خبر کامل
قطع بیمه 300 هزار کارگر ساختمانی: بحرانی عمیق‌تر از یک آمار
در هفته‌های اخیر، اظهارات رضا هاشمی، عضو هیات‌مدیره کانون کارگران ساختمانی کشور و استان خوزستان، توجه‌ها را به بحرانی دیرینه در حوزه بیمه کارگران ساختمانی معطوف کرده است. این بحران که ریشه‌های عمیقی در لایه‌های اداری و سامانه‌ای دارد، به حذف گسترده کارگران از چرخه بیمه تامین اجتماعی منجر شده و هزاران خانواده کارگری را در وضعیت بی‌‌پناهی قرار داده است.
ابعاد بحران: آمارهای نگران‌کننده
هاشمی از قطع بیمه بیش از 300 هزار کارگر ساختمانی خبر داده است. اگرچه این رقم ممکن است در روایت‌های رسمی محل بحث باشد، اما فعالان کارگری نیز گزارش‌هایی مبنی بر قطع بیمه حدود 300 تا 350 هزار کارگر ساختمانی، به‌ویژه در سال‌های 1402 تا 1404، ارائه کرده‌اند.
- 750 هزار کارگر ساختمانی در حال حاضر تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی هستند.
- 500 هزار کارگر ساختمانی در صف انتظار بیمه قرار دارند.
- با احتساب 300 هزار کارگری که بیمه آن‌ها قطع شده، در مجموع 800 هزار کارگر ساختمانی در کشور از بیمه برخوردار نیستند.
دیدگاه سازمان تامین اجتماعی: حذف غیرواقعی‌ها
سازمان تامین اجتماعی بارها تاکید کرده که بیمه کارگران ساختمانی را قطع نکرده، بلکه تنها افراد غیرواقعی را از فهرست بیمه‌شدگان خارج کرده است. معاون بیمه‌ای سازمان نیز این موضع را تایید کرده و اظهار داشته که حذف فهرست بیمه‌شدگان مطابق رویه‌های قانونی و با هدف شناسایی افراد غیرواقعی صورت گرفته است.
دلایل پنهان و آشکار قطع بیمه
کمبود منابع و محدودیت بودجه‌ای
یکی از بهانه‌های غیررسمی که از سوی منتقدان مطرح می‌شود، کاهش منابع مالی و محدودیت بودجه در سازمان تامین اجتماعی است. سازمان در گزارش‌ها و مصاحبه‌ها اشاره کرده که «در چارچوب منابع فعلی تنها تعداد محدودی از کارگران را می‌تواند بیمه کند و امکان پوشش بیشتر را ندارد».
سخت‌گیری در احراز هویت شغلی
مسئولان، احراز وضعیت واقعی کارگری در مشاغل ساختمانی را بهانه‌ای دیگر برای حذف یا قطع بیمه عنوان می‌کنند. سازمان معتقد است که تنها افرادی باید بیمه شوند که واقعاً در فعالیت‌های ساختمانی فعال هستند و کارگران غیرمرتبط یا «غیرواقعی» باید حذف شوند. با این حال، منتقدان بر این باورند که این سخت‌گیری‌ها به ابزاری برای کاهش تعداد بیمه‌شدگان تبدیل شده و بسیاری از کارگران واقعی نیز به دلیل عدم توانایی در ارائه مدارک یا احراز هویت، از پوشش بیمه محروم شده‌اند.
تغییر رویه‌های اداری و تاکید بر ثبت‌نام در سامانه
در سال‌های اخیر، روند ثبت‌نام و مدیریت بیمه کارگران ساختمانی دستخوش تغییرات زیادی شده است. سازمان تامین اجتماعی بر ثبت‌نام کارگران فقط در سامانه خود تاکید دارد. این موضوع از نگاه منتقدان، بهانه‌ای برای «از دسترس خارج کردن» کسانی است که پیشتر در سامانه‌های رفاه یا وزارت کار ثبت‌نام کرده بودند و اکنون باید مجدداً ثبت‌نام کنند، بدون آنکه سوابق و نوبت قبلی آن‌ها حفظ شود.
ناهماهنگی میان سازمانی و اطلاعات جزیره‌ای
ریشه اصلی بسیاری از این مشکلات به ناهماهنگی میان سامانه‌های وزارت کار، سازمان تامین اجتماعی و سازمان فنی و حرفه‌ای بازمی‌گردد. در گذشته، بسیاری از کارگران در «سامانه رفاه» ثبت‌نام کرده و بر اساس اولویت در صف دریافت بیمه قرار گرفته بودند. اما با تغییر سازوکارها و انتقال فرآیندها به سامانه‌های جدید تامین اجتماعی، بخش مهمی از این داده‌ها عملاً بی‌استفاده یا حذف شد. نتیجه این شد که کارگرانی که چند سال در انتظار بودند، امروز باید از نقطه صفر شروع کنند، بدون تضمینی برای حفظ نوبت قبلی.
