گزارش آتلانتیک: موانع جدی آمریکا برای اقدام نظامی گسترده علیه ایران

تغییر لحن ترامپ: از تهدید تا تعلل

اواخر ماه گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی، تهدیدی آشکار علیه ایران مطرح کرد. او از تهران خواست تا به میز مذاکره بازگردد و با «عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای» موافقت کند، در غیر این صورت با واکنشی «سریع و خشن» مواجه خواهد شد. ترامپ در آن پیام تاکید کرده بود: «وقت در حال تمام شدن است؛ زمان کاملا حیاتی است.»

با این حال، تنها دو هفته بعد، لحن رئیس‌جمهور آمریکا تغییر کرد. او روز جمعه در جمع خبرنگاران گفت که برای رسیدن به توافق «هیچ عجله‌ای» وجود ندارد. این تغییر موضع سوالاتی را درباره تحولات پشت پرده ایجاد کرده است؛ چرا که معمولاً تهدید به جنگ زمانی مطرح می‌شود که مذاکرات شکست خورده باشد، نه پیش از آنکه حتی آغاز شود.

ارزیابی‌های پنتاگون: عملیات گسترده، پرخطر و بدون متحد

بر اساس گزارش آتلانتیک، دولت ترامپ در مقطعی طیفی از گزینه‌های نظامی را بررسی کرده بود که از هدف قرار دادن چهره‌ها و اهداف مشخص آغاز شده و تا حمله به برنامه هسته‌ای ایران امتداد می‌یافت. اما دو مقام آمریکایی به این رسانه گفته‌اند که ارزیابی‌های انجام‌شده نشان داده است:

• عملیات گسترده در کوتاه مدت: بدون پذیرش خطرات جدی برای نیروهای آمریکایی، بدون همراهی متحدان و بدون به خطر انداختن ثبات منطقه‌ای ممکن نیست.
• عدم کفایت ناوگان: برخلاف ادعای ترامپ درباره حرکت یک «ناوگان عظیم» به سوی ایران، ایالات متحده در حال حاضر کشتی‌ها و هواپیماهای کافی برای اجرای یک کارزار چند هفته‌ای در اختیار ندارد.
• ابهام در اهداف نهایی: کاخ سفید هنوز به‌طور مشخص برای فرماندهان نظامی تعیین نکرده است که هدف نهایی از چنین حملاتی چه خواهد بود. این موضوع نشان می‌دهد که استفاده فوری از نیروی نظامی در دستور کار قرار ندارد.

مذاکرات در عمان: امید یا وقت‌کشی؟

در چنین شرایطی، آمریکا آخر هفته گذشته برای نخستین‌بار از سال گذشته میلادی تاکنون، مذاکرات جدیدی را با ایران در عمان برگزار کرد. دریادار برد کوپر، فرمانده ارشد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، از جمله مقام‌های آمریکایی حاضر در این مذاکرات بود. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد این گفت‌وگوها به تهران امکان داد میزان تمایل واشنگتن برای دستیابی به توافق را ارزیابی کند. در سوی مقابل، دولت ترامپ به‌طور علنی نسبت به روند مذاکرات ابراز خوش‌بینی کرد.

یکی از مقام‌های درگیر در این گفت‌وگوها به آتلانتیک گفته است که هنوز مشخص نیست «ایران واقعا به‌دنبال توافق است یا صرفاً تلاش می‌کند از این مسیر زمان بیشتری به دست آورد.»

ایران علاوه بر کاستن از تهدید نظامی، خواهان کاهش تحریم‌های اقتصادی است، اما بدون آنکه محدودیت‌هایی بر نیروهای منطقه‌ای خود بپذیرد یا از حق غنی‌سازی اورانیوم و زرادخانه موشک‌های بالستیکش صرف‌نظر کند. در مقابل، ترامپ خواهان از میان برداشتن هرگونه امکان احیای تاسیسات هسته‌ای ایران است؛ تاسیساتی که او مدعی شده در حملات ماه ژوئن «نابود شده‌اند» اما همچنان قابلیت بازسازی دارند.

یکی از مهم‌ترین ابهام‌ها در روند مذاکرات، میزان صبر ترامپ است. رئیس‌جمهور آمریکا روز سه‌شنبه هشدار داد که اگر به‌زودی توافقی حاصل نشود، ایالات متحده «ناچار به انجام اقدامی بسیار سخت» خواهد بود.

