فشار «خاص بودن»: چگونه میل به استثنایی بودن به اضطراب در روابط منجر می‌شود؟

پیامدهای نیاز به خاص بودن در روابط عاطفی

ربکا، وکیل موفقی در اوایل دهه سوم زندگی‌اش، در جلسات درمانی خود به این نکته اشاره کرد که در روابط عاطفی‌اش، دائماً نیاز دارد طرف مقابل به او ثابت کند که برایش خاص است. عدم دریافت این تأیید، به سرعت منجر به از دست دادن علاقه او می‌شد.

کودکی ربکا نقش محوری در شکل‌گیری این الگو داشت. مادرش تنها زمانی او را تحسین می‌کرد که عملکرد درخشانی داشت؛ در غیر این صورت، از نظر عاطفی فاصله می‌گرفت. این تجربه به ربکا آموخت که «یا استثنایی باش، یا نامرئی.» افرادی که در کودکی برای دریافت عشق باید عملکرد خوبی داشته باشند، در بزرگسالی به‌ویژه در برابر پدیده «بمباران عشقی» آسیب‌پذیرند. ربکا در ناخودآگاه خود، معمولی بودن را معادل بی‌ارزشی می‌دانست و روابط عاطفی بزرگسالی‌اش بازتابی از همان رابطه ناسالم والد–کودک بود.

«وقتی رئیس‌ام از زحمتم قدردانی می‌کند، حس فوق‌العاده‌ای دارم، اما این احساس خیلی زود از بین می‌رود.»

او متوجه شد که موفقیت‌هایش تنها آرامش موقتی ایجاد می‌کنند و خلأ آشنایی که سال‌ها با آن زندگی کرده، دوباره بازمی‌گردد.

پژوهش‌ها و ریشه‌های روانشناختی

پژوهشی که در سال ۲۰۱۵ توسط ادی بروملمن و همکارانش بر روی ۵۶۵ کودک انجام شد، نشان داد کودکانی که والدینشان آن‌ها را بیش از حد ارزش‌گذاری می‌کنند و به آن‌ها می‌گویند از دیگران برترند، بیشتر در معرض خطر شکل‌گیری خودشیفتگی هستند. در مقابل، کودکانی با عزت‌نفس سالم‌تر، والدینی داشتند که فارغ از میزان موفقیت، به‌طور مداوم محبت و گرمی نشان می‌دادند.

• کودکان خودشیفته: پیام درونی‌شده «من از دیگران بهترم».
• کودکان با عزت‌نفس سالم: پیام درونی‌شده «من همان‌طور که هستم، ارزشمندم».

ربکا هرگز در کودکی به حس پایدار ارزشمندی نرسیده بود و بنابراین در بزرگسالی آن را از طریق شریک عاطفی «فوق‌العاده» و دریافت مداوم تأیید جست‌وجو می‌کرد. او بارها تکرار می‌کرد: «فقط دلم می‌خواهد کسی را پیدا کنم که من را به‌خاطر خودم دوست داشته باشد.» اما ترس از معمولی بودن و فراموش‌شدنی بودن، ناخودآگاه روابطش را تخریب می‌کرد. با تمرکز بر تجربه‌های لحظه‌ای، ربکا توانست الگوهای رفتاری خود را شناسایی و نیاز افراطی‌اش به خاص بودن را رها کند.

راه‌حل‌های عملی برای رهایی از فشار «خاص بودن»

۱. پذیرش معمولی بودن

پذیرش اینکه اغلب آدمی معمولی هستید، به معنای انکار استعدادها و تفاوت‌ها نیست، بلکه رهایی از فشار دائمی برای درخشش به‌منظور دریافت عشق است. ارزشمندی را می‌توان در ارتباط با دیگران، حتی آدم‌های باثبات و قابل پیش‌بینی، یافت. جاه‌طلبی سالم زمانی شکل می‌گیرد که انتظارات واقع‌بینانه باشد و تأیید از طریق تلاش مستمر به دست آید.

۲. جداسازی ارزشمندی از استثنایی بودن

برای شایسته ارتباط بودن، نیازی نیست جذاب‌ترین فرد باشید. متوسط بودن در بسیاری از چیزها شکست نیست؛ بخشی از انسان بودن است. عشق نیازی به اجرا و نمایش ندارد.

۳. افزایش خودآگاهی با شناخت الگوها

ردیابی کشش قدرتمند «خاص بودن» و رفتارهایی که برای رسیدن به آن انجام می‌دهیم، که اغلب ریشه در کودکی دارند، ضروری است. سوگواری برای عشق بی‌قیدوشرطی که از والدین دریافت نکرده‌ایم، می‌تواند به تغییر الگوهای رفتاری کمک کند.

۴. افزایش تحمل برای معمولی بودن

با ناراحتی دیده نشدن کنار بیایید. اگر دوست دارید مرکز توجه باشید، بیشتر مشاهده‌گر شوید. انرژی خود را صرف «انتخاب شدن» یا تعلق به حلقه‌های خاص نکنید. اروین یالوم، روان‌شناس اگزیستانسیال، معتقد است پذیرش بالغ خود، مستلزم سوگواری برای «خودِ بزرگ‌پندار» و رها کردن این خیال است که فردی منحصربه‌فرد و معاف از محدودیت‌های انسانی هستید.

ربکا پس از یک سال درمان به این بینش رسید: «من دنبال شریک عاطفی خارق‌العاده بودم، چون به مدرکی نیاز داشتم که ثابت کند خودم هم خارق‌العاده‌ام. اما راستش فقط کسی را می‌خواهم که وقتی مضطرب می‌شوم یا ظرف‌ها را در سینک جا می‌گذارم، دوستم داشته باشد.» او در نهایت آرزو کرد که بتواند گاهی حوصله‌سربر باشد و شریکی ثابت و قابل اعتماد داشته باشد که او را به خاطر خودِ معمولی و غیرقابل‌توجهش دوست بدارد.

هدف اصلی این است که بفهمیم معمولی بودن مساوی بی‌ارزشی نیست. شما نه به‌خاطر خاص بودن، بلکه صرفاً به این دلیل که وجود دارید، سزاوار دوست داشته شدن هستید.