دستاوردها و برنامه‌های صنعت پالایش و پخش در دولت چهاردهم

وضعیت صنعت پالایش در ابتدای دولت چهاردهم

در آغاز دولت چهاردهم، صنعت پالایش و پخش با چالش‌های متعددی از جمله ناترازی شدید در تأمین سوخت مواجه بود. ذخایر سوخت در شمال کشور در پیک مصرف بنزین (شهریور ۱۴۰۳) خالی بود و ذخیره‌سازی نفت‌گاز در نیروگاه‌ها نیز حدود ۵۰ درصد کمتر از سال قبل بود. همچنین، بسیاری از تعمیرات دوره‌ای پالایشگاه‌ها به دلیل فشار ناترازی به تعویق افتاده بود که پایداری تأمین سوخت را به خطر می‌انداخت.

علاوه بر این، تحریم‌ها و شرایط جنگی و تنش‌های منطقه‌ای، ریسک‌هایی مانند حمله به تأسیسات و شوک‌های مصرفی را به همراه داشت. عدم تنظیم‌گری مناسب روابط مالی صنعت پالایش با دولت در گذشته نیز تنگناهای مالی قابل توجهی برای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران ایجاد کرده بود.

رویکردهای کلیدی و اقدامات عملی

در این دوره، چند جهت‌گیری اصلی دنبال شد:

• مدیریت مصرف: تمرکز از تولید صرف به سمت مدیریت مصرف تغییر یافت، بدون آنکه توسعه تولید متوقف شود.
• سرمایه انسانی: توجه ویژه به سرمایه انسانی به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی شرکت قرار گرفت.
• اصلاح حکمرانی: نحوه حکمرانی صنعت و روابط مالی پالایشگاه‌ها با دولت اصلاح شد و سند راهبردی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی تدوین گردید.

کارنامه تولید و افزایش ظرفیت

در ۱۶ ماه ابتدایی دولت چهاردهم، خوراک پالایشگاه‌ها حدود ۴ درصد افزایش یافته و به میانگین روزانه ۲ میلیون و ۳۷۰ هزار بشکه رسید. تولید فرآورده‌ها نیز به طور متوسط ۳ میلیون لیتر در روز تولید بنزین و نزدیک به ۴ درصد تولید نفت‌گاز افزایش یافت.

تولید بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج فارس با اقداماتی نظیر تعویض مبدل پکیناکس، افزایش خوراک و تغییر شرایط فرآیندی، حدود ۲ تا ۳ میلیون لیتر در روز افزایش یافت و در زمستان ۱۴۰۴ به بیش از ۴۵ میلیون لیتر در روز رسید. تولید روزانه بنزین پالایشگاه‌های کشور اکنون بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر است. این رشد تولید در کنار اجرای کامل ۲۲ تعمیر اساسی در ۹۰ درصد پالایشگاه‌ها محقق شد.

ارتقای کیفیت فرآورده‌ها

در ۱۶ ماه گذشته، چهار طرح کیفی‌سازی با ارزشی بیش از ۸۷۵ میلیون دلار به بهره‌برداری رسیدند. این طرح‌ها شامل واحد هیدروکراکینگ پالایشگاه آبادان، واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه شیراز، ارتقای کیفی نفت‌گاز پالایشگاه شیراز (DHT) و KHT پالایشگاه اصفهان بودند. این اقدامات منجر به افزایش میانگین ۳ درصدی سهم بنزین و نفت‌گاز با استاندارد یورو ۴ و یورو ۵ در کشور شد.

همچنین، برای نخستین بار در دولت چهاردهم، نفت‌کوره کم‌سولفور و استاندارد به نیروگاه‌ها تحویل داده شد و در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۲۰ میلیون لیتر نفت‌کوره با گوگرد پایین به چهار نیروگاه بخار مجاور کلانشهرهای تهران، البرز، اراک و اصفهان ارسال گردید.

مدیریت مصرف و نتایج آن

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، مجموعه‌ای از سیاست‌های قیمتی و غیرقیمتی را در زمینه مدیریت مصرف دنبال کرد:

• نفت‌گاز غیرنیروگاهی: روند سالانه افزایش مصرف (۴ درصد) متوقف و حتی معکوس شد. در سال ۱۴۰۴، واردات روزانه ۵ میلیون لیتر نفت‌گاز به حدود صفر رسید.
• بنزین: پس از سال‌ها بی‌عملی، طرح سه‌نرخی شدن قیمت بنزین اجرایی شد.

جدول زیر مقایسه سهم کارت سوخت جایگاه را قبل و بعد از اجرای طرح سه‌نرخی بنزین نشان می‌دهد:

این طرح مردم را به استفاده از کارت شخصی تشویق کرده و الگوی مصرف را به سمت شفافیت سوق داد. همچنین، برای اولین بار واردات و توزیع بنزین سوپر توسط بخش خصوصی انجام شد که انحصار دولت را شکست.