توانمندی‌های دفاعی ایران و پیچیدگی عملیات نظامی

گزارش آتلانتیک به ارزیابی مقام‌های دفاعی آمریکا اشاره می‌کند که بر اساس آن، حمله به ایران عملیاتی دشوار و پیچیده خواهد بود. ایران دارای:

• موشک‌های بالستیک دوربرد: قادر به هدف قرار دادن سراسر خاورمیانه.
• صدها موشک کروز و پهپاد: با قابلیت هدف قرار دادن کشورهای حوزه خلیج فارس.

این توانمندی‌ها حتی پس از بمباران سایت هسته‌ای فردو توسط آمریکا و آسیب واردشده به سامانه‌های پدافندی ایران در تابستان همچنان فعال هستند.

یکی از مقام‌های آمریکایی تاکید کرده است که هرگونه عملیات با هدف تضعیف برنامه هسته‌ای ایران یا حتی تلاش برای تغییر نظام سیاسی در ایران، به دلیل توانمندی‌های نظامی ایران، «بسیار پیچیده» خواهد بود و تهران نیز احتمالاً در واکنش، نیروهای آمریکایی و متحدان واشنگتن را هدف قرار خواهد داد.

تداوم عملیات و نیاز به ناوگان گسترده

افزون بر دشواری آغاز عملیات، تداوم آن نیز چالش‌برانگیز ارزیابی شده است. به گفته منابع آمریکایی، ناوگانی که ترامپ از آن با عنوان «حرکت با قدرت، اشتیاق و هدفمندی» یاد کرده، برای اجرای یک تهاجم گسترده و چند هفته‌ای کافی نیست و سامانه‌های پدافندی لازم را نیز به‌طور کامل در بر ندارد. ایالات متحده در حال حاضر تنها توان انجام یک ماموریت محدود و چندروزه را دارد؛ عملیاتی که می‌تواند شامل حملات هدفمند علیه برخی مقامات یا تأسیسات نظامی ایران باشد.

در تابستان گذشته، حملات محدود آمریکا علیه ایران از دو ناو هواپیمابر مستقر در منطقه انجام شد. با این حال، برای اجرای یک عملیات بزرگ‌تر، حداقل دو ناو هواپیمابر با ظرفیت کامل نیاز است تا بتوانند تعداد قابل‌توجهی هواپیما برای هدف قرار دادن، از جمله، پرتابگرهای موشک‌های بالستیک ایران فراهم کنند. در حال حاضر تنها یک ناو هواپیمابر آمریکایی در منطقه حضور دارد، هرچند ترامپ اعلام کرده در حال بررسی اعزام ناو دوم است؛ اقدامی که مستلزم جابه‌جایی برنامه‌های عملیاتی و زمانی نیروی دریایی خواهد بود.

مخالفت‌های منطقه‌ای و پیامدهای اقتصادی

در سطح سیاسی نیز رایزنی‌هایی در جریان است. دونالد ترامپ این هفته بیش از دو ساعت با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دیدار کرد. نتانیاهو پیش از این نگرانی خود را نسبت به هر توافقی که از نظر او امتیازات بیش از حد به ایران بدهد، ابراز کرده بود. ترامپ پس از این دیدار در شبکه «تروث سوشال» نوشت: «هیچ چیز قطعی حاصل نشد، جز اینکه من تاکید کردم مذاکرات با ایران ادامه یابد تا مشخص شود آیا می‌توان به توافقی دست یافت یا نه.»

در همین حال، به گفته منابع آمریکایی و عربی، بسیاری از کشورهای منطقه تمایلی به تشدید تنش ندارند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی به مقام‌های دولت آمریکا اعلام کرده‌اند که خواهان ورود به یک درگیری منطقه‌ای نیستند و از آن حمایت نخواهند کرد. کشورهایی که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، به‌ویژه کویت، قطر و بحرین، در صورت وقوع درگیری در معرض خطر مستقیم قرار دارند، چرا که ایران هشدار داده ممکن است این پایگاه‌ها را هدف حملات تلافی‌جویانه قرار دهد.

همچنین هرگونه اقدام نظامی می‌تواند به بسته شدن تنگه هرمز منجر شود؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از صادرات نفت جهان از آن عبور می‌کند. برخی دولت‌های منطقه نگران‌اند که درگیری نظامی اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی را در منطقه‌ای که به‌شدت به سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی وابسته است، متزلزل کند. متحدان آمریکا در خلیج فارس همچنین نسبت به پیامدهای احتمالی از جمله آلودگی‌های ناشی از حمله به تاسیسات هسته‌ای یا حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی ابراز نگرانی کرده‌اند.

در نهایت، آتلانتیک تاکید می‌کند که بدون حمایت گسترده منطقه‌ای، ورود آمریکا به یک درگیری نظامی می‌تواند این کشور را درگیر جنگی کند که از پشتوانه ائتلافی کافی برخوردار نیست.