌کنند و می‌خواهند تا روسیه به جای یک متجاوز، یک شریک راهبردی باشد. اروپا شما را فراموش نکرده است.»

شورای اروپا: از صلح پس از جنگ تا چالش‌های پوتین

شورای اروپا در اواخر دهه ۱۹۴۰، پس از جنگ جهانی دوم، با هدف ایجاد صلح و روابط حسنه در قاره‌ای ویران‌شده تأسیس شد. سند بنیان‌گذار آن، کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، در سال ۱۹۵۰ تدوین و تا امروز معتبر مانده است.

الحاق و اخراج روسیه

• ۱۹۹۶: روسیه پس از فروپاشی رژیم‌های کمونیستی، به عنوان عضو کامل به شورای اروپا پیوست.
• ۲۰۰۰: با ظهور ولادیمیر پوتین، آزادی‌های اندک موجود در روسیه به سرعت محدود شد و ادعای نمایندگان رسمی روسیه برای نمایندگی کشورشان در مجمع، محل تردید قرار گرفت.
• فوریه ۲۰۲۲: پس از حمله پوتین به اوکراین، مجمع پارلمانی به اخراج روسیه رأی داد.

با وجود انتقادها، عضویت در شورای اروپا مزایای قابل توجهی برای شهروندان روس داشت؛ آن‌ها می‌توانستند به تصمیمات غیرقانونی دولت خود در دادگاه حقوق بشر اروپا شکایت کنند. برای مثال، هفته گذشته این دادگاه اعلام کرد که بازداشت و زندانی کردن الکسی ناوالنی، رهبر مخالفان روسیه، در سال ۲۰۲۱ غیرقانونی بوده است.

اهداف و چشم‌انداز آینده نمایندگان جدید

ساختار جدید شورای اروپا برای مخالفان سیاست‌های پوتین بر مسائل عملی متعددی تمرکز خواهد کرد:

• حمایت از زندانیان سیاسی روس.
• تقویت تحریم‌ها علیه ماشین جنگی پوتین و منابع تأمین مالی آن.
• تدوین نقشه راه برای دوران پس از پوتین به عنوان یکی از اولویت‌های مهم.

تغییرات سیاسی در روسیه اغلب غیرمنتظره بوده‌اند، مانند فروپاشی سریع امپراتوری تزاری در ۱۹۱۷ و رژیم شوروی در ۱۹۹۱. بنابراین، آماده بودن برای این پنجره فرصت و اجتناب از تکرار اشتباهات دهه ۱۹۹۰ حیاتی است.

امید به بازگشت دموکراتیک روسیه

استفانی هوبیگ، وزیر دادگستری آلمان، در ماه گذشته به مجمع گفت: «باید به امید ادامه دهیم؛ این امید که روزی روسیه نیز مانند آلمان پس از فاجعه خودساخته قرن بیستم، دوباره به شورای اروپا بازگردد.»

اگرچه چنین سخنانی امروز رویایی دور به نظر می‌رسند، اما در دوران جنگ سرد نیز ایجاد یک نهاد پان‌اروپایی حقوق بشر، رؤیایی دست‌نیافتنی بود که در نهایت ممکن شد.