نقش گازسوز کردن خودروها و توسعه زیرساخت‌ها

در ابتدای دولت، حدود ۴۴ میلیون دلار مطالبات معوق کارگاه‌های تبدیل سی‌ان‌جی پرداخت شد و تبدیل خودروهای تک‌سوز به دوگانه‌سوز با ۴۶ درصد افزایش نسبت به دوره مشابه دولت سیزدهم تسریع یافت. متوسط مصرف گاز مایع (ال‌پی‌جی) نیز با نظارت هوشمندانه حدود ۱۱ درصد کاهش پیدا کرد.

در حوزه زیرساخت‌ها، حدود ۱۰۰۰ کیلومتر خط لوله جدید در ۱۶ ماه دولت چهاردهم به بهره‌برداری رسید که یک رکورد کم‌نظیر است. این خطوط شامل خط لوله بندرعباس - رفسنجان (۴۶۰ کیلومتر) و خط لوله سبزآب - شازند (۳۳۰ کیلومتر) بود.

تحول دیجیتال و سرمایه انسانی

مرکز «نمو، شکوفایی و ارزیابی صنعت پالایش» (منشا) برای صدور گواهینامه‌های صلاحیت حرفه‌ای و توسعه توان مدیریتی راه‌اندازی شد. در حوزه فناوری، مجوز CVC صنعت پالایش در حال اخذ است و مرکز مانیتورینگ صنعت پالایش نیز توسعه یافته و به زودی رونمایی می‌شود.

تأمین سوخت نیروگاه‌ها در زمستان ۱۴۰۴

با برنامه‌ریزی منسجم و هماهنگی با شرکت ملی گاز و وزارت نیرو، رکورد ذخیره‌سازی سوخت نیروگاه‌ها با ۳.۴ میلیارد لیتر ذخیره نفت‌گاز در آبان ماه شکسته شد. تحویل سوخت مایع به نیروگاه‌ها تا ۱۲ بهمن ماه، ۴ درصد افزایش داشت. در اوایل بهمن، با ورود موج سرما و محدودیت گازرسانی، مصرف نفت‌گاز نیروگاه‌ها به ۱۳۳ میلیون لیتر در یک روز رسید که رکورد تاریخی است. با این حال، به دلیل ذخیره‌سازی مناسب، هیچ اختلالی در تولید برق رخ نداد و واردات سوخت نیز انجام نشد.

تأثیر طرح سه‌نرخی بنزین بر مصرف

در بازه زمانی ۲۲ آذر تا نیمه بهمن، رشد مصرف بنزین در سال ۱۴۰۴ پس از اجرای طرح سه‌نرخی، تقریباً نصف شده است. این آمار نشان‌دهنده اثرگذاری مثبت این طرح در کنترل شتاب مصرف بنزین است، هرچند سیاست‌های بنزینی باید مستمر و تدریجی ادامه یابد.

دستاوردهای بهمن و چشم‌انداز آینده

در بهمن ماه، واحد ارتقای کیفی نفت‌گاز پالایشگاه شیراز (DHT) افتتاح شد. سایر پروژه‌ها از جمله فاز یک طرح ارتقای کیفیت بنزین پالایشگاه تهران، واحد تولید هگزان پالایشگاه تهران و واحد تصفیه پساب جنوب شهر تهران، تا پایان بهمن به بهره‌برداری می‌رسند. مجموع ارزش این طرح‌ها حدود ۳۳۰ میلیون یورو است.

طرح پالایشگاه آدیش جنوبی در حال راه‌اندازی است و فاز نخست پالایشگاه مهر خلیج فارس نیز در سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید. چشم‌انداز سال ۱۴۰۵ شامل تثبیت تولید پالایشگاه آدیش جنوبی، بهره‌برداری از پالایشگاه مهر خلیج فارس، تکمیل طرح کیفی‌سازی بنزین پالایشگاه تهران و بهره‌برداری از فاز نخست واحد RHU پالایشگاه اصفهان است. همچنین، تلاش برای کاهش شتاب و سپس کاهش مصرف فرآورده‌های مختلف ادامه خواهد یافت.

پیام شرکت ملی پالایش و پخش

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران تأکید می‌کند که با وجود سختی‌ها و محدودیت‌ها، همکاران این شرکت نشان داده‌اند که می‌توانند به طور پایدار وظیفه تأمین سوخت کشور را به شکلی مطلوب انجام دهند. با همدلی مردم و همکاری اجزای دولت، موانع برطرف شده و کشور به سمت توسعه بیشتر حرکت خواهد کرد.