رضا هاشمی در مصاحبه‌ای با ایلنا می‌گوید: «کارگرانی که از سال 1399 در صف بوده‌اند اکنون هیچ رد مشخصی در سامانه‌ها ندارند و تشکل‌های صنفی نیز به اطلاعات دسترسی ندارند. اگر هماهنگی نهادی وجود داشت، امکان انتقال داده‌ها و حفظ اولویت‌ها فراهم می‌شد و این حجم از نارضایتی شکل نمی‌گرفت.»
پیامدهای اطلاعات جزیره‌ای
عاطفه نوری، کارشناس حوزه تامین اجتماعی، مشکل را ساختاری می‌داند و اظهار می‌دارد: «هر سازمان برای خود جزیره‌ای از اطلاعات ساخته و مسئولیت مشترک تعریف نشده است. وقتی پای منابع مالی محدود به میان می‌آید، طبیعی است که هر دستگاهی تلاش کند ورودی‌های خود را کنترل کند و این کنترل معمولاً به شکل سخت‌گیری در پذیرش بیمه‌شدگان جدید بروز می‌کند.»
او می‌افزاید: «روند موجود به گونه‌ای است که به ازای چندین نفری که بیمه‌شان قطع می‌شود، تعداد محدودی جایگزین می‌شوند. چنین وضعی عملاً ظرفیت پوشش بیمه‌ای را کوچک‌تر می‌کند. این مسئله بی‌ارتباط با وضعیت مالی صندوق‌ها نیست.»
تبعات عدم پایداری منابع و حذف بیمه
نوری خاطرنشان می‌کند: «وقتی منابع پایدار برای اجرای قانون بیمه کارگران ساختمانی پیش‌بینی نشده و وابستگی به عوارض ساخت‌وساز یا درآمدهای متغیر وجود دارد، در دوره رکود ساختمانی اولین جایی که تحت فشار قرار می‌گیرد، ورودی بیمه‌شدگان است. بنابراین سیستم به صورت پنهان به سمت محدودسازی حرکت می‌کند.»
آسیب‌پذیری کارگران فصلی و بی‌ثبات
این محدودسازی به قیمت حذف کسانی تمام می‌شود که ماهیت شغل‌شان فصلی و بی‌ثبات است. کارگری که چند ماه کار دارد و چند ماه بیکار است، بیش از هر فرد دیگری به پوشش درمانی نیاز دارد. وقتی بیمه قطع می‌شود، هزینه یک حادثه ساده می‌تواند کل دارایی خانواده را از بین ببرد.
کارت مهارتی که به رسمیت شناخته نمی‌شود
اختلاف در تعریف عناوین شغلی نیز به گره بیمه دامن زده است. سازمان فنی و حرفه‌ای کارت‌های جدید و به‌روز صادر می‌کند، اما این عناوین در سامانه تامین اجتماعی ثبت نشده یا معادل‌سازی نشده‌اند. در نتیجه، کارگری که مهارتش ارتقا یافته، هنگام ثبت‌نام با بن‌بست روبه‌رو می‌شود.
عاطفه نوری در این‌باره می‌گوید: «این تضاد پیام خطرناکی دارد؛ زیرا انگیزه کارگران برای آموزش و حرفه‌ای‌تر شدن را کاهش می‌دهد. وقتی مدرک مهارتی در مهم‌ترین مطالبه یعنی بیمه کارآمد نیست، چرا باید فرد هزینه و زمان صرف کند؟»
فراتر از یک دفترچه درمانی
قطع بیمه کارگران ساختمانی فقط به معنای حذف یک دفترچه درمانی نیست؛ این اتفاق بر احساس امنیت، برنامه‌ریزی برای آینده و حتی تمایل به ماندن در شغل اثر می‌گذارد. گسترش بی‌‌پناهی در میان کارگران ساختمانی می‌تواند به افزایش فقر شهری و حاشیه‌نشینی منجر شود.
کارشناس بیمه تاکید می‌کند: «کارگران ساختمانی اغلب مهاجر یا ساکن مناطق کم‌برخوردار هستند. حذف بیمه، آن‌ها را در برابر هر شوک اقتصادی آسیب‌پذیرتر می‌کند. در چنین شرایطی کوچک‌ترین حادثه، خانواده‌ها را به زیر خط فقر می‌برد و چرخه محرومیت بازتولید می‌شود.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
